Nằm khiêm tốn ở vùng ngoại ô phía tây nam Thủ đô London (Anh), giữa những dãy nhà xám xịt và đường tàu đông đúc, BedZED, ngôi làng sinh thái đầu tiên của Anh vẫn tỏa sáng như một “ốc đảo xanh” giữa lòng đô thị.
Với khoảng 250 cư dân sinh sống hoàn toàn bền vững, nơi đây không chỉ là một khu dân cư mà là một lời tuyên ngôn sống xanh: “Không khí thải, không lãng phí, không đánh đổi tương lai”.
Giấc mơ ‘sống không carbon’ giữa lòng London
Bước ra khỏi ga Hackbridge, khung cảnh ban đầu không mấy ấn tượng: một vùng ngoại ô công nghiệp với khói bụi và nhà xưởng. Nhưng chỉ cần đi bộ khoảng 10 phút là như lạc vào một thế giới khác.
Khu sinh thái BedZED, viết tắt của Beddington Zero Energy Development, hiện ra với những tòa nhà phủ kính sáng bóng, mái đầy tấm pin mặt trời và các ống gió độc đáo. Thực ra, đó là hệ thống thông gió tự nhiên (wind cowls), trái tim của công trình, giúp điều hòa không khí và giữ ấm cho các ngôi nhà hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo.
Những bức tường kính giúp tận dụng tối đa ánh sáng mặt trời. Vườn nhỏ trước mỗi nhà rực rỡ sắc hoa, xe đạp dựng bên hàng rào, trẻ con nô đùa trên lối đi rợp cây xanh. Không hề có cảm giác “giả xanh” (greenwashing). Mọi thứ ở đây đều thật, đều vận hành đúng nghĩa của hai chữ “bền vững”.
Sue Riddlestone OBE, nhà sáng lập tổ chức xã hội Bioregional, đơn vị điều hành BedZED, khẳng định: “Chúng tôi không trồng cây để bù đắp khí thải. Đơn giản vì ở đây không có khí thải để bù”.
Ngôi làng nhỏ này không lớn, chỉ khoảng 100 hộ dân, trong đó, một nửa là sở hữu tư nhân, phần còn lại dành cho thuê giá rẻ và chia sẻ. Nhưng điều đặc biệt nằm ở cách họ sống.
Nhiều cư dân không phải “nhà hoạt động môi trường chuyên nghiệp”, song dần dần, sống xanh đã trở thành thói quen của họ. “Sau một thời gian, không dùng máy sưởi, không đi xe riêng, tiết kiệm nước... tất cả trở nên tự nhiên, như hơi thở”, một cư dân chia sẻ.
Nhà không lò sưởi vẫn ấm quanh năm
Ở Anh, 80% lượng CO2 từ hộ gia đình đến từ sưởi ấm không gian. Nhưng tại BedZED, không căn nhà nào dùng lò sưởi trung tâm. Bí quyết nằm ở thiết kế thông minh: các ngôi nhà hướng nam có khu nhà kính đón nắng, giữ nhiệt tự nhiên. Hệ thống "ống gió" trên mái nhà giúp hút và luân chuyển không khí, trong khi tường dày cách nhiệt giữ ấm lâu hơn.
Những ngôi nhà hướng bắc dùng lò hơi sinh khối (biomass boiler) đốt gỗ tái tạo, một loại năng lượng sạch hơn nhiều so với than hay dầu. Nhờ vậy, nhiệt độ trong nhà mùa đông luôn duy trì khoảng 20°C, hiếm khi cần đến máy sưởi điện dự phòng.
Mỗi căn hộ tại BedZED tiết kiệm trung bình 40% lượng nước so với nhà thông thường ở London. Tất cả nhờ những thiết kế nhỏ mà hiệu quả lớn, như vòi sen “ảo thuật” thổi khí nóng vào dòng nước, giúp người dùng vẫn cảm thấy mạnh mẽ như “vòi sen công suất cao” nhưng thực tế lại dùng ít nước hơn nhiều.
Ngoài ra, ngôi làng có 6 điểm tái chế, bắt buộc phân loại rác nghiêm ngặt. Rác hữu cơ được ủ thành phân bón cho vườn rau cộng đồng.
Ngay cạnh làng còn có ngôi trường tiểu học sinh thái Hackbridge, trẻ em học cách trồng rau, tái chế và hiểu về biến đổi khí hậu từ khi còn nhỏ.
‘Làng không xe hơi’, trẻ con tự do chạy chơi
BedZED hạn chế số xe cá nhân, trung bình chỉ khoảng 0,6 xe mỗi hộ. Phần lớn cư dân đi bộ, đạp xe hoặc sử dụng phương tiện công cộng. Ngôi làng này cũng là nơi ra đời câu lạc bộ chia sẻ xe đầu tiên của Anh vào năm 2008.
Theo nghiên cứu, những người tham gia mô hình này giảm đến 40-50% lượng khí thải giao thông, đồng thời phá vỡ thói quen “sở hữu xe để chứng tỏ địa vị”, vốn là rào cản lớn của lối sống xanh. Trẻ em trong làng có thể tự do chơi giữa đường mà không lo xe cộ, một hình ảnh hiếm thấy ở đô thị chật chội London.
David Tchilingirian, cư dân đã sống ở đây 15 năm, kể: “Tôi không phải người yêu môi trường khi mới đến, nhưng dần dần, tôi học cách trân trọng thiên nhiên. Ở đây, chúng tôi giúp nhau sống tốt hơn, không xa hoa nhưng hạnh phúc”.
BedZED ra đời từ năm 2002 khi khái niệm “zero carbon” còn xa lạ. Đội ngũ xây dựng khi ấy phải đào tạo lại toàn bộ công nhân vì kỹ thuật thi công hoàn toàn mới. Họ mất nhiều tháng chỉ để tìm và tái chế vật liệu cũ như gạch, thép, gỗ, thay vì mua đồ sẵn.
Khó khăn chồng chất nhưng kết quả là một công trình tiên phong, đặt nền móng cho hàng loạt dự án “xanh thực chất” sau này ở châu Âu.
Giữa một nước Anh ngày càng “xa cách hàng xóm”, BedZED trở thành biểu tượng của tinh thần cộng đồng. Theo khảo sát, trung bình một người Anh chỉ biết 8 người sống quanh mình, nhưng ở BedZED, con số ấy là 20 người. Cư dân thường xuyên gặp gỡ tại nhà cộng đồng, tổ chức lớp học, dã ngoại, hay đơn giản là cùng ăn trưa chay vào cuối tuần.
Một báo cáo của Viện IPPC (Anh) cũng cho thấy, việc thiếu gắn kết xã hội là một trong những nguyên nhân khiến người Anh ít tham gia hoạt động môi trường. BedZED, bằng chính sức mạnh con người, đã thay đổi điều đó.
GS Chris Rogers (Đại học Birmingham) cho rằng, “chính con người mới là yếu tố quyết định.” Ông nói: “Bạn có thể xây bao nhiêu ngôi nhà xanh tùy thích, nhưng nếu cư dân không sống xanh, mọi nỗ lực sẽ vô nghĩa”.
Bioregional đang thúc đẩy khung phát triển mang tên One Planet Living, gồm 10 nguyên tắc bền vững: từ năng lượng, nước, giao thông đến sức khỏe, hạnh phúc và tinh thần cộng đồng. Họ hy vọng đây sẽ là “công thức” để biến lối sống xanh thành chuẩn mực phổ biến, chứ không phải xa xỉ phẩm của giới giàu có.
Theo Euronews
