Có hai kiểu trẻ rất dễ khiến cha mẹ tranh luận. Một đứa trẻ nằm im gần như cả đêm, ngủ một mạch đến sáng. Một đứa khác liên tục trở mình, đạp chân, mấp máy môi, thỉnh thoảng còn phát ra tiếng "ư ử". Người lớn nhìn vào thường lập tức đưa ra kết luận rằng trẻ thứ nhất ngủ ngon hơn, còn trẻ thứ hai ngủ không sâu.
Nhưng nếu câu hỏi là "Đứa trẻ nào thông minh hơn?", khoa học không đứng về phía nào cả.
Không có cơ sở để nhìn mức độ cựa quậy khi ngủ rồi kết luận một đứa trẻ có IQ cao hơn. Tuy nhiên, có một điều đã được nghiên cứu rõ hơn, đó là giấc ngủ đóng vai trò quan trọng với trí nhớ, khả năng học tập, sự chú ý và quá trình phát triển của não bộ.
Vì vậy, thay vì cố tìm một đứa trẻ "ngủ thông minh", cha mẹ nên hiểu điều gì thực sự xảy ra với não bộ khi con ngủ.
Khi ngủ, não bộ của trẻ không hề "tắt"
Trẻ chìm vào giấc ngủ không có nghĩa là não bộ ngừng hoạt động. Trong các giai đoạn khác nhau của giấc ngủ, hoạt động của não và cơ thể cũng thay đổi. Những quá trình này có liên quan đến việc xử lý và củng cố thông tin mà trẻ tiếp nhận trong ngày. Đó là lý do giấc ngủ đặc biệt quan trọng với trẻ đang trong giai đoạn học hỏi rất nhanh. Một giấc ngủ đầy đủ và đều đặn có liên quan đến khả năng chú ý, hành vi, học tập và trí nhớ tốt hơn ở trẻ em.
Trẻ nhỏ có thể trở mình, co duỗi tay chân hoặc phát ra âm thanh nhỏ trong lúc ngủ mà không nhất thiết có nghĩa giấc ngủ đang gặp vấn đề (Ảnh minh họa: Douyin)
Nhưng đây cũng là chỗ cha mẹ dễ hiểu nhầm. Giấc ngủ có vai trò với sự phát triển nhận thức không có nghĩa là có thể nhìn cách một đứa trẻ ngủ để đoán mức độ thông minh của trẻ. Một em bé ngủ yên không mặc nhiên có não bộ phát triển tốt hơn. Một em bé hay cựa quậy cũng không vì thế mà thông minh hơn.
Vì sao trẻ đang ngủ vẫn liên tục cựa quậy?
Trẻ nhỏ có thể trở mình, co duỗi tay chân, thay đổi nét mặt, mấp máy môi hoặc phát ra những âm thanh nhỏ trong lúc ngủ. Những biểu hiện này không tự động có nghĩa trẻ ngủ không sâu.
Giấc ngủ không phải một trạng thái hoàn toàn bất động. Cơ thể và não bộ trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, vì vậy chuyển động nhỏ trong lúc ngủ có thể xuất hiện mà không phải dấu hiệu bất thường. Đặc biệt với trẻ nhỏ, cha mẹ rất dễ bị đánh thức bởi những tiếng động mà bản thân trẻ thậm chí chưa thực sự tỉnh.
Một tiếng "ư ư", một lần đạp chân hay một cú trở mình chưa phải lý do để lập tức bế trẻ dậy. Nếu trẻ vẫn ngủ, không có dấu hiệu khó chịu và sau đó tự ổn định trở lại, cha mẹ có thể quan sát thay vì can thiệp ngay lập tức.
Trẻ ngủ càng yên cũng không có nghĩa là càng thông minh
Ở chiều ngược lại, một đứa trẻ nằm im và ngủ rất yên cũng không thể được dùng làm "thước đo IQ". Một giấc ngủ tốt cần được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố hơn là mức độ trẻ cựa quậy. Trong đó có thời lượng ngủ, sự đều đặn, thời điểm ngủ và việc trẻ có gặp các vấn đề làm gián đoạn giấc ngủ hay không.
Theo khuyến nghị của American Academy of Sleep Medicine, trẻ 4-12 tháng cần ngủ khoảng 12-16 giờ mỗi 24 giờ, trẻ 1-2 tuổi cần 11-14 giờ, trẻ 3-5 tuổi cần 10-13 giờ, trẻ 6-12 tuổi cần 9-12 giờ và thanh thiếu niên 13-18 tuổi cần 8-10 giờ. Các khoảng thời gian này bao gồm cả giấc ngủ ban ngày ở những nhóm tuổi được khuyến nghị.
Điều đó cho thấy một vấn đề quan trọng hơn nhiều so với việc trẻ có "ngủ im" hay không: trẻ có ngủ đủ theo nhu cầu của độ tuổi hay không.
