Liên tục thẩm mỹ vì rối loạn mặc cảm ngoại hình

Người phụ nữ gần 30 tuổi đã hai lần sửa mũi, nhiều lần tiêm filler môi, cằm nhưng vẫn không hài lòng với ngoại hình, trong khi các khuyết điểm cô lo lắng gần như không đáng kể.

ThS.BS Phan Ngọc Huy, Khoa Thẩm mỹ da, Bệnh viện Da Liễu TP HCM, cho biết người phụ nữ đến khám vì cho rằng đầu mũi còn to, thô và muốn phẫu thuật chỉnh sửa thêm. Qua thăm khám, bác sĩ nhận thấy dáng mũi của cô khá cân đối, hài hòa với khuôn mặt. Cô cho biết thường xuyên soi gương, ngại chụp ảnh, đồng thời bị ảnh hưởng tâm trạng và công việc vì những lo lắng về ngoại hình.

Theo bác sĩ Huy, đây là một trong những biểu hiện gợi ý rối loạn mặc cảm ngoại hình (body dysmorphic disorder - BDD). Người mắc tình trạng này thường bận tâm dai dẳng về một hoặc nhiều khuyết điểm mà mà người khác không nhận ra hoặc chỉ thấy rất nhẹ. Họ có thể liên tục soi gương, so sánh bản thân với người khác, tìm kiếm sự trấn an hoặc tìm đến các cơ sở thẩm mỹ để cải thiện ngoại hình.

Khác với việc đơn thuần chưa hài lòng về một bộ phận trên cơ thể, sự bận tâm ở người mắc BDD có thể chiếm nhiều thời gian, gây đau khổ và ảnh hưởng đến công việc, học tập, các mối quan hệ. Dù đã can thiệp, họ vẫn khó cảm thấy hài lòng, thậm chí chuyển sự chú ý sang một bộ phận khác.

"Giải quyết xong mũi, người bệnh lại thấy môi chưa ổn, xong môi lại đến cằm", bác sĩ nói, thêm rằng với trường hợp trên, các bác sĩ thường không vội thực hiện thêm thủ thuật mà dành thời gian trao đổi để người bệnh nhìn lại những kỳ vọng của mình.

Theo bác sĩ Huy, dấu hiệu lưu ý không chỉ là số lần người bệnh chỉnh sửa ngoại hình, mà còn là sự chênh lệch giữa mức độ lo lắng của họ và khuyết điểm quan sát được khi thăm khám. Một số người mô tả khuyết điểm rất nghiêm trọng dù nó khó nhận ra, liên tục yêu cầu kết quả hoàn hảo hoặc mang hình ảnh đã chỉnh sửa để đề nghị bác sĩ tạo hình giống hệt.

Những người này cũng có thể dành nhiều giờ mỗi ngày để nghĩ về ngoại hình, soi gương hoặc né tránh chụp ảnh, giao tiếp. Một số người đi qua nhiều cơ sở thẩm mỹ, liên tục tìm kiếm phương án điều trị mới dù đã trải qua nhiều lần can thiệp.

"Điều tôi nhận thấy là họ không chỉ muốn đẹp hơn, mà sâu xa hơn là mong thoát khỏi nỗi khổ bên trong, mong cảm thấy mình bình thường", bác sĩ Huy nói.

Theo y văn, các thủ thuật thẩm mỹ thường không giải quyết được gốc rễ của rối loạn mặc cảm ngoại hình. Một nghiên cứu ghi nhận chỉ khoảng 2,3% thủ thuật phẫu thuật và xâm lấn tối thiểu ở nhóm người mắc BDD giúp cải thiện lâu dài các triệu chứng tổng thể. Vì vậy, việc tiếp tục can thiệp có thể khiến người bệnh thất vọng, phát sinh thêm chi phí và tích lũy nguy cơ biến chứng.

Khi không hài lòng với kết quả, người bệnh có thể cho rằng bác sĩ thực hiện chưa tốt, yêu cầu chỉnh sửa hoặc tìm đến cơ sở khác. Vòng lặp này cũng dễ gây căng thẳng, bất đồng giữa bác sĩ và người bệnh.

Bác sĩ Huy cho rằng nhận diện rối loạn mặc cảm ngoại hình không đồng nghĩa với việc phủ nhận nhu cầu làm đẹp hay từ chối người bệnh một cách đột ngột. Khi nghi ngờ tình trạng này, bác sĩ cần tránh những lời như "khuyết điểm của chị không đáng kể" hoặc "chị nghĩ nhiều quá", bởi người bệnh có thể cảm thấy nỗi khổ của mình bị xem nhẹ.

Thay vào đó, bác sĩ nên lắng nghe, tìm hiểu mức độ bận tâm và ảnh hưởng của ngoại hình đến cuộc sống, đồng thời cân nhắc hoãn thủ thuật để đánh giá thêm. Nếu phù hợp, người bệnh cần được giới thiệu đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần.

Cần điều trị tâm lý thay vì tiếp tục chỉnh sửa

Rối loạn mặc cảm ngoại hình có thể đi kèm trầm cảm, rối loạn lo âu và rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Người mắc BDD có nguy cơ có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát cao hơn dân số chung, theo một nghiên cứu.

Người dành nhiều giờ mỗi ngày bận tâm về ngoại hình, thường xuyên soi gương hoặc né tránh giao tiếp, thu mình khỏi công việc và các mối quan hệ, hay liên tục yêu cầu can thiệp dù khuyết điểm rất nhỏ nên được đánh giá sức khỏe tâm thần. Nếu xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc tự sát, cần được hỗ trợ khẩn cấp.

Theo bác sĩ Huy, tình trạng này có thể được điều trị bằng liệu pháp nhận thức hành vi và một số thuốc chống trầm cảm thuộc nhóm ức chế tái hấp thu serotonin, tùy đánh giá của bác sĩ chuyên khoa. Đây là hướng tiếp cận nhằm giải quyết sự bận tâm và đau khổ tâm lý, thay vì tiếp tục chỉnh sửa ngoại hình.

Người có nhu cầu thẩm mỹ nên chọn cơ sở uy tín, trao đổi rõ kỳ vọng với bác sĩ và cân nhắc đánh giá tâm lý khi việc lo lắng về ngoại hình bắt đầu chi phối cuộc sống. Bác sĩ cũng cần biết dừng đúng lúc, không thực hiện thủ thuật khi nhận thấy nguy cơ rõ ràng.

"Điều quan trọng là dành thời gian để nhìn thấy cả những trăn trở bên trong người bệnh, chứ không chỉ tập trung giải quyết những than phiền về ngoại hình", bác sĩ nói.