Trong ba tháng gần đây, nhiều cổ phiếu khai khoáng đất hiếm trên sàn Mỹ tăng mạnh chưa từng thấy: Critical Metals tăng 241%, còn Energy Fuels, NioCorp Developments và Idaho Strategic Resources đều tăng trên 100%. Tính từ đầu năm, Energy Fuels tăng gấp 4, NioCorp gần gấp 5 lần.
Các chuyên gia cho rằng đây là kết quả của nhu cầu khoáng sản chiến lược tăng mạnh khi thế giới đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng và bùng nổ AI. Đất hiếm gồm 17 nguyên tố quan trọng cho xe điện, thiết bị quân sự, smartphone và hệ sinh thái công nghệ hiện đại.
CEO Critical Metals ví đợt tăng này như một “cuộc bùng nổ thứ tư” trong lịch sử sau vàng, dầu và công nghệ. “Đất hiếm sẽ là nhiên liệu tương lai”, ông nhấn mạnh.
Căng thẳng Mỹ – Trung: Đất hiếm trở thành trọng tâm
Trung Quốc hiện gần như độc chiếm chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Việc Bắc Kinh từng cảnh báo siết xuất khẩu khiến thị trường thêm biến động.
Tuy nhiên, sau cuộc gặp tại Hàn Quốc giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình, Trung Quốc đồng ý hoãn lệnh kiểm soát xuất khẩu đất hiếm thêm một năm. Thông tin này đã thúc đẩy cổ phiếu đất hiếm Mỹ tăng nữa, dù các nhà phân tích cảnh báo thỏa thuận này chưa chắc bền vững.
Mỹ đang cố thu hẹp phụ thuộc bằng cách đầu tư vào khai thác trong nước và liên minh nguồn cung, biến đất hiếm thành “vũ khí thương mại” chiến lược.
Liệu chuyển đổi năng lượng có đẩy giá đất hiếm lên cao hơn nữa?
Dù triển vọng dài hạn được đánh giá tích cực, giới chuyên gia cảnh báo rủi ro điều chỉnh do tâm lý đầu cơ. Trong các chu kỳ trước, không ít doanh nghiệp không tìm thấy đủ tài nguyên để tồn tại.
Một số chuyên gia nhận định đây mới chỉ là giai đoạn đầu của một “siêu chu kỳ” mới, khi nhu cầu khoáng sản cho AI và năng lượng sạch tăng mạnh, đặc biệt dưới chính sách hỗ trợ của chính quyền Mỹ. Những động thái như đàm phán Greenland hay ký thỏa thuận với MP Materials được xem là minh chứng cho tham vọng chiến lược của Washington.
Ngược lại, nhiều chuyên gia thận trọng nhấn mạnh rằng phát triển chuỗi cung ứng đất hiếm tại Mỹ sẽ tốn kém, mất thời gian và nhiều thách thức công nghệ. Địa chính trị, bảo hộ công nghiệp và chiến tranh thương mại tiếp tục là biến số lớn.
Theo các nhà kinh tế môi trường, cuộc đua khoáng sản chiến lược gắn chặt với quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch toàn cầu, vốn đang diễn ra nhanh hơn mọi kỳ vọng.
Trung Quốc từ lâu đã đầu tư mạnh vào toàn bộ chuỗi giá trị khoáng sản sạch từ khai thác tới chế biến và hiện ở vị thế thống trị. Nỗ lực của Mỹ nhằm “tái nội địa hóa” chuỗi cung ứng có thể hỗ trợ giá và cổ phiếu các công ty khai khoáng Mỹ trong thời gian tới.
Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo sự can thiệp chính trị và chiến tranh thương mại không chỉ tạo cơ hội mà còn mang lại bất ổn cho thị trường đất hiếm.
