Nhóm các tác giả đạt giải Nhất cuộc thi (Ảnh: Hải Long).
Vượt qua hàng trăm bài dự thi, sáng kiến này không chỉ giành giải Nhất cuộc thi Sáng kiến An toàn Giao thông 2025 do báo Dân trí tổ chức, mà còn mở ra một giải pháp công nghệ đầy triển vọng cho tương lai giao thông Việt Nam.
Bi kịch từ những giây lướt điện thoại khi đang điều khiển xe máy
Câu chuyện để nhóm tác giả thực hiện sáng kiến này không bắt đầu từ những bảng mạch khô khan hay những dòng mã code phức tạp, mà từ một thực tế đang diễn ra trên đường hàng ngày.
Phùng Thị Mỹ Lệ (Đại học Bách Khoa Hà Nội) - đại diện nhóm tác giả - chia sẻ, ý tưởng về chiếc "Safety Box" nảy sinh khi cô chứng kiến vô số hình ảnh người dân vừa lái xe vừa dán mắt vào màn hình điện thoại.
“Thực tế tôi đã xem rất nhiều bài báo và hình ảnh trên mạng xã hội về việc người dân sử dụng điện thoại khi tham gia giao thông. Đỉnh điểm là một người bạn của tôi, vì dùng điện thoại khi lái xe mà đã gặp tai nạn, bị thương nặng ở cả hai bên tay”, Mỹ Lệ nhớ lại.
Từ nỗi ám ảnh đó, nhóm sinh viên đã cùng nhau nghiên cứu một giải pháp mang tính nhân văn: “Triệt tiêu” thói quen sử dụng điện thoại trong lúc điều khiển phương tiện - hành vi làm giảm khả năng quan sát và xử lý tình huống của người lái.
Khi công nghệ buộc con người phải an toàn
Khác với các ứng dụng cảnh báo thông thường vốn dễ dàng bị người dùng phớt lờ, "hộp điện thoại an toàn giao thông" của nhóm hoạt động dựa trên cơ chế kết nối chặt chẽ giữa thiết bị phần cứng và hệ thống vận hành của xe.
Theo mô tả của nhóm nghiên cứu, sản phẩm được đề xuất tích hợp trực tiếp với các hãng sản xuất xe. Cơ chế vận hành cực kỳ nghiêm ngặt: Người điều khiển phương tiện buộc phải đặt điện thoại vào vị trí quy định (chiếc hộp Safety Box) thì xe mới có thể khởi động và di chuyển.
Điều này tạo ra một "quy trình bắt buộc", hình thành thói quen kỷ luật ngay từ khi bắt đầu hành trình.
Sự thông minh của thiết bị nằm ở khả năng giám sát thời gian thực. Nếu trong quá trình di chuyển, người lái vì một lý do nào đó lấy điện thoại ra khỏi hộp, hệ thống sẽ ngay lập tức kích hoạt chế độ cảnh báo.
Sau 15 giây kể từ thời điểm điện thoại bị lấy ra, nếu người lái không đặt lại vị trí cũ, hệ thống sẽ thực hiện lệnh ngắt điện trên xe, buộc phương tiện phải dừng lại.
Tuy nhiên, trong kỷ nguyên kinh tế số, việc liên lạc và xem bản đồ là nhu cầu thiết yếu. Vì vậy, nhóm đã phát triển một phần mềm tích hợp đi kèm.
Ứng dụng này cho phép người dùng vẫn có thể truy cập vào Google Maps, danh bạ và thực hiện cuộc gọi thông qua các giao diện an toàn (như loa ngoài hoặc tai nghe bluetooth), nhưng hoàn toàn ngăn chặn các phần mềm gây xao nhãng khác như mạng xã hội hay game.
Những thử thách trong quá trình thực nghiệm
Để đạt được độ chính xác, nhóm đã ứng dụng công nghệ NFC (Near Field Communication) để nhận diện sự hiện diện của điện thoại trong hộp. Hệ thống yêu cầu điện thoại Android có hỗ trợ NFC và cài đặt ứng dụng chuyên biệt do nhóm đề xuất.
Bên cạnh đó, giải pháp còn được xây dựng dựa trên nhiều nguồn dữ liệu bao gồm: Dữ liệu từ camera giao thông và camera giám sát hành trình, hệ thống bản đồ số tích hợp thông tin biển báo; dữ liệu thống kê vi phạm và tai nạn giao thông trên toàn quốc để tối ưu hóa các kịch bản cảnh báo.
Dù sở hữu nền tảng công nghệ vững chắc, quá trình thực hiện không hề dễ dàng.
Mỹ Lệ chia sẻ: “Chúng tôi phải đối mặt với rất nhiều rủi ro. Làm sao để hộp đựng điện thoại không bị xê dịch khi xe đi vào đoạn đường xóc? Làm sao để việc đấu nối thiết bị không gây ảnh hưởng đến hệ thống điện nguyên bản của xe máy? Và khó khăn nhất chính là việc mở rộng sang ô tô, nơi hệ thống điện cực kỳ phức tạp mà nhóm vẫn đang tiếp tục nghiên cứu sâu hơn”.
Kết quả thử nghiệm tại khuôn viên Đại học Bách Khoa và các phòng nghiên cứu đã mang lại những tín hiệu cực kỳ lạc quan.
Hộp điện thoại an toàn giao thông trong khuôn viên thử nghiệm (Ảnh: NVCC).
Trong các môi trường vận hành từ bằng phẳng đến gập ghềnh, thiết bị đạt độ chính xác và kỳ vọng lên tới 98-99%.
Phản hồi từ các giảng viên và sinh viên tham gia dùng thử cho thấy ý thức cá nhân được nâng cao rõ rệt, thói quen lướt điện thoại khi lái xe gần như bị triệt tiêu hoàn toàn.
Tầm nhìn về một hệ sinh thái giao thông thông minh
Trong tương lai, nhóm dự kiến sẽ cải tiến thiết kế để sản phẩm trở nên tinh tế, thẩm mỹ và thuận tiện hơn cho người dùng. Một trong những hướng phát triển đột phá là tích hợp công nghệ hiển thị trên mặt kính xe (HUD), giúp người lái theo dõi thông tin điều hướng mà không cần cúi xuống nhìn điện thoại.
Nhóm tác giả bày tỏ mong muốn, thông qua cuộc thi do báo Dân trí tổ chức có thể đưa sản phẩm ra khỏi khuôn viên trường đại học để đến với thực tế đời sống, có thể tìm kiếm cơ hội hợp tác với các "ông lớn" trong ngành vận chuyển tại Việt Nam - nơi mà các tài xế thường xuyên phải đối mặt với áp lực sử dụng điện thoại liên tục trên đường.
“Nếu các hãng xe hoặc các đơn vị giao hàng nhìn thấy tiềm năng và cùng chúng em hợp tác, chúng ta có thể tạo ra một tiêu chuẩn an toàn mới cho đội ngũ shipper”, Mỹ Lệ kỳ vọng.
