Ngày 5/10/1970, trong quá trình thi công cơ sở hạ tầng tại thôn Hà Gia, phía nam Tây An, Thiểm Tây, Trung Quốc, đội công nhân xây dựng đã đào được một chiếc chum gốm lớn cao khoảng 65cm, đường kính phần bụng khoảng 60 cm. Khi mở chum, mọi người kinh ngạc phát hiện bên trong chứa đầy các đồ vật bằng vàng và bạc.
Nhận thấy đây có thể là những di vật văn hóa, đội công nhân lập tức trình báo vụ việc cho cơ quan chức năng. Hiện trường ngay sau đó đã bị phong tỏa, mở đầu cho cuộc khai quật khảo cổ quy mô lớn.
Chỉ 6 ngày sau, các nhà khảo cổ tiếp tục phát hiện thêm một chiếc chum tương tự ở vị trí gần đó. Miệng chum phủ lớp xỉ bạc, bên trong chứa nhiều hiện vật vàng bạc và ngọc khí quý giá. Không dừng lại ở đó, nhóm khảo cổ còn tìm thấy một chiếc bình bạc cao 30 cm, trong đó đặt một chiếc cốc mã não đầu thú khảm vàng được chế tác tinh xảo, thể hiện trình độ thủ công vượt trội của nghệ nhân cổ đại.
Tổng cộng có hơn 1.000 hiện vật, bao gồm 271 đồ vàng bạc, thỏi bạc, bánh bạc, tấm bạc, 466 đồng tiền vàng, bạc và đồng, cùng nhiều trang sức ngọc, pha lê, thủy tinh và vật liệu quý hiếm đã được khai quật tại hiện trường. Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn phát hiện nhiều dược liệu quý và dụng cụ bào chế thuốc, cho thấy sự phát triển đáng kể của y học thời Đường .
Theo kết quả đo đạc, số hiện vật vàng trong kho báu nặng khoảng 298 lượng thời Đường , tương đương hơn 13,4 kg vàng hiện nay, trong khi hiện vật bạc vượt 3.700 lượng, tương đương khoảng 166,5 kg. Các nhà nghiên cứu ước tính tổng giá trị khối tài sản này vào thời nhà Đường tương đương khoảng 900 – 1.000 lượng vàng.
Thông qua khảo sát địa tầng và đối chiếu sử liệu, các nhà nghiên cứu Trung Quốc xác định vị trí phát hiện nằm trong phường Hưng Hóa của kinh đô Trường An thời Đường . Nhiều giả thuyết về chủ nhân kho báu đã được đưa ra. Học giả Quách Mạt Nhược từng cho rằng số tài sản này được hậu duệ của Bân vương Lý Thủ Lễ chôn giấu khi chạy loạn An Sử năm 756.
Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó của Bảo tàng Lịch sử Thiểm Tây và Đại học Bắc Kinh đưa ra nhận định thuyết phục hơn: chủ nhân kho báu có thể là Lưu Chấn, quan chức giữ chức “Tô Dung sứ”, người phụ trách thu thuế và quản lý tài sản triều đình. Kho báu được cho là đã bị chôn giấu vào năm 783, khi biến loạn Kính Nguyên bùng phát khiến kinh thành rơi vào hỗn loạn.
Giới nghiên cứu Trung Quốc cho rằng trong bối cảnh thời chiến, những bảo vật có kích thước nhỏ nhưng giá trị cao đã được lựa chọn để chôn giấu khẩn cấp nhằm tránh cướp bóc. Do chiến sự kéo dài, chủ nhân của chúng không bao giờ quay lại lấy, khiến kho báu được bảo tồn nguyên vẹn cho đến thời hiện đại.
Kho báu Hà Gia Thôn đặc biệt gây chú ý bởi trình độ chế tác kim loại đạt đến đỉnh cao của thời Đường . Các kỹ thuật như cắt gọt, đánh bóng, hàn nối, mạ kim loại và chạm khắc đã được sử dụng thành thạo. Nhiều hiện vật mang dấu ấn nghệ thuật Ba Tư Sassanid, cho thấy sự giao lưu văn hóa mạnh mẽ dọc Con đường Tơ lụa.
Kho báu cũng phản ánh đời sống cung đình xa hoa với hàng trăm dụng cụ ăn uống, đồ trang trí, vật dụng sinh hoạt và nhạc lễ. Một chiếc bình bạc mạ vàng khắc hình ngựa múa ngậm chén đã xác nhận các ghi chép cổ về nghi thức biểu diễn “vũ mã” trong cung đình Đường Huyền Tông .
Theo các chuyên gia, việc phát hiện kho báu Hà Gia Thôn mang ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử khảo cổ học Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên và cũng là trường hợp duy nhất tìm thấy số lượng lớn vàng bạc cung đình thời Đường ngay trong khu vực kinh đô Trường An cổ, giúp tái hiện sinh động đời sống kinh tế, văn hóa và kỹ thuật thủ công đạt tới đỉnh cao của một trong những triều đại hưng thịnh nhất lịch sử Trung Hoa.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày chiếc chum đầu tiên được đào lên từ lòng đất, nhưng kho báu Hà Gia Thôn vẫn tiếp tục cung cấp những dữ liệu quý giá, giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về một thời kỳ rực rỡ của lịch sử phương Đông.
(Theo Sohu)