Một đứa trẻ ngủ đủ có lợi thế gì?
Giấc ngủ không biến một đứa trẻ bình thường thành thiên tài. Nhưng thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến những chức năng rất quan trọng với việc học và sinh hoạt hàng ngày. AASM cho biết trẻ thường xuyên ngủ ít hơn mức khuyến nghị có liên quan đến các vấn đề về chú ý, hành vi và học tập. Ngược lại, ngủ đủ thường xuyên có liên quan đến khả năng chú ý, học tập, trí nhớ và điều chỉnh cảm xúc tốt hơn.
Với một đứa trẻ đi học, điều này có ý nghĩa rất thực tế. Một học sinh phải thức khuya liên tục có thể không chỉ đơn giản là "thiếu một vài tiếng ngủ". Ngày hôm sau, khả năng tập trung, ghi nhớ bài học và duy trì sự tỉnh táo cũng có thể bị ảnh hưởng.
Vì thế, nếu muốn biết giấc ngủ có đang hỗ trợ việc học của con hay không, cha mẹ nên nhìn vào thời lượng và chất lượng giấc ngủ, thay vì đếm xem trong đêm con trở mình bao nhiêu lần.
Khi nào việc trẻ cựa quậy trong lúc ngủ mới đáng chú ý?
Cựa quậy nhẹ, đổi tư thế hoặc phát ra tiếng động nhỏ không đồng nghĩa với rối loạn giấc ngủ. Điều đáng chú ý hơn là khi những biểu hiện này đi kèm các dấu hiệu bất thường như ngáy nhiều, khó thở, thở bằng miệng, có những khoảng ngừng thở hoặc thường xuyên tỉnh giấc đến mức ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt ban ngày.
Nếu trẻ ngủ rất ít trong thời gian dài, thường xuyên mất hơn 30 phút mới có thể đi vào giấc ngủ, thức giấc nhiều lần và khó ngủ lại hoặc ban ngày liên tục mệt mỏi, buồn ngủ, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá thay vì tự kết luận rằng con chỉ "khó ngủ". Điều quan trọng là phải nhìn cả một mô hình giấc ngủ kéo dài, chứ không phán đoán sức khỏe hay trí thông minh của trẻ từ một vài chuyển động trong một đêm.
Giấc ngủ có vai trò quan trọng với trí nhớ, khả năng học tập và sự chú ý của trẻ, nhưng không thể dùng cách trẻ ngủ để đoán mức độ thông minh (Ảnh minh họa: Meipian)
Với trẻ dưới 1 tuổi, có một điều còn quan trọng hơn chuyện ngủ yên
Nếu đang nói về trẻ sơ sinh, an toàn khi ngủ phải được đặt lên trước việc cố gắng khiến trẻ ngủ thật sâu. American Academy of Pediatrics khuyến nghị đặt trẻ nằm ngửa trong mọi giấc ngủ, trên bề mặt phẳng và chắc, không nghiêng. Khu vực ngủ của trẻ cũng không nên có gối, chăn mềm, thú nhồi bông hoặc các vật dụng lỏng lẻo có thể làm tăng nguy cơ ngạt.
AAP cũng khuyến nghị trẻ ngủ cùng phòng nhưng ở một không gian ngủ riêng, thay vì ngủ chung trên cùng một bề mặt với cha mẹ. Nếu trẻ ngủ quên trong ghế ô tô, xe đẩy, xích đu hoặc thiết bị tương tự, nên chuyển trẻ sang một bề mặt ngủ phẳng và chắc phù hợp càng sớm càng tốt.
Nói cách khác, với em bé, mục tiêu không phải là tìm cách để con "nằm im cả đêm". Mục tiêu là ngủ đủ, ngủ an toàn và có một nhịp ngủ phù hợp với độ tuổi.
Vậy cuối cùng, đứa trẻ nào thông minh hơn?
Một đứa trẻ ngủ rất yên và một đứa trẻ liên tục cựa quậy, không thể dựa vào hai biểu hiện này để nói ai thông minh hơn. Cả hai đều có thể có giấc ngủ bình thường.
Điều khoa học cho chúng ta biết chắc chắn hơn là giấc ngủ có vai trò quan trọng đối với trí nhớ, khả năng học tập, sự chú ý và nhiều khía cạnh của sức khỏe trẻ em. Vì vậy, điều cha mẹ nên quan tâm không phải là "Con ngủ có thông minh không?", mà là "Con có đang ngủ đủ và ngủ an toàn để não bộ phát triển tốt không?".
Một cú đạp chân, một lần trở mình hay tiếng "ư ư" trong đêm không nói lên IQ của trẻ. Nhưng việc một đứa trẻ thường xuyên thiếu ngủ lại là chuyện cha mẹ không nên bỏ qua.
Theo QQ
