Kỳ vọng con trai út phụng dưỡng, cha tặng đất rồi đòi lại
Theo trình bày của ông Q. (ngụ tỉnh Đồng Nai), vợ chồng ông có năm người con, trong đó anh L. là con trai út. Năm 1999, vợ chồng ông Q. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất gần 2,4ha tại Đồng Nai.
Đến năm 2017, vợ chồng ông quyết định chia đất cho cả năm người con bằng các hợp đồng tặng cho được UBND xã chứng thực. Trong đó, người con út là anh L. được tặng phần đất lớn nhất với diện tích gần 1,5ha vì nhiều năm sống chung với cha mẹ và được gia đình kỳ vọng sẽ là người trực tiếp chăm sóc, phụng dưỡng ông bà lúc tuổi già.
Tuy nhiên, hai năm sau, mâu thuẫn gia đình bùng phát. Theo ông Q., vào tháng 3/2019, con dâu (vợ anh L.) đã đánh mẹ chồng, còn anh L. có thái độ thiếu tôn trọng, thường xuyên chửi bới, xúc phạm cha mẹ, không còn thực hiện trách nhiệm phụng dưỡng như mục đích ban đầu khi được nhận phần đất lớn nhất trong gia đình.
Mâu thuẫn từ đó ngày càng căng thẳng và vợ chồng anh L. chuyển ra ngoài sinh sống.
Cho rằng việc tặng cho không còn ý nghĩa, ông Q. khởi kiện yêu cầu tòa án hủy hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất đã ký với anh L. vào năm 2017. Ông cũng cho biết nếu con trai đồng ý hủy hợp đồng thì vẫn sẽ để lại cho anh khoảng 5.000m2 đất và cho phép thu hoạch toàn bộ cây trồng trên diện tích đã đầu tư.
Trong quá trình giải quyết vụ án, ông Q. qua đời. Vợ ông là bà H. cùng người con trai cả tiếp tục kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng, giữ nguyên yêu cầu khởi kiện.
Phía anh L. cho rằng hợp đồng tặng cho được xác lập hợp pháp, các bên hoàn toàn tự nguyện. Sau khi nhận đất, anh đã đầu tư cải tạo, trồng cây và quản lý, sử dụng ổn định.
Anh L. phủ nhận việc bất hiếu với cha mẹ, cho rằng mâu thuẫn chỉ là chuyện sinh hoạt gia đình, không phải căn cứ để hủy hợp đồng; đồng thời đề nghị tòa công nhận giao dịch và cho phép tiếp tục thu hoạch cây trồng trên đất.
Đáng chú ý, các thành viên trong gia đình cũng có quan điểm trái ngược về vụ kiện. Bà H. cùng người con trai cả ủng hộ yêu cầu hủy hợp đồng, cho rằng anh L. không còn làm tròn trách nhiệm đối với cha mẹ. Trong khi đó, ba người con còn lại đều cho rằng hợp đồng tặng cho được lập hợp pháp; việc cho rằng anh L. bất hiếu không đủ căn cứ để hủy giao dịch.
Chưa sang tên, đất tặng cho vẫn có thể đòi lại
Xét xử sơ thẩm, TAND huyện Xuân Lộc (nay là TAND khu vực 6 - Đồng Nai) chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.
Tòa nhận định hợp đồng tặng cho được lập đúng hình thức nhưng chưa phát sinh hiệu lực do các bên chưa hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai. Do quyền sử dụng đất chưa được chuyển giao theo quy định, tòa cho rằng bên tặng cho vẫn có quyền rút lại ý chí tặng cho và yêu cầu hủy hợp đồng.
Tòa tuyên hủy hợp đồng tặng cho, bác yêu cầu công nhận hợp đồng của anh L., buộc anh trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà H. nhưng vẫn cho phép anh thu hoạch số cây tràm đã trồng trên đất.
Không đồng ý với phán quyết trên, anh L. kháng cáo.
Tại phiên phúc thẩm, TAND tỉnh Đồng Nai cũng nhận định hợp đồng tặng cho được lập đúng hình thức nhưng chưa phát sinh hiệu lực do các bên chưa hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên theo quy định.
Việc hợp đồng có sai lệch về số thửa và diện tích so với hiện trạng không làm thay đổi bản chất vụ việc. Do quyền sử dụng đất chưa được chuyển giao hợp pháp, bên tặng cho vẫn có quyền thay đổi ý chí và yêu cầu hủy hợp đồng.
Đối với đề nghị của người cha quá cố về việc vẫn giao cho anh L. khoảng 5.000m2 đất, tòa phúc thẩm cho rằng đây chỉ là thiện chí của gia đình, trong khi anh L. không chấp nhận phương án này.
Từ đó, tòa bác kháng cáo của anh L., chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát để sửa bản án sơ thẩm về hình thức tuyên nhưng giữ nguyên nội dung. Cụ thể, tòa tuyên hủy hợp đồng tặng cho, bác yêu cầu công nhận hợp đồng của anh L., cho phép anh thu hoạch cây tràm và buộc trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà H.
(Tham khảo Bản án số 210/2025/DS-PT ngày 26/5/2025 của TAND tỉnh Đồng Nai)
