Dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn gồm hai hợp phần: Xây dựng 64 km đường cao tốc và tăng cường mặt đường 105 km Quốc lộ 1. Theo Hợp đồng BOT ký với Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng), phương án tài chính của dự án sử dụng hai trạm thu phí trên tuyến quốc lộ 1 để hoàn vốn đầu tư.
Doanh nghiệp dự án kiến nghị rà soát, điều chỉnh đối tượng được hưởng chính sách miễn giảm phí trên cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn để hạn chế việc lợi dụng chính sách. Ảnh: Tuấn Linh
Sau đó, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về xử lý bất cập tại các trạm thu phí nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích của người dân địa phương, Bộ GTVT, nhà đầu tư và UBND tỉnh Lạng Sơn đã thống nhất phương án bỏ một trạm thu phí, chỉ tổ chức thu phí tại Trạm Km93+160 trên quốc lộ 1.
Theo Luật PPP và Nghị định 63/2018/NĐ-CP, việc thu phí tại Trạm Km93+160 là một phần trong phương án hoàn vốn đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt theo quy định pháp luật qua các thời kỳ.
Lãnh đạo Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn (doanh nghiệp dự án) cho biết chính sách miễn, giảm phí sử dụng đường bộ tại Trạm thu phí Km93+160, Quốc lộ 1 được triển khai từ năm 2018 theo quy định của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) tại Văn bản số 11519/BGTVT-ĐTCT về xử lý bất cập mức giá sử dụng dịch vụ đường bộ tại các trạm BOT. Theo quy định, các phương tiện của cá nhân có hộ khẩu thường trú hoặc doanh nghiệp có trụ sở chính trong khu vực thuộc phạm vi miễn, giảm sẽ được xem xét áp dụng chính sách hỗ trợ sau khi được chính quyền địa phương xác nhận.
Có dấu hiệu lợi dụng chủ trương hỗ trợ của Nhà nước để trục lợi chính sách
Trong nhiều năm qua, cơ chế này góp phần tạo điều kiện đi lại cho người dân khu vực lân cận trạm thu phí, giảm áp lực chi phí vận chuyển và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế cũng phát sinh nhiều bất cập liên quan đến công tác xác nhận, quản lý đối tượng được miễn, giảm phí, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vận tải hoặc đơn vị sở hữu số lượng phương tiện lớn.
Theo ông Lương Văn Hiệp, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn (doanh nghiệp dự án), bản chất của chính sách miễn, giảm phí được ban hành để giảm tác động của trạm thu phí đến đời sống dân sinh khu vực lân cận, nhất là với người dân thường xuyên lưu thông qua trạm để phục vụ nhu cầu đi lại hằng ngày.
Tuy nhiên, khi áp dụng đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vận tải, chính sách này dần phát sinh những bất cập trong thực tiễn quản lý.
"Đối với các doanh nghiệp vận tải hoặc hoạt động sản xuất kinh doanh, chi phí sử dụng đường bộ thực tế được hạch toán vào giá thành hàng hóa hoặc dịch vụ. Trong khi đó, nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến phát sinh tình trạng lợi dụng chính sách để trục lợi".
Tháng 3-2026, Công an tỉnh Lạng Sơn đề nghị Xí nghiệp Quản lý vận hành đường cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn phối hợp cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan đến một số doanh nghiệp có phương tiện đang thuộc diện miễn, giảm phí đi qua Trạm thu phí Km93+160 để phục vụ công tác điều tra, xác minh. Trong đó, đặc biệt chú ý một doanh nghiệp vận tải trên địa bàn xã Hữu Lũng có 63 phương tiện thuộc diện miễn, giảm phí sử dụng đường bộ. Theo số liệu thống kê, chỉ trong khoảng thời gian từ ngày 10-10-2025 đến ngày 25-3-2026, các phương tiện của doanh nghiệp này đã đi qua Trạm Km93+160 tổng cộng 6.489 lượt, với tổng số tiền được miễn, giảm hơn 549 triệu đồng.
