Khi trí tuệ nhân tạo có thể viết văn bản, lập trình, giải toán và trả lời câu hỏi trong vài giây, giáo dục đứng trước một câu hỏi lớn: con người cần học gì để không trở nên lỗi thời?
Với Po-Shen Loh, giáo sư toán tại Đại học Carnegie Mellon, câu trả lời không nằm ở việc chạy đua với máy móc về tốc độ xử lý hay khả năng ghi nhớ. Điều quan trọng hơn là phát triển những năng lực khiến con người khác với AI: tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng đặt câu hỏi, lòng trắc ẩn và sự thấu hiểu con người.
Loh không phải là một diễn giả công nghệ nói về AI từ bên ngoài. Ông là nhà toán học, từng làm việc trong một lĩnh vực lâu nay được xem là thước đo năng lực tư duy của con người. Theo Đại học Carnegie Mellon, ông là giáo sư tại khoa Toán, có các nghiên cứu liên quan đến xác suất, tổ hợp, thuật toán và ứng dụng thực tế của toán học.
Tên tuổi của ông được biết đến rộng rãi qua vai trò huấn luyện đội tuyển Olympic Toán quốc tế của Mỹ. Từ năm 2013 đến 2023, Loh là huấn luyện trưởng đội tuyển Mỹ dự Olympic Toán quốc tế. Trong giai đoạn này, đội Mỹ bốn lần đứng đầu thế giới. Năm 2015, ông dẫn dắt đội tuyển Mỹ giành vị trí số một sau 21 năm; thành tích này được lặp lại vào năm 2016 và ông cùng các học sinh được mời tới Nhà Trắng.
Năm 2019, Loh nhận Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers, thường gọi là PECASE. Đây là giải thưởng danh giá của Chính phủ Mỹ dành cho các nhà khoa học và kỹ sư ở giai đoạn đầu sự nghiệp, ghi nhận năng lực nghiên cứu độc lập và tiềm năng lãnh đạo trong khoa học - công nghệ.
Trong cách tiếp cận của ông, toán học không đơn thuần là bài tập, công thức hay điểm số. Toán học là môi trường để rèn luyện sự can đảm trí tuệ: dám bước vào một vấn đề chưa quen, dám thử cách nghĩ mới, dám sai, dám sửa và biết chịu trách nhiệm với năng lực của mình.
Carnegie Mellon mô tả công việc hiện nay của Loh là kết hợp kinh nghiệm huấn luyện Olympic Toán với các hoạt động diễn thuyết, nhằm tìm kiếm những giải pháp có thể mở rộng để nâng cao trí tuệ và sự đồng cảm của con người trong thời đại AI. Ông cũng nhấn mạnh nhu cầu giúp xã hội "sống sót" trước sự trỗi dậy của AI bằng năng lực giải quyết những vấn đề lớn, chưa có lời giải sẵn.
Đây là điểm khiến thông điệp của Loh có ý nghĩa với giáo dục hiện nay. Khi AI ngày càng giỏi trong việc tổng hợp thông tin, tạo nội dung và xử lý các tác vụ lặp lại, những kỹ năng chỉ dựa trên ghi nhớ hoặc làm theo mẫu sẽ mất lợi thế nhanh hơn. Ngược lại, những năng lực gắn với con người - hiểu bối cảnh, hiểu cảm xúc, hiểu nhu cầu thật, biết hợp tác và biết chọn vấn đề đáng giải quyết trở nên quan trọng hơn.
Nói cách khác, AI không làm giáo dục bớt cần thiết. AI buộc giáo dục phải quay lại câu hỏi căn bản hơn: học để trở thành kiểu người nào. Với học sinh, điều này có nghĩa là không thể chỉ học để làm bài giống mẫu. Với giáo viên, đó là thách thức chuyển từ truyền đạt kiến thức sang khơi gợi tư duy. Với các tổ chức giáo dục và doanh nghiệp công nghệ, câu hỏi không chỉ là đưa AI vào lớp học như thế nào, mà là dùng AI để làm con người sâu sắc hơn ra sao.
Từ Olympic Toán đến các diễn đàn giáo dục, Po-Shen Loh theo đuổi một quan điểm nhất quán: tương lai không thuộc về những người cố học như máy. Tương lai thuộc về những người biết phát triển điều máy móc khó có nhất - tính người.
Cuối tháng 5 này, ông dự kiến sẽ tới Việt Nam
Cuối tháng 5 này, Giáo sư Po-Shen Loh dự kiến đến Việt Nam tham dự GStar Summit 2026: AI & Humanity, diễn ra ngày 29/5 tại TP.HCM. Chương trình do New Turing Institute và Pacific Gateway Partners tổ chức, dự kiến có hơn 1.000 khách tham dự, hơn 15 diễn giả và tập trung vào chủ đề AI lấy con người làm trung tâm. Trong chuyến đi lần này, ông cũng dự kiến tham gia hoạt động dành cho cộng đồng kỹ sư công nghệ FPT tại Hà Nội và có phiên làm việc cùng Hội đồng giải thưởng Âu Lạc Grand Prize. Giải thưởng Âu Lạc Grand Prize là giải thưởng công nghệ lớn nhất Việt Nam, trao 1 triệu USD cho một sản phẩm hoặc giải pháp AI xuất sắc do người Việt làm chủ, hướng tới các sản phẩm có tác động bền vững cho kinh tế - xã hội.
