Mới đây, Sở GDĐT Đắk Lắk tổ chức Kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh THCS năm học 2025-2026, trong đó có môn Ngữ văn nhận được nhiều quan tâm.
Đề thi với thời gian 150 phút, gồm 2 câu hỏi:
Câu 1 (8 điểm): Hà Nhân cho rằng: "Cuộc sống không phải là bức tranh được đóng khung vuông vắn treo trên tường. Cuộc sống sống động hơn nhiều. Và vì thế hãy mạnh dạn bước ra khỏi những khoảng trời vuông".
Nguyễn Thiên Ngân lại tâm niệm: Mỗi một ngày thức dậy/Tôi hiểu mình phải đi/Qua cánh rừng sâu thẳm/Qua nội cỏ thầm thì/Qua những vùng nắng bỏng...
Từ mạnh dạn bước ra khỏi những khoảng trời vuông đến mình phải đi, đề bài yêu cầu học sinh hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Đi để trải nghiệm.
Câu 2 (12,0 điểm) có nội dung: Thơ ghi lại hình hài của một điệu sống bằng chính nỗi phập phồng trong trái tim của chữ. Bằng trải nghiệm về thơ, đề bài yêu cầu học sinh hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
Đề thi Học sinh giỏi Văn tỉnh Đắk Lắk 2026. Ảnh: CMH
Đề thi này được đăng tải trên các diễn đàn và thu hút nhiều ý kiến tranh luận, trong đó không ít nhận xét cho rằng các câu dẫn trong đề còn mơ hồ, diễn đạt rối rắm, khó hiểu, thậm chí nội dung mang tính sáo rỗng.
Trao đổi với PV Báo Dân Việt, ThS. Ngôn ngữ học Nguyễn Mộng Tuyền, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Trung Phú (huyện Củ Chi, TP.HCM) nhận định: “Tôi cho rằng đề thi này cơ bản là ổn, phù hợp với tính chất của kỳ thi học sinh giỏi.
Nếu đặt trong bối cảnh một đề văn dành cho học sinh đại trà, có thể thấy đề có phần khó hiểu, khó nắm bắt do cách diễn đạt mang tính ẩn dụ, ví von khá phức tạp. Bên cạnh đó, để xử lý tốt đề bài, học sinh cần có nền tảng nhất định về lý luận văn học. Tuy nhiên, với đối tượng là học sinh giỏi, yêu cầu như vậy vẫn nằm trong khả năng của các em.
Ở câu nghị luận xã hội, phần dẫn nhập có tính gợi cảm, còn phần yêu cầu tương đối rõ ràng. Vấn đề đặt ra không vượt ra ngoài phạm vi kiến thức cơ bản của học sinh. Câu nghị luận văn học yêu cầu làm rõ hai nội dung: Mối quan hệ giữa hình thức và nội dung trong thơ, đồng thời là mối quan hệ giữa hiện thực đời sống với xúc cảm thẩm mỹ của người sáng tác. Đây đều là những vấn đề có cơ sở để bàn luận".
Tuy vậy, theo cô Tuyền, để đánh giá đề thi có thực sự hay và xuất sắc hay không vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Có người cho rằng đề còn sáo rỗng, có người lại nhận xét cách diễn đạt quá hoa mỹ, chưa thật sự cần thiết.
Từ góc độ chuyên môn, cô cũng cho rằng người ra đề có thể rút kinh nghiệm ở câu nghị luận xã hội: “Phần yêu cầu nên được diễn đạt cô đọng hơn, có thể sử dụng một từ khóa hoặc hình ảnh gắn trực tiếp với phần dẫn để tạo sự liên kết mạch lạc, tránh cảm giác phần dẫn dài dòng, mang tính "trang trí".
"Riêng với câu nghị luận văn học, tôi không thấy có vấn đề đáng kể. Đây là một nhận định có nguồn gốc từ lý luận văn học, hoàn toàn hợp lý và có cơ sở để học sinh triển khai bài viết", Thạc sĩ Tuyền cho hay.
Nhiều năm quan tâm đến giáo dục và đánh giá đề thi, PGS.TS. Phạm Thị Hương Quỳnh, Viện Ngôn ngữ học, cũng chung quan điểm: "Đề thi trong kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh THCS của tỉnh Đắk Lắk có tính phân loại cao. Đây là một đề thi có chất lượng tốt, thể hiện rõ định hướng phát triển năng lực tư duy sáng tạo, đề cao trải nghiệm cá nhân, giảm học thuộc và tăng cường vận dụng.
Câu 1 đưa ra vấn đề nghị luận “đi để trải nghiệm” thông qua hai quan điểm của Hà Nhân và Nguyễn Thiên Ngân, tạo nên chiều sâu liên văn bản, góp phần làm cho vấn đề nghị luận trở nên sâu sắc hơn. Câu hỏi này hướng tới một triết lý sống tích cực, phù hợp với lứa tuổi THCS nhưng vẫn có độ nâng cao, đòi hỏi học sinh phải có năng lực tư duy và khả năng biểu đạt tốt. Đồng thời, câu hỏi khuyến khích học sinh suy nghĩ độc lập, bày tỏ quan điểm cá nhân, gắn với trải nghiệm thực tế và sự liên hệ bản thân. Vì vậy, câu 1 có khả năng phân loại thí sinh rõ rệt.
Câu 2 với nhận định: “Thơ ghi lại hình hài của một điệu sống bằng chính nhịp phập phồng trong trái tim của chữ" là dạng đề điển hình trong các kỳ thi học sinh giỏi. Câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng tổng hợp các kỹ năng giải thích, chứng minh và cảm thụ văn học. Nhận định giàu hình ảnh, đồng thời mang tính lí luận văn học sâu sắc, hướng đến việc làm rõ bản chất của thơ. Để làm tốt câu hỏi này, học sinh cần có khả năng vận dụng kiến thức lý luận, lựa chọn dẫn chứng phù hợp và thể hiện được năng lực lập luận cũng như dấu ấn cá nhân trong bài viết".
