Chính thức mở "kho báu" biển xanh

Loạt cơ chế đặc thù gỡ mọi rào cản

Việc luật hóa khung pháp lý riêng cho các dự án đô thị lấn biển đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tư duy quản lý và khai thác tài nguyên biển của VN.

Theo đó, loại đô thị đặc biệt này được yêu cầu xây dựng dựa trên 7 nguyên tắc cốt lõi - từ bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển, ứng phó biến đổi khí hậu cho đến quyền tiếp cận biển của người dân. Các khu đô thị lấn biển phải được phát triển theo hướng hiện đại, xanh, thông minh; kết nối đồng bộ hạ tầng với đất liền; bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân; triển khai theo từng giai đoạn và gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường của nhà đầu tư.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Đáng chú ý, cơ chế đặc thù vừa được Quốc hội thông qua thiết lập phạm vi điều chỉnh riêng cho các dự án xây dựng khu đô thị lấn biển có quy mô siêu lớn với tổng mức đầu tư từ 100.000 tỉ đồng trở lên. Đối với các dự án lấn biển có quy mô dưới ngưỡng này, toàn bộ quy trình thủ tục vẫn tuân thủ theo các quy định hiện hành của luật Đất đai. Nhằm bảo đảm chọn lựa đúng những nhà đầu tư chiến lược đủ tiềm lực tài chính vượt trội để thực hiện các đại dự án mang tính biểu tượng, luật quy định tiêu chí vốn chủ sở hữu tối thiểu vô cùng khắt khe: nhà đầu tư phải bảo đảm tối thiểu 15% vốn chủ sở hữu đối với các dự án có quy mô từ 100.000 - 200.000 tỉ đồng và 10% đối với các siêu dự án trên 200.000 tỉ đồng.

Đi kèm với quy định về tiềm lực tài chính, luật Phát triển đô thị cũng chính thức mở đường cho hàng loạt chính sách ưu đãi mang tính đột phá và thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Đáng chú ý là chính sách đơn giản hóa tối đa các bước lập nhiệm vụ quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, cắt giảm thủ tục hành chính trùng lặp; chính sách ưu đãi linh hoạt về giấy phép lao động dành cho đội ngũ chuyên gia, nhân sự chất lượng cao người nước ngoài; cùng mô hình khu kinh doanh dịch vụ và cửa hàng miễn thuế được phép tích hợp thẳng vào lòng các đô thị đảo nhân tạo.

Để vừa tạo thanh khoản linh hoạt cho nhà đầu tư tái đầu tư dòng vốn, vừa ngăn chặn hiệu quả tình trạng xẻ thịt đất đai hay đầu cơ rủi ro, hành lang pháp lý mới quy định nhà đầu tư chiến lược được phép chuyển nhượng tối đa 50% diện tích đất lấn biển nhưng với điều kiện tiên quyết là đã hoàn thành toàn bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật khung theo đúng quy hoạch được duyệt. Đồng thời, thời hạn hoạt động của các siêu dự án này cũng được ưu đãi kéo dài tối đa lên đến 70 năm.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Quyết định thông qua khung pháp lý riêng xuất phát từ những đòi hỏi vô cùng cấp bách của thực tiễn phát triển nội địa lẫn kinh nghiệm quốc tế. VN sở hữu hơn 3.260 km bờ biển cùng không gian biển rộng lớn, tuy nhiên quỹ đất ven biển tại các đô thị trung tâm và vùng kinh tế trọng điểm đang ngày càng cạn kiệt, đối mặt với áp lực quá tải hạ tầng gay gắt. Bài học từ các quốc gia như Hà Lan, Singapore, UAE hay Trung Quốc đã khẳng định việc lấn biển hình thành đô thị mới không chỉ đơn thuần là mở rộng không gian địa lý, mà là con đường nhanh nhất để hình thành các trung tâm tài chính, thương mại, du lịch và dịch vụ biển đẳng cấp quốc tế, đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng toàn vùng.

Tuy nhiên, các siêu dự án lấn biển từ trước đến nay tại VN lại gặp rất nhiều rào cản do đặc thù hình thành một không gian hoàn toàn mới trên biển, đòi hỏi suất đầu tư khổng lồ, thời gian thu hồi vốn kéo dài và khối lượng vật liệu san lấp cực lớn. Khi áp dụng khung pháp lý đất liền thông thường, các dự án liên tục vướng vào "vòng xoáy" chồng chéo giữa luật Đất đai, luật Quy hoạch, luật Kinh doanh bất động sản và luật Bảo vệ môi trường, khiến thời gian chuẩn bị thủ tục kéo dài nhiều năm và gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư.

