Một hiện tượng khí quyển hiếm gặp gọi là selenelion có thể cho phép người quan sát bầu trời nhìn thấy Mặt trời mọc và nguyệt thực cùng một lúc trong chốc lát - Ảnh: AI
Theo quy luật hình học không gian, nguyệt thực toàn phần xảy ra khi Mặt trời, Trái đất và Mặt trăng nằm trên một đường thẳng tắp, với Trái đất ở chính giữa. Điều này có nghĩa là khi Mặt trời mọc ở phía Đông, Mặt trăng buộc phải lặn ở phía Tây và ngược lại.
Về lý thuyết, chúng ta không bao giờ có thể thấy cả hai cùng lúc trên đường chân trời. Tuy nhiên, một "thủ thuật" của bầu khí quyển sẽ biến điều không thể thành có thể. Hiện tượng này được gọi là Selenelion.
"Ảo ảnh" từ bầu khí quyển Trái đất
Tại sao chúng ta có thể thấy được nghịch lý này? Câu trả lời nằm ở hiện tượng khúc xạ khí quyển. Bầu khí quyển của Trái đất hoạt động giống như một thấu kính khổng lồ, bẻ cong ánh sáng và làm cho các thiên thể xuất hiện cao hơn vị trí thực tế của chúng.
Khi bạn nhìn thấy Mặt trời vừa chạm đường chân trời vào buổi bình minh, thực tế nó vẫn còn nằm dưới đường chân trời. Tương tự với Mặt trăng ở phía đối diện. Nhờ sự khúc xạ này sẽ có một "cửa sổ thời gian" ngắn ngủi từ 1 - 3 phút, nơi người quan sát có thể đồng thời nhìn thấy Mặt trời đang mọc ở phía Đông Nam và Mặt trăng đang bị nguyệt thực dần lặn ở phía Tây Bắc.
Những khu vực "vàng" để quan sát
Sự kiện ngày 3-3 là đợt nguyệt thực toàn phần đầu tiên của năm 2026 và cũng là đợt cuối cùng cho đến tận đêm giao thừa năm 2028. Các khu vực quanh vành đai Thái Bình Dương sẽ có góc nhìn thuận lợi nhất.
Tại Bắc Mỹ: Các khu vực thuộc múi giờ miền Đông (như New York, Washington D.C) sẽ thấy Mặt trăng lặn ngay trong giai đoạn nguyệt thực toàn phần khi bình minh vừa hé rạng. Trong khi đó, các khu vực xa hơn về phía Tây và Hawaii có thể quan sát trọn vẹn từ đầu đến cuối hành trình của "mặt trăng máu".
Tại châu Á và Úc: Khu vực Trung Á và Tây Úc sẽ thấy Mặt trăng mọc lên khi đang dần thoát khỏi bóng tối của Trái đất vào buổi tối. Riêng Đông Úc, Nhật Bản và Đông Siberia sẽ được chiêm ngưỡng trọn vẹn hiện tượng này vào khung giờ tối rất thuận tiện.
Tại khu vực Bắc Mỹ, giai đoạn toàn phần dự kiến bắt đầu lúc 3h03 sáng (giờ PST) và kéo dài trong 59 phút. Mặt trăng sẽ đi xuyên qua phần phía nam bóng tối của Trái đất, tạo nên sắc đỏ đặc trưng.
Lưu ý cho người quan sát
Để săn được khoảnh khắc Selenelion hiếm hoi, yếu tố then chốt là một tầm nhìn không vật cản. Bạn cần chọn vị trí quan sát có đường chân trời phía Đông và phía Tây hoàn toàn thông thoáng, tránh xa các tòa nhà cao tầng hay những rặng cây lớn.
Thách thức lớn nhất nằm ở sự tương phản ánh sáng. Khi bình minh lên, sự rực rỡ của Mặt trời và lớp bụi mờ sát chân trời dễ dàng "nuốt chửng" Mặt trăng vốn đã bị làm tối do hiện tượng nguyệt thực.
Trong ánh tảng sáng, Mặt trăng có thể chỉ hiện lên mờ nhạt như một quả bóng ma quái, đòi hỏi sự hỗ trợ từ ống nhòm để có thể quan sát rõ nét.
Đừng bỏ lỡ cơ hội chứng kiến màn trình diễn của quang học khí quyển, nơi thiên nhiên tạm thời "phá vỡ" những quy tắc hình học để tạo nên một kiệt tác hiếm thấy trên bầu trời.
