Kho báu này được gọi là Hoxne Hoard với gần 15.000 đồng tiền vàng, bạc và đồng cùng hàng trăm hiện vật quý bằng vàng, bạc. Không chỉ có giá trị lên tới khoảng 4,3 triệu USD (hơn 113 tỷ đồng theo định giá hiện nay), kho báu còn giúp các nhà nghiên cứu tái hiện giai đoạn cuối cùng của sự cai trị của Đế chế La Mã tại Anh cách đây hơn 1.600 năm.
Phát hiện tình cờ
Ngày 16/11/1992, ông Eric Lawes, một người làm vườn đã nghỉ hưu và đam mê dò kim loại, nhận lời giúp người nông dân địa phương Peter Whatling tìm chiếc búa bị thất lạc trên cánh đồng gần làng Hoxne, hạt Suffolk.
Trong lúc dò tìm, thiết bị của Lawes liên tục phát tín hiệu mạnh. Khi đào xuống, ông phát hiện những sợi dây chuyền vàng, thìa bạc và nhiều đồng tiền cổ. Nhận thấy đây có thể là một phát hiện đặc biệt, Lawes chỉ lấy lên một số hiện vật rồi cùng Whatling báo ngay cho chủ khu đất và Hội đồng hạt Suffolk.
Ngay ngày hôm sau, Cơ quan Khảo cổ học Suffolk đã bí mật tiến hành khai quật để tránh nguy cơ địa điểm bị kẻ săn cổ vật xâm nhập. Kết quả vượt xa mọi kỳ vọng.
Theo các nhà khảo cổ, toàn bộ kho báu được cất giữ trong một rương gỗ sồi lớn, bên trong là nhiều hộp gỗ nhỏ và túi vải chứa hiện vật được sắp xếp rất cẩn thận. Dù rương gỗ đã mục nát theo thời gian, bản lề, ổ khóa và các mảnh hộp còn sót lại cho thấy chủ nhân đã đóng gói kho báu vô cùng tỉ mỉ trước khi chôn xuống đất.
Các chuyên gia xác định kho báu này gồm 14.865 đồng tiền La Mã, trong đó có 569 đồng tiền vàng, 14.191 đồng tiền bạc và 24 đồng tiền đồng. Phần lớn tiền bạc là hơn 14.000 đồng siliquae – loại tiền lưu hành phổ biến của Đế chế La Mã vào thế kỷ IV, cùng 60 đồng miliarenses, dòng tiền bạc mệnh giá cao do Hoàng đế Constantine I đưa vào sử dụng.
Ngoài số tiền xu khổng lồ, kho báu còn chứa khoảng 200 hiện vật bằng vàng và bạc, với tổng khối lượng khoảng 3,5 kg vàng và 23,8 kg bạc. Việc được bảo quản trong hệ thống hộp kín giúp phần lớn hiện vật còn nguyên vẹn sau hơn 1.600 năm.
Các nhà khảo cổ cũng phát hiện dấu tích một cọc gỗ từng được cắm phía trên vị trí chôn giấu, nhiều khả năng được dùng làm dấu để chủ nhân có thể quay lại lấy kho báu trong tương lai.
Mang giá trị lịch sử lớn lao
Giá trị lớn nhất của Hoxne Hoard không chỉ nằm ở lượng vàng bạc mà còn ở ý nghĩa lịch sử. Đồng tiền cổ nhất trong kho báu được đúc dưới thời Hoàng đế Constantine II (337–340), trong khi đồng tiền mới nhất thuộc thời Constantine III, người tự xưng hoàng đế và cai trị trong giai đoạn 407–408.
Dựa trên các bằng chứng này, giới khảo cổ kết luận kho báu nhiều khả năng được chôn sau năm 407, đúng vào thời điểm quyền lực của Đế chế La Mã tại Anh bắt đầu sụp đổ. Nhiều chuyên gia cho rằng chủ nhân đã chôn giấu toàn bộ tài sản với hy vọng sẽ quay lại lấy khi tình hình ổn định, nhưng điều đó đã không bao giờ xảy ra.
Các dấu đúc trên tiền xu cũng cho thấy chúng được sản xuất tại 14 xưởng đúc khác nhau trên khắp Đế chế La Mã, từ Trier, Arles và Lyon (Pháp ngày nay), Rome, Milan, Ravenna (Italy), Thessaloniki (Hy Lạp), Constantinople, Nicomedia, Cyzicus, Antioch (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) cho đến Siscia (Croatia) và Sirmium (Serbia). Điều này phản ánh mạng lưới kinh tế rộng lớn của Đế chế La Mã ngay trước khi bước vào giai đoạn suy tàn.
Tháng 9/1993, một cuộc điều tra pháp lý chính thức tuyên bố Hoxne Hoard là kho báu vô chủ theo luật của Anh. Hội đồng Định giá Kho báu sau đó định giá phát hiện này ở mức 1,75 triệu bảng Anh (hơn 4,3 triệu USD theo giá trị hiện nay).
Khoản tiền được trao cho Eric Lawes – người phát hiện kho báu – và ông đã chia sẻ phần thưởng với người nông dân Peter Whatling, chủ nhân của chiếc búa thất lạc đã vô tình dẫn tới một trong những phát hiện khảo cổ vĩ đại nhất thế kỷ XX.
Hiện nay, Hoxne Hoard được lưu giữ tại Bảo tàng Anh. Những hiện vật quan trọng nhất được trưng bày trong mô hình tái hiện chiếc rương gỗ sồi cùng các hộp chứa nguyên bản, giúp công chúng hình dung cách kho báu đã được cất giấu dưới lòng đất suốt hơn 16 thế kỷ.
(Theo Worldhistory.org)