Đai diện Xí nghiệp Quản lý vận hành này, ông Tăng Quang Triều, Giám đốc Xí nghiệp, cho biết đơn vị đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và địa phương, cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo yêu cầu để phục vụ công tác xác minh, làm rõ.
Trước đó, năm 2025, trên cơ sở Văn bản số 3417/SXD-VT,ATGT của Sở Xây dựng tỉnh Lạng Sơn, Xí nghiệp Quản lý vận hành đường cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn đã phối hợp với UBND các xã Hữu Lũng, Tuấn Sơn và Thiện Tân kiểm tra thực địa đối với 56 doanh nghiệp đăng ký trụ sở, văn phòng kinh doanh trên địa bàn có phương tiện thuộc diện miễn, giảm phí tại Trạm Km93+160.
"Sau quá trình xác minh, đơn vị xác định một số trường hợp doanh nghiệp không đủ điều kiện theo quy định hiện hành và đã khẩn trương đề xuất Sở Xây dựng tỉnh Lạng Sơn hủy kích hoạt ngay thẻ miễn, giảm phí đối với các phương tiện liên quan"- ông Triều nói.
Nghiên cứu hoàn thiện, thay đổi cơ chế miễn, giảm phí
Bình luận về vấn đề này, ông Lương Văn Hiệp, Tổng giám đốc Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn, cho rằng đây là hành vi lợi dụng chủ trương hỗ trợ của Nhà nước để trục lợi chính sách, gây thất thoát nguồn thu hoàn vốn của dự án BOT. Theo ông Hiệp, việc trục lợi chính sách một mặt ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu thu phí, mặt khác kéo dài thời gian hoàn vốn dự án, qua đó gây tác động tiêu cực đến hiệu quả đầu tư và lợi ích của Nhà nước.
Đại diện doanh nghiệp dự án cũng cho rằng nếu chính sách miễn, giảm được áp dụng quá rộng đối với doanh nghiệp nhưng thiếu cơ chế hậu kiểm chặt chẽ sẽ dễ phát sinh tiêu cực, trong khi doanh thu thu phí là cơ sở để doanh nghiệp hoàn vốn đầu tư, duy trì vận hành, bảo trì tuyến đường và thực hiện các nghĩa vụ tài chính theo hợp đồng dự án BOT đã ký với Nhà nước.
Theo ông Hiệp, các doanh nghiệp và phương tiện thuộc diện miễn, giảm hiện nay nằm dưới sự quản lý và xác nhận của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, thực tế thời gian qua đã xuất hiện tình trạng doanh nghiệp chuyển đăng ký kinh doanh về khu vực miễn giảm, ký gửi phương tiện hoặc lợi dụng cơ chế xác nhận để được hưởng chính sách.
Đây cũng không phải lần đầu doanh nghiệp dự án cảnh báo về nguy cơ phát sinh tiêu cực từ chính sách miễn, giảm phí. Trước đó, từ năm 2020, Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn đã có văn bản gửi Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03 - Bộ Công an) để phản ánh và cảnh báo các phương thức, thủ đoạn trục lợi chính sách miễn, giảm phí tại Trạm Km93+160.
Từ những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện, doanh nghiệp dự án kiến nghị các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu hoàn thiện cơ chế miễn, giảm phí theo hướng ưu tiên hỗ trợ trực tiếp cho người dân bị ảnh hưởng bởi trạm thu phí; đồng thời đánh giá lại việc áp dụng chính sách đối với doanh nghiệp để hạn chế phát sinh tiêu cực và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình thực hiện.
"Việc rà soát, điều chỉnh chính sách không nhằm thu hẹp quyền lợi chính đáng của người dân mà hướng tới bảo đảm chính sách an sinh được thực hiện đúng mục tiêu ban đầu, tránh bị lợi dụng, đồng thời bảo vệ tính bền vững tài chính của các dự án BOT giao thông trong quá trình vận hành, khai thác lâu dài"- đại diện doanh nghiệp dự án nhấn mạnh.
