Chuyển đổi xanh - 'tấm vé' để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu

ESG đang trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu liên tục siết tiêu chuẩn xanh.

Thông điệp này được chia sẻ tại hội thảo "ESG – Xu thế chuyển đổi sản xuất xanh: Nắm bắt cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư tại Gia Lai" do UBND tỉnh Gia Lai phối hợp Công ty Cổ phần Becamex Bình Định tổ chức ngày 26/6. Sự kiện thu hút hơn 120 đại diện doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước cùng các cơ quan ngoại giao.

Theo các chuyên gia, bối cảnh kinh doanh toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi ESG dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Từ các quy định về Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) đến yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng từ các tập đoàn đa quốc gia, áp lực xanh hóa sản xuất đang tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong nước, Chính phủ đã ban hành Chương trình quốc gia thúc đẩy thực hành kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, mô hình kinh doanh bao trùm và khuôn khổ ESG. Điều này cho thấy chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà trở thành điều kiện để phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Thành Long, Tổng giám đốc Công ty CP Houselink, nhận định chuyển đổi xanh đang là dòng chảy chung của thế giới. Nhiều thị trường xuất khẩu lớn liên tục nâng các tiêu chuẩn môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu, trong đó châu Âu đã áp dụng cơ chế tính phí carbon đối với một số nhóm sản phẩm như thép, nhôm, xi măng và phân bón.

Theo ông Long, khi hội nhập vào sân chơi toàn cầu, ESG không còn là yếu tố khuyến khích mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Khách hàng yêu cầu ESG không phải để làm đẹp hồ sơ mà để giữ được đơn hàng. Một nhà máy không chứng minh được mình "xanh" và minh bạch số liệu sẽ bị ép giá, kéo dài thời gian đánh giá, thậm chí mất đơn hàng vào tay đối thủ.

Theo ông, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện các quy định liên quan ESG và nhiều doanh nghiệp bắt đầu đưa các tiêu chí này vào chiến lược phát triển. "Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn coi ESG như "chiếc áo quá rộng và đắt tiền" so với nguồn lực hiện có", ông Long nói.

Ở góc nhìn nhà đầu tư quốc tế, bà Nguyễn Mai Hạnh, Quản lý đối ngoại cấp cao tại Việt Nam của Syre Impact AB - tập đoàn tái chế vải của Thụy Điển đang xúc tiến dự án tái chế vải trị giá một tỷ USD tại Gia Lai, cho rằng ESG là xu hướng không thể đảo ngược.

Theo bà, các thương hiệu thời trang quốc tế hiện đều yêu cầu nhà cung cấp đầy đủ hồ sơ và dữ liệu chứng minh việc tuân thủ ESG. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu ngay từ đầu, đặc biệt trong lĩnh vực sợi tái chế.

Bà Hạnh cho biết ngành sản xuất sợi polyester hiện chiếm khoảng 30-40% lượng phát thải carbon của toàn chuỗi giá trị dệt may, trong khi sợi tái chế mới chỉ chiếm dưới 1% thị trường toàn cầu. Với quy mô thị trường polyester dự kiến vượt 120 tỷ USD vào năm 2032, Syre lựa chọn phát triển công nghệ tái chế polyester nhằm tạo nguồn cung nguyên liệu tuần hoàn và giảm phát thải.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng đối mặt nhiều khó khăn từ chi phí nghiên cứu, thu gom nguyên liệu đến cơ chế ưu đãi.

"Đây không phải câu chuyện riêng của một doanh nghiệp mà là câu chuyện của cả hệ sinh thái. Chúng tôi vừa phát triển công nghệ vừa phải chứng minh với cộng đồng rằng doanh nghiệp tái chế đang xử lý rác thải chứ không tạo thêm áp lực cho môi trường", bà nói.

Từ thực tế triển khai, bà Hạnh cho rằng doanh nghiệp có thể bắt đầu ESG bằng những việc đơn giản như quản lý điện năng, quản lý rác thải, lưu trữ dữ liệu môi trường. Sau khi thực hiện tốt yếu tố môi trường mới tiếp tục mở rộng sang các tiêu chí xã hội và quản trị.

GS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia TP HCM) đưa ra gợi mở các doanh nghiệp trước hết cần thay đổi cách nhìn: ESG không phải là chi phí mà là một khoản đầu tư, sẽ sinh lời theo thời gian và nên bắt đầu từ yếu tố môi trường rồi mới chuẩn hóa dần các yếu tố còn lại.

Theo GS Quân, một trong những nút thắt hiện nay là sự thiếu liên kết trong triển khai chính sách, khiến việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn ở cấp địa phương gặp khó khăn. Cùng với đó hạ tầng phần cứng, hạ tầng số - nền tảng cho kinh tế tuần hoàn vẫn còn là vấn đề cần được quan tâm đầu tư.

Trong khi đó, bà Trần Ngọc Diệp, Quản lý dự án phát triển bền vững khu vực Đông Nam Á của Bureau Veritas Consumer Products Service Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp không nên chờ xây dựng một bộ dữ liệu hoàn chỉnh mới bắt đầu ESG.

Theo bà, doanh nghiệp có thể sử dụng ngay những dữ liệu sẵn có trong nội bộ và ưu tiên các chỉ số trọng yếu theo từng ngành. Với dệt may là nguồn nước, nguyên liệu và chất liệu vải; còn điện tử cần tập trung vào năng lượng tiêu thụ và chất thải nguy hại. Việc xác định đúng các chỉ số quan trọng sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát dữ liệu hiệu quả khi yêu cầu ESG ngày càng chặt chẽ.

Ông Nguyễn Hữu Quế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nhìn nhận, ESG là vấn đề cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp Gia Lai. "Cách tiếp cận phù hợp nhất là không làm ESG theo phong trào, không làm đối phó mà bắt đầu từ những việc cụ thể, phù hợp với quy mô ngành nghề và năng lực của từng doanh nghiệp. Hội thảo đã cung cấp thông tin quan trọng để doanh nghiệp của tỉnh tiếp nhận", ông nói.

Ông Quế cam kết tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy chuyển đổi số, hỗ trợ kết nối chuyên gia, nhà đầu tư, tổ chức tài chính, đơn vị tư vấn, đồng thời kiến nghị Trung ương các cơ chế phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.

Đồng thời, tỉnh cũng mong muốn các hiệp hội doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế, các viện nghiên cứu, các đơn vị tư vấn, các doanh nghiệp tiên phong như Becamex VSIP Bình Định, Houselink, Glassdome, CNG Việt Nam, Syre và các đối tác tiếp tục đồng hành với Gia Lai trong việc xây dựng hệ sinh thái sản xuất xanh, khu công nghiệp xanh, chuỗi cung ứng tuần hoàn và các mô hình ESG có thể nhân rộng.

Điểm nhấn của chương trình là lễ ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Becamex Bình Định và Công ty CP CNG Việt Nam nhằm phát triển các giải pháp năng lượng sạch tại Becamex VSIP Bình Định.

Ban tổ chức kỳ vọng hội thảo sẽ giúp doanh nghiệp Gia Lai từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn ESG, thúc đẩy chuyển đổi xanh và gia tăng lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng của dòng vốn đầu tư và thương mại toàn cầu.