Khổ vì nhật ký mua - bán hàng
Tại khu vực chợ Tân Bình (P.Tân Hòa, TP.HCM), bà Thanh Hồng - hộ kinh doanh hàng áo quần - than phiền việc vừa bán hàng, vừa ghi chép bằng tay trên sổ mất quá nhiều thời gian. Quan trọng hơn, việc này khiến các tiểu thương lo ghi sai, ghi sót vì trong quá trình bán không thể ngưng để ghi chép ngay. "Quy định đóng thuế theo kê khai, hàng hóa đầu vào có hóa đơn, hàng bán ra cũng xuất hóa đơn. Ngay cả khách hàng không lấy, mình vẫn nhập vào để kiểm soát dòng hàng hóa. Tất cả đều truyền cho cơ quan thuế nắm qua phần mềm xuất hóa đơn mà vẫn ghi chép. Tôi có 2 sổ ghi miệt mài cả ngày, mất quá nhiều thời gian", bà Thanh Hồng nói.
Trao đổi với Báo Thanh Niên, nhiều hộ kinh doanh thuộc nhóm 1 và 2 (doanh thu dưới 3 tỉ đồng/năm) tại TP.HCM, cũng cho biết việc vừa kê khai thuế trên trang điện tử, vừa phải viết tay liệt kê hàng hóa mua vào bán ra… khiến họ "không còn thời gian và tâm trí" để tập trung kinh doanh. "Bán một cây bút, lại ngồi ghi bút bi Thiên Long 11.000 đồng. Bán thêm bộ thước kẻ, lại phải ghi bộ thước thẻ 35.000 đồng. Nói chung ghi tay lắt nhắt trong khi hóa đơn mua sỉ đều có đủ. Chúng tôi kiến nghị nên bỏ loại hình ghi chép tay này bởi không thể thực hiện thêm thao tác thủ công trong khi kêu gọi hộ kinh doanh mua máy, cài phần mềm ra hóa đơn…", bà Trương Thị Hoa - hộ kinh doanh văn phòng phẩm tại P.Xuân Hòa phản ánh.
Nhiều hộ kinh doanh cho biết việc phải ghi chép sổ sách, lượt mua vào, bán ra khiến họ khó tập trung bán hàng
Ảnh: Ngọc Dương
Theo quy định, các cá nhân, hộ kinh doanh ngoài việc kê khai bán hàng, xuất hóa đơn điện tử (đối với hộ có doanh thu trên 1 tỉ đồng/năm), phải mua 2 quyển sổ bìa xanh gồm: Nhật ký mua hàng và Nhật ký bán hàng với giá lần lượt 70.000 và 120.000 đồng/quyển. Bên trong mỗi trang có cột ngày, số hóa đơn, tên đơn vị, tên sản phẩm, số lượng, đơn giá và thành tiền. Hàng mua vào kê khai trong sổ Nhật ký mua hàng, tương tự hàng bán ra ghi đầy đủ trong Nhật ký bán hàng.
Cho rằng các chi phí và thời gian tuân thủ quy định kê khai thuế đối với hộ kinh doanh đang có nhiều vấn đề không hợp lý, bà Phương Vân - hộ kinh doanh ở P.Bình Đông (TP.HCM) - đề xuất: "Cơ quan quản lý nên điều chỉnh các quy định tuân thủ đối với hộ kinh doanh theo hướng đơn giản nhất có thể. Đã kê khai hóa đơn rồi, đừng buộc chúng tôi phải viết tay nữa. Thực tế, không ít hộ là người già, trên 70 - 80 tuổi, làm sao ghi chép cả ngày như giới văn phòng được. Cứ để hộ kê khai thuế vào cuối quý, có đầy đủ hóa đơn, biên nhận đầu vào, hóa đơn bán hàng đầu ra là đủ rồi. Trong hoàn cảnh quản lý thuế rất gắt gao như hiện nay, hộ kinh doanh muốn khai gian cũng không thể. Nhưng kê khai sai là việc rất có thể xảy ra".
