Mỗi khi đầu tư công được nhắc đến như một trụ cột tăng trưởng, thị trường chứng khoán thường nhanh chóng nhìn sang nhóm cổ phiếu xây dựng hạ tầng, vật liệu xây dựng, đá xây dựng, nhựa đường hoặc các doanh nghiệp tham gia chuỗi dự án giao thông.
Lý do khá dễ hiểu: kế hoạch vốn lớn có thể tạo thêm khối lượng công việc, giúp các dự án được triển khai nhanh hơn và hỗ trợ doanh thu cho một số doanh nghiệp trong chuỗi. Tuy nhiên, giữa câu chuyện vĩ mô và hiệu quả đầu tư trên thị trường chứng khoán luôn có một khoảng cách.
Vốn đầu tư công tăng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp liên quan đều cải thiện lợi nhuận. Tương tự, việc một cổ phiếu được xếp vào nhóm “đầu tư công” cũng không bảo đảm giá cổ phiếu sẽ phản ánh ngay câu chuyện giải ngân.
Tại phiên 3.2 với chủ đề "Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán" trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng trên thị trường có những nhóm ngành được kỳ vọng lớn nhưng nhiều lần không đáp ứng được kỳ vọng, trong đó có xây dựng và đầu tư công.
Ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS). (Ảnh: BTC).
Theo ông Hạnh, câu chuyện các doanh nghiệp hưởng lợi từ giải ngân đầu tư công và dòng tiền ngân sách đã được nhắc đến nhiều. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp trong nhóm này vẫn có hạn chế trong hoạt động kinh doanh, nhất là việc sử dụng đòn bẩy lớn.
Ông phân tích, có doanh nghiệp vay gấp 5 - 10 lần vốn chủ sở hữu. Trong môi trường lãi suất cao, giá vật liệu tăng mạnh, việc không thua lỗ đã là thách thức, chưa nói đến kỳ vọng tăng trưởng cao hoặc lợi nhuận lớn.
Các doanh nghiệp xây dựng - hạ tầng vẫn có thể hưởng lợi khi có dự án và dòng tiền luân chuyển để duy trì hoạt động. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành kết quả kinh doanh vượt trội hoặc mức tăng giá cổ phiếu tương ứng với kỳ vọng đầu tư công, khả năng này phụ thuộc vào từng doanh nghiệp cụ thể.
Còn gần 800.000 tỷ đồng vốn chờ giải ngân
Báo cáo cập nhật vĩ mô tháng 5/2026 của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho thấy đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng là trụ cột hỗ trợ tăng trưởng trong năm 2026, nhưng áp lực giải ngân còn lớn.
Tính đến ngày 31/5, giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công đạt 219.359 tỷ đồng, bằng 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ giải ngân tương đương, nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm hơn 34.800 tỷ đồng.
Với quy mô kế hoạch vốn lớn, phần còn lại cần giải ngân vẫn lên tới 794.100 tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa từ nay đến cuối năm, bình quân mỗi tháng cần giải ngân khoảng 113.400 tỷ đồng.
Nếu nhìn từ góc độ vĩ mô, con số này cho thấy dư địa giải ngân trong các tháng cuối năm còn lớn. Đây có thể tiếp tục là nguồn lực hỗ trợ tăng trưởng, đồng thời tạo thêm dòng việc cho các doanh nghiệp trong chuỗi xây dựng hạ tầng và vật liệu.
Dù vậy, tốc độ giải ngân trong tháng 5 mới duy trì ở mức ổn định, chưa cho thấy sự tăng tốc rõ tại nhiều bộ, ngành và địa phương. Khoảng cách giữa kế hoạch vốn còn lại và năng lực triển khai thực tế vì vậy là biến số cần theo dõi trong nửa cuối năm.
Nói cách khác, câu chuyện đầu tư công không chỉ nằm ở việc kế hoạch vốn có lớn hay không, mà còn ở khả năng giải ngân thực tế, tiến độ dự án và phần lợi ích nào có thể đi vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp niêm yết.
