Ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA)
Nhiều năm qua, ngành viễn thông toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng luôn loay hoay với một câu hỏi hóc búa: Làm sao để 5G không chỉ là một phiên bản "4G chạy nhanh hơn"?
Tại Hội nghị Quốc gia Số Hà Nội 2026 (GSMA Digital Nation Summit Hanoi 2026), ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA), đã thẳng thắn chỉ ra rằng thách thức lớn nhất hiện nay là phải biến 5G trở thành một "đầu ra có ý nghĩa” cho toàn bộ nền kinh tế, thay vì chỉ là những con số đo tốc độ tải xuống vô hồn trên màn hình điện thoại.
Để giải quyết bài toán này, một tư duy kinh tế mới đang dần hình thành. Đó là chiến lược Open API (Giao diện lập trình ứng dụng mở), nơi các nhà mạng lớn không còn đóng vai trò là những đơn vị bán băng thông đơn thuần, mà chuyển mình thành các nền tảng công nghệ mở, sẵn sàng chia sẻ tài nguyên hạ tầng để kích hoạt làn sóng đổi mới sáng tạo từ cộng đồng khởi nghiệp.
Bản chất của Open API: Khi hạ tầng mạng trở thành một Platform khổng lồ
Nhìn lại lịch sử, các nhà mạng viễn thông luôn vận hành theo mô hình đóng. Mọi thông số kỹ thuật, năng lực định vị, cấu hình băng thông đều được bảo mật chặt chẽ bên trong hệ thống lõi. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số hóa toàn diện, việc giữ kín các năng lực này vô tình tạo ra một rào cản lớn ngăn chặn sự phát triển của các dịch vụ giá trị gia tăng.
Chiến lược Open API ra đời để phá vỡ bức tường đó. Bằng cách chia sẻ năng lực mạng lưới dưới dạng các giao diện lập trình mở, các nhà mạng như Viettel, VNPT hay MobiFone đang tiến hành một cuộc cách mạng: biến toàn bộ hạ tầng viễn thông đồ sộ của mình thành một nền tảng (Platform) mà bất kỳ lập trình viên hay doanh nghiệp nào cũng có thể kết nối và khai thác.
Dù vậy, một cánh én nhỏ không thể làm nên mùa xuân. Ông Julian Gorman đưa ra một lời khuyên cốt yếu dành riêng cho thị trường Việt Nam rằng các nhà mạng nội địa cần phải gạt bỏ tư duy đối đầu cục bộ để hợp tác xây dựng một hệ thống Open API dùng chung.
Khi các tiêu chuẩn giao tiếp kỹ thuật được đồng bộ hóa, một ứng dụng do một startup non trẻ phát triển có thể chạy mượt mà trên hạ tầng của bất kỳ nhà mạng nào tại Việt Nam mà không cần phải chỉnh sửa mã nguồn cho từng bên. Đây chính là bước đệm đầu tiên để xây dựng một hệ sinh thái số đồng nhất và bền vững.
Đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, Open API không khác gì một "phím tắt" vô giá để tiếp cận những công nghệ đỉnh cao nhất của thời đại.
Trước đây, để xây dựng một giải pháp định vị thời gian thực cho xe tự hành hay hệ thống giám sát sản xuất tự động, một startup sẽ phải đối mặt với bài toán chi phí không tưởng. Từ đầu tư hàng nghìn trạm phát sóng, mua sắm thiết bị viễn thông chuyên dụng và xây dựng hệ thống lõi phức tạp. Giờ đây, nhờ có Open API, họ có thể hoàn toàn "mượn sức" từ nguồn tài nguyên khổng lồ sẵn có của các nhà mạng lớn.
Khi những năng lực cốt lõi của mạng 5G như định vị độ chính xác cao, độ trễ cực thấp dưới mili-giây, hay phân vùng băng thông ưu tiên được mở ra, các startup có thể tự do sáng tạo những giải pháp đột phá trong các lĩnh vực như y tế thông minh, nông nghiệp số, hay logistics thông minh.
Những bài toán phức tạp vốn trước đây chỉ có các tập đoàn tài chính đa quốc gia mới đủ tiềm lực giải quyết, thì nay, một nhóm kỹ sư trẻ trong căn phòng làm việc chung cũng có thể tìm ra lời giải.