Không nên duy trì lâu dài quy định "viết tay"
Luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM, cho biết: Theo điều 2 Thông tư 152 ngày 31.12.2025 của Bộ Tài chính, trong công tác kế toán, từ năm 2026, hộ và cá nhân kinh doanh tự ghi chép sổ sách kế toán hoặc bố trí người hoặc thuê dịch vụ làm kế toán. Khảo sát thực tế cho thấy đa số hộ kinh doanh đều thuê làm, chi phí mỗi tháng 500.000 - 3 triệu đồng tùy doanh số.
"Hộ kinh doanh không cần phải tuân theo mẫu quy định mà có thể tùy chỉnh, bổ sung mẫu cho phù hợp với mô hình của mình, miễn là đảm bảo các thông tin cơ bản gồm tên, ngày tháng, tên hàng hóa, số lượng bán ra, giá tiền… Tuy nhiên, trong đợt cao điểm tăng tính tuân thủ về pháp luật của hộ kinh doanh, đa số đều mua những quyển sổ in sẵn này, cũng tăng chi phí đáng kể. Đó là chưa kể nhiều người ghi sai, quên ghi… Thế nên, khi chúng ta ủng hộ chủ trương số hóa, chính phủ điện tử, kê khai thuế trên phần mềm… nên chăng bỏ quy định ghi sổ này, mà trao quyền cho hộ kinh doanh tự kê khai, ghi chép hàng hóa mua vào, bán ra theo tinh thần tự giác. Từ từ họ sẽ tự chuyên nghiệp lên chứ không nên áp đặt những sổ viết tay mất nhiều thời gian và chi phí như vậy", luật sư Nguyễn Quốc Toản nêu quan điểm, đồng thời nhấn mạnh việc sử dụng phần mềm, hóa đơn điện tử và các ứng dụng quản lý bán hàng giúp ghi nhận doanh thu chính xác, giảm sai sót và tiết kiệm thời gian, chi phí lưu trữ. Thế nên nếu duy trì lâu dài quy định ghi tay đối với hộ kinh doanh sẽ khiến việc chuyển đổi số khó đạt hiệu quả như kỳ vọng mà chỉ làm tăng sai sót và áp lực cho họ.
Đồng quan điểm, chuyên gia thuế Đinh Thị Huyền - Giám đốc Công ty CP tư vấn thuế Savitax - cho rằng không nên duy trì lâu dài việc ghi chép bằng sổ tay mà nên thực hiện theo hướng đơn giản hóa phần mềm kế toán cho hộ kinh doanh; hỗ trợ miễn phí hoặc giá rẻ các ứng dụng ghi chép điện tử; có thời gian chuyển tiếp để hộ kinh doanh làm quen; áp dụng trước đối với các hộ có doanh thu lớn, sau đó mở rộng dần.
"Nhiều người đề xuất bỏ ghi sổ tay và quay lại thuế khoán cho mức doanh thu dưới 3 tỉ đồng/năm, thậm chí 5 tỉ đồng/năm. Vấn đề này Bộ Tài chính cũng đã có quan điểm và tôi cho rằng quay trở lại thuế khoán thì không đúng tinh thần cải cách tại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Thực tế, tính thuế theo kê khai đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, đó là hướng tới sự công bằng và minh bạch hơn trong hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, một số quy định gây rắc rối và không cần thiết thì có thể bỏ, hoặc điều chỉnh. Chẳng hạn bỏ sổ ghi tay là phù hợp với quá trình chuyển đổi số và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, nhưng cần đi kèm các giải pháp hỗ trợ để hộ kinh doanh nhỏ không bị áp lực hoặc phát sinh thêm chi phí trong giai đoạn đầu", bà Đinh Thị Huyền nói.
Để việc chuyển đổi kê khai đối với hộ, cá nhân kinh doanh đạt hiệu quả, cơ quan quản lý cần có lộ trình phù hợp. Nên hỗ trợ đào tạo và cung cấp các giải pháp công nghệ đơn giản, chi phí thấp cho họ chứ không nên bắt ghi tay để kiểm soát khi cần.
Luật sư Nguyễn Quốc Toản
