NextEra Energy (doanh nghiệp năng lượng có trụ sở tại bang Florida, Mỹ) vốn chỉ được biết đến như một "ngôi sao xanh" chuyên về năng lượng tái tạo, thay vì những thương vụ thâu tóm mang tính xoay chuyển cục diện. Thế nhưng, kế hoạch sáp nhập lịch sử trị giá tới 420 tỷ USD giữa NextEra Energy và đối thủ Dominion Energy đã giáng một đòn mạnh mẽ vào nhận thức của giới tài chính.
Thông tin này phơi bày một thực tế rõ ràng rằng uộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ làm rung chuyển những ngành dịch vụ tiện ích vốn nổi tiếng là "buồn ngủ" (tăng trưởng chậm, bị kiểm soát chặt và ít biến động), mà còn định hình lại toàn bộ bức tranh mua bán và sáp nhập (M&A) tại Mỹ cũng như toàn cầu.
Cơn sốt AI đã làm thay đổi hoàn toàn quy mô, cấu trúc và triết lý cốt lõi của hoạt động thâu tóm doanh nghiệp. Nó định nghĩa lại thế nào là một doanh nghiệp quan trọng, cách thức cấu trúc các giao dịch tài chính, và ai là người đứng sau bơm vốn khi các quỹ đầu tư tư nhân cùng hệ thống ngân hàng đang ráo riết tái định vị vị thế của mình.
Matt McClure, Đồng giám đốc toàn cầu mảng ngân hàng đầu tư tại Goldman Sachs, nhận định rằng AI đã trở thành một luồng gió thuận đẩy thuyền cho hoạt động M&A cũng như thị trường cổ phiếu nói chung.
Nhu cầu khổng lồ đối với công nghệ này đang tạo ra một tác động dây chuyền mạnh mẽ đến các ngành công nghiệp truyền thống, trong đó các công ty năng lượng và các nhà cung cấp thiết bị trung tâm dữ liệu là những thực thể hưởng lợi lớn nhất từ quá trình xây dựng hạ tầng AI.
Cuộc đua quy mô và những rào cản bị phá vỡ
NextEra Energy chính là minh chứng điển hình cho xu hướng này. Chỉ vài năm trước, việc NextEra muốn nuốt trọn Dominion nhằm tạo ra một gã khổng lồ năng lượng có công suất 240 gigawatt phục vụ riêng cho các trung tâm dữ liệu và khách hàng lớn là điều hoàn toàn không tưởng.
Ngành dịch vụ tiện ích trước nay luôn bị coi là lĩnh vực bị kiểm soát quá chặt chẽ, nhạy cảm về mặt chính trị và dễ chịu phản ứng dữ dội từ dư luận nếu giá điện tăng cao.
Tuy nhiên, cơn sốt AI cùng với làn sóng nới lỏng quy chế giám sát và chính sách ưu tiên phát triển nội địa từ chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã đảo ngược tất cả. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và ban hội đồng quản trị đang rơi vào trạng thái FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) tột độ khi chứng kiến đối thủ tự tái cấu trúc để thích ứng với kỷ nguyên AI.
Sự thay đổi này cũng chứng kiến những doanh nghiệp từng bị Phố Wall ngó lơ bỗng chốc trở thành mục tiêu săn đón của các thương vụ hàng chục tỷ USD. Điển hình là Globalstar, một nhà vận hành vệ tinh, vừa được Amazon mua lại với giá 11,6 tỷ USD vào tháng trước. Hay như trường hợp của Sandisk, tập đoàn lưu trữ máy tính, đã chứng kiến giá trị vốn hóa thị trường tăng vọt tới 4.000% kể từ khi IPO vào tháng 2 năm ngoái nhờ nhu cầu chip nhớ tăng vọt không ngừng.
Ngay cả bản chất của các thương vụ cũng đang biến đổi. Thay vì mua lại toàn bộ doanh nghiệp, các "hyperscalers" (những gã khổng lồ dịch vụ đám mây quy mô lớn) như Nvidia, Meta hay Google sẵn sàng chi hàng tỷ USD chỉ để cấp phép tài sản trí tuệ và "hút" sạch đội ngũ kỹ sư AI tinh anh của các startup. Phương thức này giúp họ né được các cuộc điều tra chống độc quyền kéo dài từ các cơ quan quản lý.
Khoảng 25 năm trước, cuộc cách mạng Internet được định nghĩa bởi những công ty phần mềm có thể chinh phục thế giới với nguồn vốn tương đối mỏng. Họ mở rộng quy mô với tốc độ chóng mặt mà không cần đến nhà máy, nhà máy điện hay cơ sở hạ tầng vật lý cồng kềnh.
Tuy nhiên cuộc cách mạng AI thì ngược lại hoàn toàn.
Để chiến thắng trong cuộc đua AI ngày nay đòi hỏi một quy mô vật lý khổng lồ: từ chip bán dẫn, năng lượng, mạng cáp quang, trung tâm dữ liệu cho đến các khoản tài trợ tài chính được tính bằng con số hàng nghìn tỷ USD chứ không còn là hàng tỷ USD nữa.
