Độc tố não mô cầu gây hoại tử như thế nào?
Não mô cầu xâm nhập vào máu, giải phóng nội độc tố kích hoạt hàng loạt phản ứng viêm, rối loạn đông máu dẫn đến hoại tử tay chân và suy đa cơ quan.
Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, chuyên viên Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết như trên trong bối cảnh Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Lâm Đồng ghi nhận một nam bệnh nhân 37 tuổi mắc não mô cầu, xuất huyết ban hoại tử, nhiễm trùng máu. Hiện người bệnh điều trị tích cực tại Bệnh viện Chợ Rẫy (TP HCM). Đồng thời CDC yêu cầu khử khuẩn diện rộng, khoanh vùng, cấp phát thuốc kháng sinh điều trị dự phòng khẩn cấp cho gần 160 trường hợp tiếp xúc gần.
Theo bác sĩ, vi khuẩn khi đi vào máu giải phóng nội độc tố, kích hoạt phản ứng viêm toàn thân và làm tổn thương lớp tế bào lót bên trong mạch máu. Phản ứng này đồng thời kích hoạt hệ thống đông máu, khiến các huyết khối nhỏ hình thành trong những mạch máu li ti, cản trở tuần hoàn và làm giảm lượng máu, oxy đến mô.
Một ca bệnh do não mô cầu được điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương. Ảnh: Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương
Khi quá trình đông máu lan rộng, cơ thể có thể rơi vào tình trạng đông máu nội mạch lan tỏa, khiến tiểu cầu và các yếu tố đông máu bị tiêu hao quá mức. Trong khi đó, tổn thương thành mạch tạo điều kiện cho máu thoát ra ngoài lòng mạch, hình thành các chấm xuất huyết đỏ tím dưới da. Các chấm này có thể lan rộng thành mảng tím lớn. Ở trường hợp nặng, tình trạng thiếu máu nuôi mô và xuất huyết có thể dẫn đến hoại tử da, tạo thành những mảng tím sẫm, hình dạng không đều.
Một số trường hợp nặng cần hồi sức tích cực, thậm chí can thiệp ngoại khoa, cắt cụt chi nếu tổn thương mô không hồi phục. Khi tình trạng rối loạn đông máu và phản ứng viêm kéo dài, não, tim, phổi, thận và các cơ quan khác không được cung cấp đủ máu, oxy, chức năng có thể suy giảm đồng thời, dẫn đến suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng người bệnh.
Vi khuẩn não mô cầu thường cư trú ở vùng mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Bệnh lây qua giọt bắn và tiếp xúc gần, nhất là khi ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc dùng chung một số vật dụng cá nhân.
Hai thể bệnh thường gặp là viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau họng, dễ nhầm với một số bệnh nhiễm virus thông thường. Khi bệnh nặng hơn, có thể xuất hiện cứng cổ, sợ ánh sáng, ban xuất huyết, rối loạn ý thức, co giật hoặc dấu hiệu suy tuần hoàn.
Bệnh có thể gặp ở nhiều nhóm tuổi, nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ và thanh thiếu niên, đặc biệt trong môi trường sinh hoạt tập thể như trường học, ký túc xá hoặc nơi ở đông người. Những người tiếp xúc gần với ca bệnh cũng cần được cơ sở y tế đánh giá để dùng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định.
Tiêm vaccine ngừa não mô cầu tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Diệu Thuần
Theo bác sĩ Khương, việc phát hiện sớm có ý nghĩa quan trọng vì một số trường hợp có thể diễn tiến nhanh. Người có biểu hiện sốt cao đột ngột, đau đầu nhiều, nôn, cứng cổ, lơ mơ hoặc xuất hiện ban tím bất thường nên đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh, phổ biến gồm A, B, C, Y và W. Hiện có 5 loại vaccine phòng não mô cầu được cung ứng trong tiêm chủng dịch vụ, giúp phòng các nhóm huyết thanh nói trên.
Trong đó, nhóm vaccine thế hệ mới phòng não mô cầu nhóm B tiêm cho trẻ từ 2 tháng đến người lớn 50 tuổi. Loại phòng não mô cầu nhóm BC (VA-Mengoc-BC) tiêm cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi. Ba loại vaccine cộng hợp tứ giá phòng 4 nhóm A, C, Y, W-135 áp dụng cho trẻ từ 6 tuần tuổi hoặc từ 9 tháng tuổi tùy loại.
Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp như rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và hạn chế dùng chung vật dụng cá nhân cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Người dân đến bệnh viện khám ngay khi có biểu hiện nghi ngờ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội không dứt, nôn ói, cứng cổ hoặc nổi ban tím đen trên da.