Điểm nghẽn chi phí và tiến độ
Theo nhóm Rồng Việt, các khó khăn ảnh hưởng tới giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 phần lớn vẫn là những vấn đề đã tồn tại nhiều năm.
Một trong số đó là tình trạng thiếu hụt cục bộ nguồn vật liệu xây dựng thông thường như cát đắp nền, đất đắp và đá xây dựng tại nhiều địa phương. Đây là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến tiến độ thi công và chi phí của nhà thầu.
Bên cạnh đó, giá xăng dầu và chi phí vận chuyển biến động cũng tạo thêm áp lực. Tác động từ xung đột kéo dài tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro đối với mặt bằng giá vật liệu xây dựng. Trong khi đó, nhiều nhà thầu chịu áp lực chi phí lớn nhưng giá trị hợp đồng chưa được điều chỉnh kịp thời, dẫn đến tình trạng thi công cầm chừng, thậm chí xin trả lại dự án.
Công tác giải phóng mặt bằng tiếp tục là một điểm nghẽn khác. Nhiều dự án vẫn gặp vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Năm 2026 còn có thêm thách thức mới trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tại một số xã, phường mới hình thành sau sắp xếp đơn vị hành chính, lực lượng cán bộ phụ trách đầu tư công còn thiếu, trong khi nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng lúc. Điều này có thể ảnh hưởng đến công tác quản lý và triển khai dự án tại cơ sở.
Những điểm nghẽn này cho thấy dòng vốn đầu tư công dù có quy mô lớn vẫn cần thời gian để đi vào nền kinh tế thực. Với thị trường chứng khoán, độ trễ còn nằm ở việc doanh nghiệp có nhận được dự án hay không, tiến độ nghiệm thu ra sao, biên lợi nhuận có được bảo vệ hay không và dòng tiền có quay về đúng hạn hay không.
Gần 800.000 tỷ đồng vốn chờ giải ngân, cổ phiếu gắn với đầu tư công có dễ hưởng lợi? (Ảnh minh hoạ: AI).
Cơ hội không chia đều cho tất cả
Từ góc nhìn đầu tư, nhóm cổ phiếu gắn với đầu tư công không nên được nhìn như một khối đồng nhất.
Một doanh nghiệp có thể có nhiều hợp đồng hơn khi đầu tư công tăng tốc, nhưng nếu bảng cân đối sử dụng đòn bẩy cao, chi phí tài chính lớn hoặc biên lợi nhuận bị bào mòn bởi giá vật liệu, lợi ích cuối cùng đối với cổ đông có thể không lớn như kỳ vọng.
Ngược lại, các doanh nghiệp có năng lực thi công tốt, kiểm soát chi phí hiệu quả, ít áp lực vay nợ, dòng tiền ổn định hoặc có vị thế trong các phân khúc vật liệu thiết yếu có thể có khả năng chuyển hóa câu chuyện đầu tư công tốt hơn.
Điều này cũng phù hợp với nhận định tại phiên thảo luận VIF 2026 rằng nhà đầu tư có thể kỳ vọng vào nhóm cổ phiếu gắn với đầu tư công, nhưng thực tế không phải lúc nào kỳ vọng đó cũng phản ánh vào kết quả kinh doanh và diễn biến giá cổ phiếu.
Đầu tư công vẫn là một trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế trong năm 2026. Tuy nhiên, trên thị trường chứng khoán, câu hỏi quan trọng không chỉ là còn bao nhiêu vốn chờ giải ngân, mà là doanh nghiệp nào đủ năng lực biến dòng vốn đó thành doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền thực.
Trong bối cảnh gần 800.000 tỷ đồng vốn đầu tư công còn chờ giải ngân, cơ hội đối với nhóm cổ phiếu gắn với đầu tư công vẫn hiện hữu. Nhưng với nhà đầu tư, đây là câu chuyện cần chọn lọc theo từng doanh nghiệp hơn là kỳ vọng đồng loạt vào cả nhóm.