Jensen Huang, CEO của Nvidia, gần đây đã lập luận rằng thế giới vẫn cần xây dựng thêm hàng nghìn tỷ USD cơ sở hạ tầng để hỗ trợ sự bùng nổ của AI. Nhu cầu tính toán cho phần mềm trong quá khứ chỉ là một phần cực kỳ nhỏ so với những gì cần thiết trong tương lai, và AI chắc chắn sẽ không thoái lui.
Đổi đời nhờ AI
Sự xoay trục này đã kéo theo sự đổi đời của các tập đoàn phần cứng. Suốt một thập kỷ qua, các doanh nghiệp như Sandisk bị coi là tàn tích của một thời kỳ tăng trưởng thấp trong mắt các nhà đầu tư chỉ mặn mà với mảng phần mềm biên lợi nhuận cao.
Giờ đây, dòng vốn khổng lồ đang đổ dồn vào Sandisk, Western Digital hay SK Hynix vì giới đầu tư nhận ra rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) không thể vận hành nếu thiếu hạ tầng bộ nhớ khổng lồ.
Bên cạnh chip nhớ, năng lượng là mặt trận nóng bỏng tiếp theo. Constellation Energy, đơn vị vận hành đội tàu hạt nhân lớn nhất nước Mỹ, đã trở thành cái tên được săn đón nhiều nhất khi các Big Tech chạy đua tìm nguồn điện sạch và ổn định cho các trung tâm dữ liệu.
Việc Constellation chi gần 27 tỷ USD để thâu tóm đối thủ Calpine, hay các thương vụ trị giá tổng cộng 39 tỷ USD do BlackRock hậu thuẫn nhằm vào các tập đoàn năng lượng AES và Allete, chính là minh chứng rõ nét cho làn sóng sáp nhập ngành điện do AI dẫn dắt.
Ngay cả các tập đoàn công nghiệp phụ trợ cung cấp "hệ thống đường ống" cho kỷ nguyên AI cũng bỗng chốc hóa thành tài sản chiến lược. Thương vụ tập đoàn Eaton chi 9,5 tỷ USD mua lại bộ phận tản nhiệt của Boyd trong năm nay cho thấy cuộc chiến gay gắt nhằm giành quyền kiểm soát công nghệ làm mát bằng chất lỏng, một yếu tố sống còn đối với các siêu máy tính thế hệ mới.
Heath Monesmith, Chủ tịch kiêm Giám đốc vận hành mảng điện lực của Eaton, chia sẻ rằng cơ sở hạ tầng cần thiết để chạy một trung tâm dữ liệu AI đòi hỏi nhiều điện năng hơn trực tiếp tại chip, và toàn bộ ngành công nghiệp phụ trợ buộc phải di chuyển với tốc độ phát triển của thiết kế chip bán dẫn.
Sự thành công ngoạn mục của quỹ đầu tư KKR khi thu về tỷ suất lợi nhuận gấp 15 lần từ việc bán CoolIT Systems với giá 4,75 tỷ USD vào tháng 3 vừa qua (tăng vọt từ mức định giá chỉ 270 triệu USD cách đó 3 năm) là minh chứng cho thấy cơn sốt AI có thể biến những doanh nghiệp ngách trở thành những kẻ chiến thắng lớn như thế nào.
Mua người, không mua công ty
Để đối phó với sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chống độc quyền, các ông lớn công nghệ đã sáng tạo ra một phương thức thâu tóm mới đầy khôn ngoan là mua lại để tuyển dụng. Thay vì mua toàn bộ một công ty pháp nhân, họ chi tiền để cấp phép sử dụng tài sản trí tuệ (IP) của startup và tuyển dụng trực tiếp những nhân tài hàng đầu của startup đó về đầu quân cho mình.
Gần như mọi ông lớn công nghệ đều đã áp dụng bài bản này. Google mới đây đã chi 2,4 tỷ USD để sở hữu cấu trúc lập trình và đội ngũ lãnh đạo của Windsurf. Trước đó, Microsoft cũng thực hiện một cuộc "càn quét" nhân sự tương tự tại Inflection AI, trong khi Amazon nhanh tay rút ruột bộ sậu kỹ sư nòng cốt của Adept AI.
Thương vụ Meta đầu tư 14,3 tỷ USD vào Scale AI, đưa nhà sáng lập Alexandr Wang lên nắm quyền điều hành bộ phận siêu trí tuệ mới của tập đoàn này, tiếp tục là tiêu chuẩn vàng cho hình thức sáp nhập ưu tiên nhân tài.
Nvidia cũng không đứng ngoài cuộc chơi khi âm thầm thực hiện nhiều giao dịch tương tự, nổi bật là thương vụ trị giá tới 20 tỷ USD với Groq, một đối thủ khởi nghiệp trong mảng chip bán dẫn.
Groq đã chuyển số tiền mặt này cho các cổ đông của mình, chuyển giao các nhân tài chủ chốt và IP cho Nvidia, nhưng vẫn tiếp tục vận hành một mảng kinh doanh đám mây nhỏ độc lập để tránh sự nhòm ngó của các nhà quản lý.