Tuy nhiên, việc mở mã nguồn mới chỉ là điều kiện cần. Đại diện GSMA cũng đặc biệt nhấn mạnh rằng các nhà mạng lớn phải gánh vác thêm một sứ mệnh quan trọng: đó là "giáo dục" và phổ biến thông tin cho toàn bộ hệ sinh thái. Sẽ là vô nghĩa nếu các API cực kỳ mạnh mẽ được tạo ra nhưng cộng đồng công nghệ lại không biết cách, hoặc không thể tiếp cận để khai thác một cách hiệu quả nhất.
Bài học từ "Thỏa thuận Tokyo" và xu hướng liên minh khu vực
Việt Nam không hề đơn độc trên con đường chuyển dịch mang tính lịch sử này. Để minh chứng cho tính khả thi và tầm quan trọng của việc chuẩn hóa API, ông Julian Gorman đã dẫn chứng về một cột mốc quan trọng trong khu vực châu Á: "Thỏa thuận Tokyo" (Tokyo Accord).
Đây là thỏa thuận hợp tác mang tính chiến lược được ký kết giữa các nhà mạng viễn thông hàng đầu tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines nhằm mở đường và giải quyết các thách thức công nghệ trên lộ trình tiến thẳng lên kỷ nguyên 6G.
Thỏa thuận này xuất phát từ một nhận thức chung sâu sắc: để hấp thụ và tận dụng tối đa năng lực khổng lồ của hạ tầng 5G và các thế hệ mạng tương lai, việc xây dựng một hệ sinh thái đủ lớn và đủ hiệu quả là điều kiện bắt buộc. Không một quốc gia đơn lẻ hay một nhà mạng độc quyền nào có thể tự mình tạo ra đủ ứng dụng để lấp đầy băng thông mạng lưới.
Nhằm biến tầm nhìn này thành hiện thực trên quy mô toàn cầu, GSMA đang nỗ lực thúc đẩy khung nền tảng mang tên GSMA Open Gateway. Đây được xem là bộ quy chuẩn thực tiễn giúp các nhà mạng trên khắp thế giới dễ dàng tích hợp, chuyển dịch mô hình kinh doanh và kết nối liền mạch với nhau, tạo ra một mạng lưới API không biên giới cho các nhà phát triển toàn cầu.
Chính phủ Việt Nam đã đặt ra một mục tiêu vô cùng táo bạo, đó là đến năm 2030, kinh tế số phải đóng góp 30% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Để đạt được con số khổng lồ này, giới chuyên gia nhận định rằng nếu chỉ dựa vào các hoạt động tiêu dùng số thông thường như mua sắm trực tuyến, lướt mạng xã hội hay giải trí online là hoàn toàn không đủ.
Động lực tăng trưởng thực sự phải đến từ việc chuyển dịch sâu rộng sang lĩnh vực sản xuất và công nghiệp. Hiện nay, khoảng 90% đến 95% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đến từ ngành công nghiệp sản xuất.
Do đó, việc đưa 5G kết hợp cùng Open API vào các nhà máy, khu công nghiệp để tự động hóa dây chuyền, tối ưu hóa chuỗi cung ứng chính là giải pháp cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trên trường quốc tế.
Về phía các nhà mạng viễn thông, thời kỳ tăng trưởng nóng dựa trên dịch vụ thoại và dữ liệu di động truyền thống đã đi đến giới hạn. Chuyển dịch từ vai trò nhà cung cấp hạ tầng kết nối thuần túy sang vai trò nhà cung cấp dịch vụ giá trị cao, thông qua cầu nối Open API, là con đường duy nhất để duy trì tăng trưởng.
Sự kết hợp giữa tiềm lực tài chính, hạ tầng của các "ông lớn" viễn thông cùng sự linh hoạt, nhạy bén của cộng đồng startup sẽ tạo ra những giá trị gia tăng vượt bậc, giúp kinh tế số Việt Nam đạt được bước nhảy vọt thần tốc đúng như kỳ vọng.
Xét cho cùng, việc triển khai Open API không đơn thuần là một câu chuyện nâng cấp công nghệ hay kỹ thuật số. Đó là sự thay đổi hoàn toàn về tư duy kinh tế, nơi sự thịnh vượng được tạo ra từ việc chia sẻ cơ hội, lấy sự thành công của cộng đồng sáng tạo làm bệ đỡ cho sự phát triển của cả một nền kinh tế quốc gia./
