Nhiều thập kỷ sau cuộc chạy đua vào không gian của những năm 1950 và 1960, sự hiện diện của con người trong không gian đã gia tăng đáng kể. Hiện nay, hàng ngàn vệ tinh do các quốc gia khác nhau phóng lên quỹ đạo Trái Đất đã tạo ra một bức tranh ấn tượng, nhưng không phải tất cả đều tích cực.
Không gian đang quá tải với số lượng vệ tinh ngày càng tăng mạnh trong những năm gần đây.
Theo nhà thiên văn học Aaron Boley từ Đại học British Columbia (Canada), thời gian trước khi xảy ra va chạm giữa các vệ tinh đã giảm mạnh từ vài tháng xuống còn chưa đầy một tuần.
Cụ thể, dữ liệu từ Đồng hồ Hiện thực hóa Va chạm và Thiệt hại Đáng kể (CRASH) cho thấy, tính đến tháng 6.2025, thời gian trước khi va chạm có thể chỉ còn 5,5 ngày, giảm mạnh so với 164 ngày vào tháng 1.2018. Nguyên nhân chính của sự giảm này là sự gia tăng đột ngột số lượng vệ tinh, từ khoảng 4.000 lên 14.000 chỉ trong vài năm qua. Đặc biệt, SpaceX đã đóng góp khoảng 9.000 vệ tinh Starlink mới kể từ khi ra mắt vào năm 2019.
Nỗi lo từ các sự cố vệ tinh
Mặc dù va chạm vệ tinh không phải là điều sắp xảy ra, nhưng thời gian để hành động đang ngày càng ngắn lại khi vệ tinh ngừng hoạt động. Có nhiều nguyên nhân có thể khiến vệ tinh ngừng hoạt động, từ các sự kiện tự nhiên như bão mặt trời đến các sự cố kỹ thuật.
Nguy cơ xảy ra các va chạm sớm hơn dự đoán là điều không thể tránh khỏi.
Ngay cả khi NASA đã có các biện pháp bảo vệ cho vệ tinh của mình, những cơn bão mặt trời mạnh có thể làm hỏng hệ thống định vị và liên lạc, khiến vệ tinh trôi dạt vô định. Chương trình bảo trì vệ tinh trong không gian OSAM-1 của NASA đã bị đóng cửa vào năm 2024 trước khi có thể triển khai hiệu quả.
Khi một vệ tinh trôi dạt, có thể xảy ra một trong hai kịch bản. Trong trường hợp tốt nhất, lực hấp dẫn của Trái Đất sẽ kéo vệ tinh xuống, khiến nó vỡ vụn và bốc cháy khi quay trở lại bầu khí quyển. Tuy nhiên, với số lượng vệ tinh và mảnh vỡ khổng lồ xung quanh, nguy cơ va chạm là rất cao. Một vụ va chạm sẽ tạo ra thêm nhiều mảnh vỡ, dẫn đến hiện tượng phản ứng dây chuyền được gọi là Hiệu ứng Kessler, khiến bầu khí quyển trở nên ô nhiễm và việc thám hiểm không gian trở nên khó khăn.
Để ngăn chặn tình trạng này, nhiều nỗ lực đang được thực hiện, như kế hoạch của Nhật Bản để loại bỏ rác thải vũ trụ mà không cần tiếp xúc trực tiếp. Việc khám phá không gian tiềm ẩn nhiều rủi ro, ngay cả khi chỉ ở trong quỹ đạo Trái Đất. Hy vọng rằng trong tương lai, xã hội sẽ cẩn trọng hơn trong việc phóng các vật thể lên vũ trụ nhằm bảo vệ khả năng an toàn cho các chuyến du hành vào không gian.
