Giảm gánh nặng tiền đất cho người dân, doanh nghiệp

Miễn giảm tiền thuê đất cho nhiều loại dự án

Để tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp liên quan tiền sử dụng đất, Chính phủ ban hành Nghị định 50/2026/NĐ-CP. Theo đó, cơ chế ưu đãi tiền thuê đất, đặc biệt đối với các dự án thuộc lĩnh vực xã hội hóa với nhiều điểm mới. Cụ thể, phạm vi áp dụng ưu đãi được mở rộng, bao gồm cả các dự án xã hội hóa thuộc và không thuộc địa bàn ưu đãi đầu tư theo pháp luật về đầu tư. Điều này giúp dự án giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường, giám định tư pháp có cơ hội tiếp cận chính sách miễn, giảm tiền thuê đất linh hoạt hơn trước.

Một điểm đột phá khác là cơ chế phân cấp mạnh mẽ cho địa phương. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định mức miễn tiền thuê đất cụ thể đối với từng khu vực, từng lĩnh vực xã hội hóa. Nguyên tắc xác định ưu đãi được thiết kế theo hướng linh hoạt: có mức tối thiểu theo quy định chung và mức tối đa có thể miễn toàn bộ tiền thuê đất cho cả thời hạn thuê.

Đáng chú ý, các cơ sở khoa học và công nghệ được hưởng mức ưu đãi cao nhất: miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời hạn thuê. Nhóm đối tượng này bao gồm đất xây dựng phòng thí nghiệm, cơ sở ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp khoa học và công nghệ; cơ sở thực nghiệm, sản xuất thử nghiệm; các viện, trung tâm nghiên cứu - phát triển công nghệ số; dự án sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, phần mềm, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo.

Đặc biệt, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và các khu công nghệ số tập trung được hưởng cơ chế miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời gian thuê. Chủ đầu tư hạ tầng các khu này không được tính phần tiền thuê đất đã được miễn vào giá cho thuê lại hạ tầng. Quy định này nhằm đảm bảo lợi ích ưu đãi được chuyển hóa thực chất thành giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp thứ cấp, qua đó tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư công nghệ cao.

Đối với các dự án trong khu công nghệ cao, mức miễn tiền thuê đất từ 15 đến 19 năm sau thời gian xây dựng cơ bản được áp dụng rộng rãi. Riêng các dự án thuộc danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư có thể được miễn tiền thuê đất cho toàn bộ thời hạn thuê.

Trao đổi với phóng viên, TS Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, chính sách miễn, giảm tiền thuê đất là cần thiết không chỉ trong giai đoạn khó khăn mà cả khi nền kinh tế cần được kích thích sản xuất.

Theo ông Việt, khi chi phí đất đai được điều chỉnh hợp lý, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư vốn tự có vào sản xuất thay vì dồn nguồn lực cho chi phí mặt bằng. Chính sách thuế, phí đất đai nếu được thiết kế đúng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững.

Ðưa quyền lợi người dân lên hàng đầu

Không chỉ doanh nghiệp, người dân hưởng lợi trực tiếp từ quy định về tính tiền sử dụng đất khi hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích từ đất vườn, ao, đất nông nghiệp sang đất ở. Theo đó, người sử dụng đất chỉ phải nộp 30% mức chênh lệch giữa tiền sử dụng đất tính theo giá đất ở và tiền sử dụng đất theo giá đất nông nghiệp đối với diện tích trong hạn mức giao đất ở; 50% mức chênh lệch đối với diện tích vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức; 100% mức chênh lệch đối với diện tích vượt quá một lần hạn mức.

So với trước đây, quy định này giúp giảm đáng kể nghĩa vụ tài chính trong nhiều trường hợp, đặc biệt với những hộ gia đình có nhu cầu chuyển đổi một phần đất để xây dựng nhà ở hợp pháp, ổn định cuộc sống. Chính sách ưu đãi này chỉ được áp dụng một lần cho mỗi hộ gia đình, cá nhân trên một thửa đất. Người sử dụng đất được quyền lựa chọn một thửa đất để hưởng chính sách và phải cam kết trong đơn đề nghị chuyển mục đích sử dụng đất. Quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng, tránh trục lợi chính sách.

Sau khi nghe tin được miễn giảm tiền chuyển đổi mục đích sử dụng đất, bà Nguyễn Thị Hồng (Nghệ An) thở phào nhẹ nhõm. Trước đó, năm 2025 khi làm thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở để tách cho con gái, bà Hồng nhận thông báo phải nộp số tiền hơn 3 tỷ đồng.

“Dù đất của ông bà để lại nhưng số tiền phải nộp vượt quá khả năng. Khi nghe tin, số tiền chuyển đổi được miễn giảm, gia đình tôi rất vui, có cơ hội chuyển đổi để các con an cư”, bà Hồng nói.

Tâm trạng của bà Hồng cũng là niềm vui chung của nhiều hộ gia đình có mong muốn chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở. Luật sư Nguyễn Văn Được, Ủy viên Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, đánh giá các quy định mới đã kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi pháp luật đất đai. Do tính chất phức tạp của lĩnh vực này, dù luật được xây dựng chặt chẽ vẫn khó tránh khỏi nút thắt trong thực tiễn.

Theo ông Được, việc ban hành nghị định hướng dẫn cụ thể, chi tiết giúp cơ quan thực thi có căn cứ rõ ràng hơn, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người dân và doanh nghiệp khi triển khai các dự án liên quan đến đất đai. Đặc biệt, quy định giảm áp lực tài chính cho hộ gia đình chuyển mục đích sử dụng đất thể hiện tính nhân văn và đúng đối tượng cần hỗ trợ.

“Cùng với việc miễn, giảm có chọn lọc, Nhà nước có thể nghiên cứu hình thành quỹ hỗ trợ an sinh đất đai, trích một phần nguồn thu từ các dự án thương mại, dự án có lợi nhuận cao để hỗ trợ các đối tượng cần phát triển nhà ở, đặc biệt là người thu nhập thấp”, ông Được kiến nghị.

TS Nguyễn Quốc Việt đánh giá, chính sách mới đã lấy người dân làm trung tâm của chính sách. Quyền lợi và lợi ích chính đáng của người dân cần được đặt lên hàng đầu. Nhà nước có thể chấp nhận giảm một phần nguồn thu ngắn hạn để đổi lại sự phát triển dài hạn và ổn định xã hội.