Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Lê Quốc Hùng - Trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM), bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể diễn tiến rất nhanh. Người mắc có nguy cơ viêm não và/hoặc viêm phổi dẫn tới suy hô hấp nặng, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 75%. Chính vì mức độ nguy hiểm này, Nipah luôn nằm trong nhóm bệnh cần được giám sát chặt chẽ, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt.
Nipah không phải là virus mới. Dịch bệnh do virus này gây ra lưu hành chủ yếu tại một số khu vực của châu Á. Ổ dịch lớn đầu tiên được ghi nhận tại Malaysia giai đoạn 1998-1999, có liên quan trực tiếp đến hoạt động chăn nuôi lợn. Từ năm 2001 đến nay, Bangladesh gần như ghi nhận ca bệnh hằng năm, trong khi Ấn Độ xuất hiện các đợt dịch nhỏ theo từng thời điểm.
Nhiều nghiên cứu cho thấy nguồn lây ban đầu thường xuất phát từ động vật, đặc biệt là dơi ăn quả. Người có thể nhiễm virus khi ăn hoặc uống thực phẩm bị nhiễm nước bọt hay nước tiểu của dơi, điển hình là nhựa cây chà là tươi - thực phẩm phổ biến tại một số quốc gia Nam Á.
PGS Hùng giải thích, virus Nipah lây truyền theo 3 đường chính. Thứ nhất và quan trọng nhất là từ dơi sang người, khi thực phẩm hoặc đồ uống nhiễm dịch tiết của dơi. Thứ hai là qua động vật trung gian, đặc biệt là lợn, khi con người tiếp xúc gần với lợn bệnh hoặc với mô, dịch tiết trong quá trình chăn nuôi, vận chuyển hay giết mổ. Thứ ba là lây từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết như nước bọt, đờm hoặc dịch mũi họng.
Điều cần nhấn mạnh là Nipah không lây theo kiểu “bay xa” trong không khí như nhiều bệnh hô hấp khác. Tuy nhiên, virus vẫn có thể lan thành các chùm ca bệnh trong gia đình hoặc cơ sở y tế nếu tiếp xúc gần mà không có biện pháp phòng hộ phù hợp.
Một trong những nguy cơ lớn nhất của Nipah là bệnh dễ bị bỏ sót. Trong những ngày đầu, người bệnh có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng giống cúm thông thường như sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi cơ, đau họng, nôn ói; một số trường hợp có ho hoặc khó thở nhẹ.
Điểm nguy hiểm là bệnh có thể chuyển rất nhanh sang viêm não. Do đó, nếu người bệnh có yếu tố dịch tễ như vừa trở về từ vùng đang có dịch, hoặc tiếp xúc gần với người bệnh nặng chưa rõ nguyên nhân, cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu như lơ mơ bất thường, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tiến triển nhanh. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng hồi sức càng sớm càng tốt.
Không nên hoảng loạn
PGS Hùng cho biết, đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah. Trong bối cảnh giao thương và đi lại quốc tế, nguy cơ chủ yếu nếu có là các ca nhập cảnh từ vùng đang có dịch hoặc cảnh báo.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM, cũng khẳng định người dân không nên đánh đồng mức độ nguy hiểm của Nipah với Covid-19. Theo ông, Nipah là virus đã xuất hiện từ lâu, cơ chế lây truyền không mới và rất khó lan rộng tại Việt Nam. Virus này chủ yếu lây từ dơi, đường lây từ người sang người không dễ và không có khả năng tạo thành đại dịch.
Bác sĩ Khanh cho biết, virus SARS-CoV-2 là virus mới, lây lan cực nhanh qua giọt bắn hô hấp và liên tục biến đổi. Trong khi đó, khả năng Nipah lây trực tiếp qua không khí để bùng phát trên diện rộng gần như bằng không.
Các chuyên gia khuyến cáo, người dân không cần hoang mang nhưng nên cảnh giác đúng cách. Cụ thể, cần rửa sạch và ưu tiên gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn phá; hạn chế dùng đồ uống hoặc sản phẩm tươi sống không bảo đảm vệ sinh; tránh tiếp xúc gần với dơi hoặc động vật ốm, chết bất thường.
