Trong những tuần gần đây, Nga liên tục đẩy mạnh xuất khẩu dầu thô bằng đường biển. Theo dữ liệu theo dõi tàu của Bloomberg, trong bốn tuần tính đến ngày 7/12, Moscow xuất khẩu trung bình 3,68 triệu thùng/ngày – tăng khoảng 220.000 thùng/ngày so với giai đoạn trước đó. Riêng tuần kết thúc ngày 7/12, lượng dầu bốc xếp đạt mức cao nhất kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine vào tháng 2/2022.
Tuy nhiên, việc “đẩy dầu lên tàu” không đồng nghĩa với bán được dầu. Các lô hàng ngày càng khó dỡ xuống cảng do nhu cầu yếu, các chuyến đi dài hơn và rào cản từ lệnh trừng phạt. Kết quả là lượng dầu Nga đang “nằm trên mặt nước” đã tăng 28% kể từ cuối tháng 8, lên mức cao nhất trong khoảng 2 năm rưỡi.
Dầu tồn trên biển đang tác động thế nào đến giá và doanh thu của Nga?
Việc dầu ùn ứ trên biển tạo áp lực trực tiếp lên giá. Giá dầu thô đã giảm tuần thứ 10 liên tiếp, khiến giá trị xuất khẩu trung bình trong bốn tuần gần như không tăng, dù khối lượng xuất khẩu cao hơn. Tổng giá trị xuất khẩu đường biển của Nga chỉ nhích khoảng 1%, đạt khoảng 1,14 tỷ USD mỗi tuần trong 28 ngày tính đến 7/12.
Giá các loại dầu chủ lực của Nga đều rơi xuống mức thấp nhất kể từ đầu xung đột. Dầu Urals xuất từ Baltic giảm còn khoảng 41 USD/thùng, từ Biển Đen xuống gần 38 USD/thùng, trong khi dầu ESPO ở Thái Bình Dương chỉ quanh 52 USD/thùng. Đáng chú ý, mức chiết khấu của dầu Urals so với dầu Brent Biển Bắc đã nới rộng lên gần 26 USD/thùng, hơn gấp đôi so với trước các lệnh trừng phạt mới của Mỹ.
Nga đang xuất khẩu bao nhiêu dầu và từ những cảng nào?
Trong tuần kết thúc ngày 7/12, có 38 tàu chở tổng cộng gần 29,7 triệu thùng dầu Nga, tăng mạnh so với tuần trước. Bình quân theo ngày, lượng xuất khẩu đạt khoảng 4,24 triệu thùng/ngày – mức cao nhất kể từ tháng 2/2022.
Đà tăng này chủ yếu đến từ cảng Novorossiysk ở Biển Đen, bất chấp các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trong khu vực, và từ các dự án Sakhalin-1 và Sakhalin-2 ở Thái Bình Dương. Tuy vậy, sự gia tăng này phần nhiều do sắp xếp lịch giao hàng, không hẳn phản ánh sản lượng khai thác tăng.
Ai đang mua dầu Nga?
Các chuyến hàng hướng sang châu Á bao gồm cả những tàu chưa khai báo điểm đến cuối cùng đã tăng lên khoảng 3,46 triệu thùng/ngày trong bốn tuần đến 7/12, mức cao nhất kể từ tháng 5/2023. Dù vậy, lượng dầu xác định rõ đang đi tới Trung Quốc và Ấn Độ lại giảm mạnh.
Điểm đáng chú ý là số tàu “chưa rõ điểm đến” hiện còn nhiều hơn tổng lượng tàu khai báo đang đi Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. Nhiều tàu chỉ công bố điểm đến khi đã qua Biển Arab, thậm chí có tàu không bao giờ cập nhật, ngay cả khi đã neo để dỡ hàng. Việc chờ đợi tại cảng Trung Quốc hoặc chuyển hướng khỏi Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ khiến thời gian vận chuyển kéo dài, làm dầu tiếp tục bị “kẹt” trên biển.
Vai trò của Ấn Độ, Trung Quốc và tác động từ trừng phạt Mỹ ra sao?
Ấn Độ – khách hàng lớn nhất của dầu Nga được dự báo sẽ giảm nhập khẩu xuống mức thấp nhất gần 4 năm vào đầu năm tới, dưới áp lực từ Mỹ. Thời gian kéo dài của đợt sụt giảm này sẽ phụ thuộc vào khả năng Nga tìm được “lối đi vòng” và tiến triển của đàm phán thương mại Mỹ - Ấn.
Trong khi đó, các lệnh trừng phạt cứng rắn hơn từ Mỹ có thể khiến nhiều lô dầu Nga tiếp tục mắc kẹt trên biển, thay vì cập bến Trung Quốc hay Ấn Độ như trước đây. Song song, các cuộc tấn công qua lại giữa Nga và Ukraine vào hạ tầng năng lượng cho thấy căng thẳng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, càng làm triển vọng xuất khẩu dầu của Moscow thêm bấp bênh.
