Tờ Financial Times (FT cho hay tháng 11 vừa qua, sân bay Charles de Gaulle (Paris) trở thành tâm điểm của một cuộc "đột kích" quy mô lớn. Không phải truy quét hàng cấm thông thường, mà là hàng nghìn kiện hàng mang logo Shein bị xới tung dưới sự giám sát của các bộ trưởng Pháp và đội quân hải quan hùng hậu.
Khoảng 300.000 kiện hàng chứa nửa triệu mặt hàng cuối cùng đã bị khám xét, với 1/4 trong số đó bị phát hiện vi phạm các tiêu chuẩn của Pháp hoặc EU.
Giới truyền thông cho biết án phạt với Shein có thể lên đến 2 tỷ USD (khoảng 53.000 tỷ đồng).
Đây không chỉ là một đợt kiểm tra hành chính, mà là phát súng mở màn cho một cuộc chiến pháp lý toàn diện nhắm vào mô hình kinh doanh đã khuynh đảo thế giới suốt đại dịch.
Lọt vào tầm ngắm pháp lý
Bộ trưởng Ngân sách Pháp Amélie de Montchalin từng khẳng định việc kiểm tra 300.000 kiện hàng là cần thiết để tìm ra bằng chứng về sự không tuân thủ các tiêu chuẩn thuế và an toàn. Kết quả cho thấy 25% số hàng hóa vi phạm tiêu chuẩn của Pháp hoặc EU.
“Để chấm dứt một hệ thống không tuân thủ các tiêu chuẩn và luật thuế, chúng ta cần phải có bằng chứng,” Bộ trưởng Ngân sách Amélie de Montchalin tuyên bố vào thời điểm đó.
Sự việc diễn ra ngay khi Shein mở cửa hàng vật lý đầu tiên tại trung tâm Paris, nơi vừa có dòng người xếp hàng chờ đợi, vừa có những người biểu tình mang khẩu hiệu "Bảo vệ trẻ em, đừng bảo vệ Shein".
Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức mở cuộc điều tra nhắm vào Shein với các cáo buộc nghiêm trọng: bán sản phẩm bất hợp pháp (bao gồm cả các mặt hàng nhạy cảm không phù hợp với trẻ em), thiết kế ứng dụng gây nghiện và thiếu minh bạch trong thuật toán đề xuất.
Nếu bị kết tội, Shein có thể đối mặt với mức phạt khổng lồ lên tới 6% doanh thu toàn cầu, tương đương hơn 2 tỷ USD dựa trên số liệu năm 2024.
Đây là đòn giáng mạnh vào tham vọng IPO của Shein tại Hong Kong hoặc London. Trong bối cảnh doanh thu năm 2024 đạt mốc 38 tỷ USD, "cơn đau đầu" của Shein không chỉ dừng lại ở pháp lý mà còn là sự phản kháng mạnh mẽ từ các nhà bán lẻ truyền thống và các cơ chế thuế quan mới.
Mô hình của nhà sáng lập Shein Xu Yangtian thực chất là một chuỗi cung ứng siêu hiệu quả kết nối trực tiếp khách hàng phương Tây với các xưởng may tại Trung Quốc. Bằng cách loại bỏ hoàn toàn các bên trung gian, Shein duy trì chi phí và thời gian sản xuất ở mức thấp kỷ lục.
Với mạng lưới khoảng 7.000 nhà sản xuất hợp đồng, Shein sử dụng thuật toán để nhận diện xu hướng và đặt hàng theo lô nhỏ (small-batch).
Hệ thống này giúp giảm thiểu hàng tồn kho nhưng lại đặt áp lực nghẹt thở lên các nhà cung cấp. Dù vậy, các xưởng may vẫn chấp nhận vì Shein thanh toán nhanh hơn các nhà bán lẻ truyền thống và tiềm năng bùng nổ doanh số nếu một thiết kế "viral".
Tuy nhiên, chính sự thành công này đã kích hoạt làn sóng đối thủ như Temu (thuộc PDD Holdings). Số liệu từ International Post Corporation cho thấy Temu hiện chiếm gần 1/4 thị phần thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu, trong khi Shein giữ 9%.
Trớ trêu hơn, thành công này còn khiến giới hoạch định chính sách EU nỗ lực ngăn chặn "cơn lũ" kiện hàng giá rẻ. Năm ngoái, 5,8 tỷ kiện hàng nhỏ đã được vận chuyển bằng đường hàng không vào EU, phần lớn từ Trung Quốc. Để đối phó, EU đã áp dụng Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) và đang cân nhắc thu phí 3 Euro cho mỗi dòng sản phẩm đối với các gói hàng dưới 150 Euro.
Tại Mỹ, tình hình còn khắc nghiệt hơn khi chính quyền của ông Donald Trump đã hủy bỏ quy định miễn thuế "de minimis" đối với hàng hóa Trung Quốc. Trước đây, các gói hàng dưới 800 USD được miễn thuế nhập khẩu, nhưng giờ đây kẽ hở này đã bị đóng lại.
Theo chuyên gia Jayant Menon từ Viện Iseas-Yusof Ishak, các cửa hàng nhỏ lẻ tại địa phương đơn giản là không thể cạnh tranh nổi với mức giá mà các nền tảng Trung Quốc đưa ra.
Chiến lược "xoay trục"
Tờ FT nhận định để thoát khỏi cái mác "thời trang nhanh độc hại" và giảm thiểu rủi ro pháp lý, Shein đang thực hiện một bước đi chiến lược mang tên Shein Xcelerator. Thay vì chỉ bán hàng của mình, Shein mở cửa chuỗi cung ứng và năng lượng sản xuất cho các nhà bán lẻ và nhà thiết kế bên ngoài.
Theo Brittain Ladd, chuyên gia tư vấn chuỗi cung ứng, đây là một nước đi lớn. Bằng cách cho phép các thương hiệu nhỏ tiếp cận hệ thống kho vận và sản xuất của mình, Shein có thể lập luận rằng họ đang mang lại lợi ích hữu hình cho các doanh nghiệp nhỏ tại phương Tây, thay vì chỉ tàn phá thị trường bằng giá rẻ.
Bên cạnh đó, số liệu từ Euromonitor cho thấy thị phần của Shein tại Mỹ đã sụt giảm lần đầu tiên kể từ năm 2021. Để bù đắp, họ đang đổ tiền vào Nam Mỹ, đặc biệt là Brazil, đồng thời xây dựng các kho hàng địa phương tại châu Âu để tránh các rào cản thuế quan trực tiếp.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ. Giáo sư Henry Gao từ Đại học Quản lý Singapore nhận định: "Sức hút của Shein đến từ chi phí cực thấp. Việc điều chỉnh để tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe hơn mà vẫn giữ được mức giá đó là một thử thách gần như không tưởng".
Đồng quan điểm, giáo sư Sheng Lu tại Đại học Delaware nhận định: “Cuộc điều tra không chỉ dừng lại ở một số sản phẩm hạn hẹp do Shein bán ra, nó còn liên quan đến mô hình kinh doanh của công ty và cách họ tương tác với người tiêu dùng. Điều này có thể gây áp lực buộc Shein phải thực hiện những thay đổi đáng kể đối với nền tảng của mình, từ cách quảng bá sản phẩm đến những gì họ có thể bán.”
Tóm lại theo FT, cuộc điều tra của EU không chỉ là về một vài sản phẩm lỗi, mà là lời cảnh báo cho toàn bộ mô hình thương mại điện tử "siêu nhanh, siêu rẻ" đang thống trị thế giới.
*Nguồn: FT, Fortune, BI
