Tháng 2/2026, giới quan sát thiên văn sẽ lại có cơ hội chiêm ngưỡng hiện tượng "diễu hành" của các hành tinh, khi 6 hành tinh trong Hệ Mặt Trời cùng xuất hiện trên một đường thẳng ngắn ngủi sau khi Mặt Trời lặn.
Sự kiện này, dù không đầy đủ 7 hành tinh như năm 2025, vẫn hứa hẹn mang đến một màn trình diễn ấn tượng trên bầu trời.
Hình ảnh cuộc "diễu hành" của các hành tinh được ghi lại ở bang North Carolina (Mỹ) năm 2025, bao gồm Sao Hỏa (Mars), Sao Mộc (Jupiter), Sao Kim (Venus), Sao Thổ (Saturn) (Ảnh: Getty).
Theo Giáo sư thiên văn học Darryl Seligman từ Đại học Bang Michigan, "Cuộc 'diễu hành' các hành tinh là một hiện tượng vật lý thiên văn thú vị và những người nghiệp dư cũng có thể chiêm ngưỡng".
Tuy nhiên, các nhà khoa học khuyến cáo người quan sát cần lưu ý rằng phần lớn các hành tinh sẽ nằm rất thấp ở phía tây. Do đó, cần chờ Mặt Trời lặn hoàn toàn hoặc sử dụng ống nhòm, kính thiên văn để quan sát rõ hơn và tránh tổn thương thị giác.
Cao điểm của hiện tượng này sẽ diễn ra vào ngày 28/2, nhưng người yêu thiên văn đã có thể bắt đầu theo dõi sự hình thành của "buổi diễu hành" này từ đầu tháng.
Lộ trình quan sát các hành tinh
Sau khi đạt ly giác đông cực đại, Sao Thủy sẽ tách khỏi ánh Mặt Trời nhiều hơn, nhưng độ sáng suy giảm khiến việc quan sát vẫn khá khó khăn. Sao Kim, với độ sáng rõ hơn và lặn muộn hơn, sẽ đóng vai trò "điểm mốc" giúp định vị Sao Thủy ở thấp sát đường chân trời phía Tây.
Khoảng ngày 21/2, Sao Thổ sẽ xuất hiện thấp trên nền trời chạng vạng, nằm gần Sao Kim và Sao Thủy. Sao Hải Vương, do rất mờ và lặn sát hoàng hôn, đòi hỏi kính thiên văn hỗ trợ và điều kiện chân trời thoáng đãng để quan sát.
Trong khi cụm hành tinh phía tây tụ lại thấp dần về phía chân trời cuối tháng, các vị trí cao hơn lại có sự hiện diện nổi bật của Sao Mộc và Sao Thiên Vương. Sao Mộc có thể nhìn thấy rõ ràng bằng mắt thường ở phía Đông vào chiều tối 28/2. Sao Thiên Vương sẽ ở gần khu vực chòm sao Kim Ngưu, nhưng vẫn cần ống nhòm hoặc kính thiên văn để quan sát rõ hơn.
Đến ngày 28/2, sự "liên kết" của các hành tinh sẽ trở nên rõ ràng: bốn hành tinh gồm Sao Thủy, Sao Kim, Sao Thổ và Sao Hải Vương tập trung thấp ở phía tây ngay sau hoàng hôn; hai hành tinh còn lại là Sao Mộc và Sao Thiên Vương phân bố cao hơn trên bầu trời, hoàn tất chuỗi 6 hành tinh nằm dọc theo đường hoàng đạo.
Hiện tượng các hành tinh thẳng hàng diễn ra vào ngày 8/11/2015 tại Indonesia (Ảnh: Martin Marthadinata).
Giải mã hiện tượng "thẳng hàng hành tinh"
Hiện tượng các hành tinh thẳng hàng không phải là một sự kiện bất thường hay hiếm gặp. Khi quan sát bầu trời đêm, chúng ta thực chất đang nhìn xuyên qua mặt phẳng của Hệ Mặt Trời.
Sau khi Mặt Trời hình thành, phần vật chất còn lại gồm khí và bụi không gian đã tạo thành một đĩa quay bao quanh nó. Từ cấu trúc đĩa phẳng này, các hành tinh và vệ tinh dần được hình thành.
Nguồn gốc chung này khiến các hành tinh trong Hệ Mặt Trời đều quay quanh Mặt Trời trên cùng một mặt phẳng tương đối giống nhau. Vì vậy, khi quan sát từ Trái Đất, chúng ta luôn thấy các hành tinh xuất hiện trong cùng một khu vực nhất định trên bầu trời.
Các hành tinh trong Hệ Mặt Trời quay quanh Mặt Trời trên cùng một mặt phẳng, vì vậy chúng luôn xuất hiện trong cùng một vùng trời khi quan sát từ Trái Đất (Ảnh minh họa: Getty).
Dấu vết của mặt phẳng này có thể nhận ra qua một đường tưởng tượng gọi là đường hoàng đạo (ecliptic) - quỹ đạo biểu kiến mà Mặt Trời dường như di chuyển qua bầu trời Trái Đất trong suốt một năm. Bất cứ khi nào một hành tinh có thể quan sát được từ Trái Đất, nó sẽ nằm gần đường hoàng đạo.
Đó là lý do vì sao, khi nhiều hành tinh xuất hiện cùng lúc, chúng dường như "xếp hàng" dọc theo một đường chung. Tuy nhiên, đường này không phải là một vạch thẳng hoàn hảo, mà là một cung cong trên bầu trời, phản ánh chính hình học của mặt phẳng Hệ Mặt Trời mà chúng ta đang nhìn theo phương xiên từ Trái Đất.
Nói cách khác, hiện tượng "thẳng hàng hành tinh" thực chất là hệ quả tự nhiên của việc các hành tinh cùng chia sẻ một mặt phẳng quỹ đạo. Vì cấu trúc này luôn tồn tại nên những "cuộc diễu hành hành tinh" sẽ định kỳ tái diễn mỗi khi vị trí tương đối của chúng thuận lợi cho quan sát từ Trái Đất.
