Trong ký ức của nhiều người, mâm cỗ ngày Tết xưa rất hiếm khi xuất hiện các món từ mực. Không phải vì mực không ngon, mà bởi một quan niệm dân gian đã ăn sâu: "đen như mực", ăn mực đầu năm dễ gặp điều không may. Thế nhưng vài năm trở lại đây, mực lại xuất hiện ngày càng nhiều trong cỗ bàn ngày Tết, thậm chí còn được xem là món sang, món đãi khách.
Sự thay đổi này khiến không ít người lớn tuổi vừa ngạc nhiên, vừa lắc đầu: thứ từng bị kiêng kỵ, sao giờ lại thành đặc sản khoe mâm?
Vì sao mực từng bị coi là "xui vía"?
Ảnh minh họa
Trong quan niệm dân gian, màu sắc món ăn ngày Tết được xem là rất quan trọng. Những màu tươi sáng như đỏ, vàng, xanh được ưa chuộng vì tượng trưng cho may mắn, khởi đầu mới. Ngược lại, màu đen thường gắn với điều không thuận, nhất là trong những ngày đầu năm.
Mực, với màu đen đặc trưng từ túi mực, vì thế bị gắn với hình ảnh "đen đủi". Nhiều gia đình xưa tránh ăn mực vào mùng Một, thậm chí tránh nấu trong cả mấy ngày Tết, với mong muốn năm mới hanh thông, không "dính đen".
Quan niệm này không thành văn, nhưng được truyền miệng qua nhiều thế hệ, đủ để mực dần vắng bóng khỏi mâm cỗ Tết truyền thống.
Từ món bị kiêng thành đặc sản khoe mâm
Ngày nay, khi điều kiện sống thay đổi, mực từ món hải sản không phổ biến đã trở thành đặc sản quen thuộc. Mực khô, mực một nắng, mực tươi được chế biến thành nhiều món hấp dẫn như mực nướng, mực xào, gỏi mực…
Trong cỗ bàn ngày Tết hiện đại, mực thường được đưa lên như một điểm nhấn "đổi gió", vừa lạ miệng, vừa thể hiện sự đủ đầy, sung túc. Không ít gia đình còn coi mực là món để đãi khách quý, bởi giá trị kinh tế và sự cầu kỳ trong chế biến.
Vì sao mực lên mâm Tết vẫn khiến nhiều người dè chừng?
Dù đã bớt kiêng kỵ, mực vẫn là món khiến không ít người lớn tuổi nhắc khéo. Không hẳn vì mê tín, mà bởi mực là món "khó hòa" với cỗ Tết truyền thống.
Mực có vị đậm, mùi đặc trưng, nếu đặt cạnh bánh chưng, thịt kho, giò chả dễ làm mâm cỗ bị "lệch nhịp". Chưa kể, mực là hải sản, tính lạnh, ăn nhiều trong những ngày Tết khi cơ thể đã nạp nhiều đồ nếp, đồ béo dễ gây đầy bụng, khó tiêu.
Chính vì vậy, người xưa thường không cấm tuyệt đối, mà chọn cách không đưa mực lên mâm cỗ chính, nếu có thì dùng trong những bữa ăn sau Tết.
Xưa kiêng để an tâm, nay ăn để tiện nghi
Ảnh minh họa
Sự khác biệt giữa mâm cỗ Tết xưa và nay phản ánh thay đổi trong lối sống. Người xưa ăn Tết để "giữ vía", nên ưu tiên những món quen, an toàn, dễ tiêu. Người nay ăn Tết để hưởng thụ, trải nghiệm, nên sẵn sàng đưa những món từng bị coi là không hợp lên mâm.
Không có đúng sai tuyệt đối, chỉ là mỗi thời, cỗ Tết mang một tinh thần khác nhau.
Giữ tinh thần Tết, không nhất thiết giữ mọi kiêng kỵ
Mực ngày nay không còn là món "xui vía" như cách nghĩ cũ. Tuy nhiên, việc dùng mực thế nào, vào bữa nào trong dịp Tết vẫn là điều nên cân nhắc. Đưa mực lên mâm cỗ chính hay dùng sau Tết, ăn nhiều hay ít, đều phụ thuộc vào sự hài hòa của cả bữa ăn.
Có lẽ điều quan trọng nhất mà người xưa để lại không nằm ở việc kiêng mực, mà ở tinh thần ăn Tết sao cho nhẹ nhàng, êm ấm. Và khi hiểu được điều đó, mỗi gia đình đều có thể tự chọn cách giữ Tết phù hợp với mình, dù mâm cỗ có hay không có mực đi nữa.
