Đánh bại thị trường là mục tiêu của hầu hết nhà đầu tư khi tham gia chứng khoán. Tuy nhiên, theo ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC), đây là điều không dễ thực hiện một cách ổn định, đặc biệt với nhà đầu tư cá nhân.
Chia sẻ tại hội thảo Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit do VietnamBiz tổ chức, ông Long chia sẻ rằng cách đây khoảng hơn một tuần, ông có dịp trao đổi với giám đốc đầu tư của một trong những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới. Trong cuộc trò chuyện kéo dài khoảng một giờ, ông đặt câu hỏi rằng đâu là tố chất quan trọng nhất mà quỹ này tìm kiếm ở các nhà quản lý danh mục đầu tư.
Câu trả lời nhận được khá ngắn gọn: yếu tố quan trọng nhất là khả năng tạo 'alpha', tức tạo ra mức lợi nhuận vượt trội so với thị trường. Những yếu tố khác vẫn cần thiết, nhưng đều xếp sau khả năng đem lại hiệu suất vượt trội.
Theo vị chuyên gia từ BSC, với các nhà đầu tư chuyên nghiệp, khi được giao vốn, họ có trách nhiệm phải tạo ra alpha cho khách hàng. Tuy nhiên, với nhà đầu tư cá nhân, việc đạt được lợi nhuận vượt trội so với thị trường trong thời gian dài là điều không hề đơn giản.
Trong các giai đoạn thị trường thuận lợi, nhiều nhà đầu tư có thể đạt mức sinh lời tốt. Tuy nhiên, khi thị trường bước vào giai đoạn khó khăn, kết quả thường đảo chiều. Đây cũng là lý do trên thị trường thường có câu nói rằng “thị trường luôn có cách lấy lại những gì đã cho đi”.
Vì vậy, với đa số nhà đầu tư cá nhân, ông Long cho rằng phương án an toàn và dễ áp dụng hơn là đầu tư theo các chỉ số, chẳng hạn thông qua các quỹ ETF . Cách tiếp cận này giúp nhà đầu tư có cơ hội đạt mức lợi nhuận trung bình của thị trường, thay vì cố gắng tự lựa chọn cổ phiếu để vượt thị trường trong khi chưa có đủ kinh nghiệm và hiểu biết sâu.
"Không phải nhà đầu tư nào cũng cần đặt mục tiêu “đánh bại thị trường” bằng mọi giá. Việc cố gắng tìm kiếm lợi nhuận vượt trội khi chưa có lợi thế rõ ràng đôi khi lại khiến nhà đầu tư rơi vào trạng thái giao dịch quá nhiều, chọn sai cổ phiếu hoặc phân bổ danh mục thiếu hợp lý", ông Long nêu quan điểm.
Một cách tiếp cận phù hợp hơn là dành phần lớn danh mục cho các sản phẩm mang tính đại diện cho thị trường, trong khi phần còn lại có thể dùng để lựa chọn một số doanh nghiệp hoặc cổ phiếu mà nhà đầu tư thực sự hiểu rõ và có niềm tin dài hạn.
“Phần còn lại của danh mục có thể dành cho việc lựa chọn một số doanh nghiệp hoặc cổ phiếu mà mình thực sự tin tưởng và hiểu rõ”, chuyên gia chia sẻ.
Một nhóm ngành kỳ vọng tăng trưởng tích cực
Vị chuyên gia cũng lưu ý rằng trên thị trường, các ngành được nhà đầu tư quan tâm nhiều thực tế đã chiếm phần lớn vốn hóa. Cơ hội không thiếu, nhưng vấn đề nằm ở mức độ hiểu biết của từng nhà đầu tư. Nếu không thực sự am hiểu một nhóm ngành cụ thể, nhà đầu tư nên giữ tỷ trọng nhỏ cho phần đầu tư mang tính thử thách, thay vì đặt kỳ vọng quá lớn vào việc liên tục tìm ra cổ phiếu vượt trội.
Các chiến lược như đầu tư theo hướng top-down, tức phân tích từ vĩ mô, ngành rồi mới chọn cổ phiếu, hoặc tìm kiếm cơ hội theo các xu hướng lớn như megatrend, đều có thể đem lại hiệu quả nếu được thực hiện đúng. Tuy nhiên, ông Long cho rằng xác suất thành công không cao và không phải ai cũng có thể làm tốt một cách ổn định.
Khi được hỏi nếu chỉ chọn một nơi, có thể là một ngành hoặc một cổ phiếu cụ thể để tìm kiếm alpha trong thời gian tới, ông Long cho biết có nhiều ngành có thể mang lại hiệu suất tốt ở từng giai đoạn của thị trường. Tuy nhiên, điều này thường chỉ được xác nhận rõ ràng sau khi thị trường đã diễn biến xong.
Nếu phải đưa ra một lựa chọn mang tính tương đối an toàn nhưng vẫn có khả năng hưởng lợi tốt khi thị trường thuận lợi, ông Long cho rằng nhóm doanh nghiệp bán lẻ là một lựa chọn đáng chú ý.
Theo ông, đây không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp đơn lẻ. Hiện trên thị trường có nhiều doanh nghiệp bán lẻ đang niêm yết và nhìn chung đều hoạt động khá ổn định, với mức tăng trưởng tương đối tích cực. Khoảng 3-4 doanh nghiệp lớn trong ngành đang cho thấy kết quả kinh doanh khả quan và xu hướng vận hành tốt.
Vì vậy, trong bối cảnh hiện tại, bán lẻ có thể được xem là một trong những nhóm ngành tương đối cân bằng, phù hợp với nhà đầu tư đang tìm kiếm sự ổn định nhưng vẫn kỳ vọng tăng trưởng.
Nhìn chung, nhà đầu tư cá nhân không nhất thiết phải cố gắng đánh bại thị trường bằng mọi giá. Với phần lớn nhà đầu tư, một danh mục được phân bổ hợp lý, có tỷ trọng lớn ở các sản phẩm theo chỉ số và một phần nhỏ dành cho cổ phiếu thực sự am hiểu, có thể là cách tiếp cận thực tế và bền vững hơn.
