22h30, tại một công trường xây dựng ở Hà Nội, ông Trần Văn Thưởng (67 tuổi), chủ một tổ thầu, vẫn chưa thể rời chiếc điện thoại. Ông liên tục gọi cho các tổ trưởng, hỏi từng người thợ bao giờ quay lại làm việc sau kỳ nghỉ Tết. Giọng ông vừa sốt ruột, vừa pha chút nài nỉ. Với ông Thưởng, những ngày sau Tết không chỉ là chuyện khởi động lại máy móc, vật tư, mà còn là cuộc chạy đua… tìm người.
“Thợ của tôi chủ yếu là anh em vùng cao, nhiều người là đồng bào dân tộc thiểu số. Với họ, Tết chưa hết khi chưa qua rằm tháng Giêng. Nhiều người bảo phải ăn rằm xong mới xuống. Có người còn muốn nghỉ dài hơn, ở nhà làm nương, làm rẫy. Mình không ép được vì họ là lao động tự do” , ông Thưởng chia sẻ.
Tình trạng một số công nhân xuống muộn khiến tiến độ thi công bị ảnh hưởng. Để kịp khối lượng công việc theo cam kết với chủ đầu tư, ông phải bố trí một số công nhân quay lại sớm làm tăng ca, trong đó có ca đêm.
Công trường thi công trong đêm với máy cẩu, máy xúc hoạt động liên tục nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án đầu năm mới.
“Chủ đầu tư giao mốc thời gian cụ thể. Mình chậm là bị phạt hợp đồng. Có tổ 30 người nhưng chỉ 15 người xuống trước. Số còn lại báo sau ngày 15 mới đi. Nếu chờ đủ người mới làm thì không kịp” , ông Thưởng cho biết.
Trong nhóm công nhân trở lại làm việc từ mùng 8 tháng Giêng có anh Nguyễn Thanh Minh (quê Phú Thọ). Để san sẻ áp lực với chủ thầu, anh Minh cùng một số người đã bắt đầu ca làm đêm để bù tiến độ.
Anh cho biết nhiều đồng nghiệp vẫn chưa quay lại Hà Nội. “Họ bảo qua rằm tháng Giêng mới xuống. Ở quê, nhiều người vẫn giữ thói quen đó” , anh nói.
Anh Minh gắn bó với nghề xây dựng hơn 10 năm. Năm nay anh nghỉ Tết từ ngày 23 tháng Chạp đến mùng 8 tháng Giêng thì trở lại công trình. Công việc phụ thuộc tiến độ, làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít. Là lao động chính trong gia đình, anh Minh cho biết mình không thể nghỉ lâu.
Anh Nguyễn Thanh Minh tranh thủ nghỉ giữa ca đêm tại công trường đầu năm.
"Tôi là thợ hàn, thu nhập trung bình khoảng 800.000 đồng/ngày. Với anh em thợ hồ và lao động phổ thông, mức thu nhập dao động 350.000–400.000 đồng/ngày. Mức thu nhập này so với miền núi thì cao hơn không đáng kể, nhưng công việc tại các công trường dưới Hà Nội ổn định hơn. Ở quê việc không đều” , anh nói.
Sự thiếu hụt nhân lực không chỉ ảnh hưởng đến đội thợ chính. Ở khu vực cổng công trường, bà Loan (70 tuổi, quê Thanh Hóa) đang đảm nhận công việc xịt rửa bánh xe chở đất trước khi xe ra đường.
Vị trí này vốn do một nam công nhân phụ trách, nhưng người này chưa quay lại sau kỳ nghỉ Tết nên bà được điều chuyển làm thay.
“Thiếu người nên ai làm được việc gì thì làm. Công trường chưa đủ nhân lực nên phải xoay xở vậy” , bà Loan nói.
Vốn là công nhân dọn dẹp vệ sinh, bà Loan đảm nhận thêm công việc xịt rửa bánh xe chở vật liệu tại công trường trong thời điểm thiếu hụt nhân lực sau kỳ nghỉ Tết.
Tình trạng lao động quay lại không đồng loạt sau Tết không chỉ diễn ra tại công trường này. Ghi nhận tại một số dự án xây dựng lớn khác cho thấy, việc huy động nhân công sau kỳ nghỉ vẫn gặp nhiều khó khăn.
Tại dự án Nhà máy điện rác Greenity Nam Định (tỉnh Ninh Bình), đại diện ban quản lý cho biết hiện số lượng công nhân quay trở lại làm việc đạt trên 50% so với trước Tết. Dự kiến phải sau ngày 15 tháng Giêng mới đủ nhân lực.
Để đẩy nhanh tiến độ, doanh nghiệp đã bố trí xe lên tận các địa phương đón công nhân. Tuy nhiên, do lao động chủ yếu là tự do, việc huy động nhân sự phụ thuộc nhiều vào sự chủ động của từng tổ. “Nhiều tổ xuống ngày 12 tháng Giêng, có tổ báo ngoài ngày 15. Có khi xe lên chờ cả tuần mới đón đủ người” , đại diện ban quản lý nói.
Theo đại diện ban quản lý dự án Nhà máy điện rác Greenity Nam Định, dù số lao động quay lại sau Tết chưa đạt 100%, song tốc độ huy động nhân công tại đây được đánh giá là tương đối nhanh so với mặt bằng chung.
Công nhân xây dựng gấp rút thi công hạng mục tường gạch tại công trường sau kỳ nghỉ Tết.
Lý giải về điều này, vị đại diện cho rằng yếu tố then chốt nằm ở chính sách với người lao động. “Chúng tôi xây dựng đơn giá phù hợp, thanh toán đúng hẹn, thực hiện đầy đủ cam kết về an toàn lao động và điều kiện làm việc. Khi quyền lợi được đảm bảo, anh em sẽ chủ động quay lại.
Thực tế, nhiều công trình khác đến ngày 23 tháng Chạp công nhân đã về quê gần hết. Tuy nhiên, tại dự án này, đến ngày 26 vẫn còn một số tổ tiếp tục làm việc. Đối với những tổ ở lại muộn, doanh nghiệp bố trí chế độ bồi dưỡng thêm và trả lương khoán theo khối lượng công việc để động viên" , ông nói.
Ban quản lý cũng chủ động phối hợp với các tổ trưởng, bố trí phương tiện lên tận địa phương đón công nhân quay lại làm việc ngay sau kỳ nghỉ. Cách làm này giúp hạn chế tình trạng gián đoạn kéo dài và từng bước ổn định lại nhịp thi công sau Tết.
Trong bối cảnh nguồn lao động xây dựng chủ yếu là tự do và mang tính thời vụ, việc xây dựng mối quan hệ lâu dài, minh bạch về tiền lương và đảm bảo điều kiện làm việc là giải pháp bền vững để giữ chân nhân công.
Khi quyền lợi được đặt lên hàng đầu, sự trở lại của người lao động không chỉ là vấn đề thời điểm sau rằm tháng Giêng, mà trở thành cam kết gắn bó lâu dài, yếu tố quan trọng để các công trình duy trì tiến độ và tạo nền tảng ổn định cho năm sản xuất mới.