Chính xu thế này đã thay đổi toàn ngành M&A. Chỉ bốn năm trước, ngành quản lý tài sản tư nhân (private capital) tưởng chừng như sắp bước vào một thời kỳ ảm đạm khi kỷ nguyên tiền rẻ kết thúc, các đợt tăng lãi suất liên tục đe dọa đến các danh mục đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính cao. Tuy nhiên, các quỹ này đang bước vào một thời hoàng kim mới khi trở thành những nhà bảo lãnh tài chính lớn nhất cho cuộc chơi trị giá hàng nghìn tỷ USD của AI.
Theo số liệu từ S&P Global, các nhà đầu tư đã đổ mức kỷ lục 250 tỷ USD vào các quỹ hạ tầng tư nhân trong năm ngoái nhằm hướng dòng vốn vào các trung tâm dữ liệu, nguồn phát điện và mạng lưới kỹ thuật số. Tập đoàn Apollo ước tính cần khoảng 3.000 tỷ USD cho hạ tầng AI từ nay đến năm 2028, và phần lớn gánh nặng tài chính này sẽ do tín dụng tư nhân và các quỹ chuyên biệt gánh vác.
Marc Rowan, CEO của Apollo, cho biết nhu cầu về vốn từ cuộc phục hưng công nghiệp toàn cầu mà chúng ta đang trải qua hiện vượt khỏi mọi biểu đồ dự báo. Đối với Apollo, việc chi tiêu khổng lồ vào năng lượng và hạ tầng AI mở ra cơ hội tuyệt vời để tận dụng nguồn vốn bảo hiểm nhân thọ dài hạn khổng lồ của mình nhằm trở thành chủ nợ dài hạn cho các doanh nghiệp tiềm năng.
Trong khi các gã khổng lồ tư nhân như Blackstone bắt tay với Google ra mắt dự án "neocloud" trị giá 5 tỷ USD nhằm xây dựng năng lượng tính toán hiệu năng cao từ con số 0, thì các quỹ đầu tư mạo hiểm và mua lại tầm trung lại đang trải qua giai đoạn vô cùng khắc nghiệt. Định giá và biên lợi nhuận của phân khúc phần mềm trung bình đang bị bóp nghẹt, buộc toàn ngành phải chấp nhận một thực tế rằng quy mô khổng lồ mới là chiếc chìa khóa duy nhất để tồn tại.
Liệu bong bóng có vỡ?
Dù cuộc cách mạng M&A mang lại niềm vui lớn cho các ngân hàng đầu tư, các quỹ tư nhân và những kỹ sư công nghệ tài năng, phần còn lại của nước Mỹ dường như không mấy hào hứng.
Làn sóng phản đối AI đang âm ỉ dâng cao tại các cộng đồng dân cư thuộc vùng trung tâm nước Mỹ khi họ phải đối mặt với tình trạng hóa đơn tiền điện tăng vọt do các trung tâm dữ liệu AI ngốn quá nhiều điện năng của lưới điện địa phương.
Thậm chí, theo một cuộc thăm dò gần đây của NBC, mức độ phổ biến của AI đối với công chúng Mỹ còn thấp hơn cả Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), một trong những cơ quan đang thu hút sự chú ý tại nước này.
Sự phản kháng mạnh mẽ của dư luận xã hội có thể sẽ là yếu tố quyết định làn sóng AI sẽ đi được bao xa và liệu mức định giá cao ngất ngưởng của các doanh nghiệp dựa trên sự kỳ vọng này có thể duy trì được bao lâu.
Ba đợt IPO bom tấn sắp tới của SpaceX, OpenAI và Anthropic trong năm nay, với mức định giá kỳ vọng đều từ 1.000 tỷ USD trở lên cho mỗi công ty, sẽ là liều thuốc thử cực mạnh cho thị trường vốn.
Mục tiêu của các thương vụ IPO khổng lồ này là huy động thêm tiền để duy trì các khoản chi tiêu vốn không điểm dừng cho các mô hình AI. Với số tiền đặt cược quá lớn, không ít nhà đầu tư bắt đầu hoài nghi về các phép tính lợi nhuận thực tế, gợi lại ký ức đau buồn về bong bóng dotcom năm xưa.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, dòng chảy M&A toàn cầu vẫn đang bị chi phối hoàn toàn bởi cuộc đua giành quyền kiểm soát năng lượng, mạng cáp quang và năng lực tính toán của thế giới.
Matt McClure của Goldman Sachs kết luận rằng, nếu như một thập kỷ trước, các doanh nghiệp hạ tầng và năng lượng chỉ được xếp vào nhóm tăng trưởng ổn định tương đương tốc độ tăng trưởng GDP, thì giờ đây, nhu cầu vô độ từ các trung tâm dữ liệu AI đã xoay chuyển họ sang một quỹ đạo tăng trưởng theo cấp số nhân. Câu hỏi duy nhất còn lại là: Liệu quỹ đạo tăng trưởng nóng này có thể kéo dài trong bao lâu trước khi chạm trần thực tế?
*Nguồn: FT, Fortune