Việc ban hành một hành lang pháp lý vượt trội được coi là chìa khóa tháo gỡ mọi nút thắt.

Trụ cột đưa Việt Nam tiến biển

Từng nhiều lần khẳng định "VN phải ra biển bằng đôi chân thể chế và công nghệ, đây là hai trụ cột quyết định khả năng cạnh tranh của kinh tế biển trong tương lai", PGS-TS Nguyễn Chu Hồi, đại biểu Quốc hội, thành viên Ban Chỉ đạo đại dương toàn cầu, bày tỏ vô cùng ủng hộ những chính sách đặc thù thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ và Quốc hội trong tầm nhìn chinh phục kỷ nguyên tiến biển.

Theo PGS-TS Nguyễn Chu Hồi, khai thác biển xa và biển sâu là lĩnh vực chứa đựng nhiều rủi ro, đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ, nhân lực chất lượng cao và các thiết bị công nghiệp siêu trường, siêu trọng. Để làm chủ vùng biển rộng lớn mà không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng thuần túy, bước đột phá bằng đôi chân thể chế và công nghệ là điều chúng ta bắt buộc phải làm.

Mặt khác, phát triển bền vững biển, đảo không còn đơn thuần là việc duy trì sự cân bằng giữa ba trụ cột truyền thống: kinh tế - xã hội - môi trường, mà bắt buộc phải bổ sung hai trụ cột mang tính quyết định: an ninh và quản trị biển. Quản trị không gian biển chính là chìa khóa mở ra tầm nhìn toàn diện, chiến lược và dài hạn. Đây không chỉ là công cụ quản lý hành chính, mà là triết lý kiến tạo phát triển, giúp VN nhận diện đầy đủ các chiều cạnh kinh tế mới, giải quyết triệt để các xung đột mâu thuẫn, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia và hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, thịnh vượng cùng biển trong kỷ nguyên mới.

ẢNH: HOÀNG SƠN

"Cha ông ta đã lấn biển mở cõi. Hòa bình lập lại, chúng ta cũng có chủ trương "khai hoang lấn biển" để trồng lúa và nuôi trồng thủy sản nước lợ. Nay bước vào một giai đoạn lịch sử mới của dân tộc, lấn biển đã chính thức được thể chế hóa để phát triển đô thị ven biển, đô thị đảo/khu kinh tế ven biển. Lấn biển cần có mục đích và hiệu quả - thể hiện qua sản phẩm cụ thể, rõ ràng, ở những khu bờ biển phù hợp theo tiêu chí mà Chính phủ sẽ phải ban hành. Mọi phương án lấn biển phải được đặt trong mối quan hệ không gian liên thông và hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan, bao gồm lợi ích quốc phòng - an ninh quốc gia; tuân thủ quy hoạch không gian biển và vùng bờ biển. Đây là những chủ trương vô cùng đúng đắn", PGS-TS Nguyễn Chu Hồi phân tích.

Lấy thực tế từ địa phương, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) dẫn chứng: tỉnh Quảng Ninh sở hữu bờ biển dài và đang triển khai nhiều dự án lấn biển quy mô lớn tại Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các dự án vẫn gặp những thách thức lớn liên quan đến ranh giới bảo vệ môi trường, nhất là các dự án nằm giáp ranh hoặc trong vùng đệm của Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long.

Còn tại Hải Phòng, không gian đô thị cũng đang được định hướng phát triển về phía Đông Nam, tập trung tại Cát Hải, Đồ Sơn và Khu kinh tế ven biển phía Nam. Định hướng này nhằm kết hợp hài hòa giữa phát triển hạ tầng cảng biển quốc tế, logistics với các khu đô thị du lịch, sinh thái. Hay như Khánh Hòa cũng có tiềm năng lớn về phát triển đô thị và du lịch nghỉ dưỡng hướng biển, với các khu vực có tính chất, vai trò nổi bật như Nha Trang, Vân Phong và Cam Ranh cũng có tiềm năng lớn về phát triển đô thị và du lịch nghỉ dưỡng hướng biển.

Tuy nhiên, các dự án đô thị lấn biển thường có quy mô lớn, thời gian thực hiện dài, tác động trực tiếp đến môi trường, hệ sinh thái, hạ tầng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh, bên cạnh việc tạo cơ chế thuận lợi cho các dự án, các công cụ kiểm soát rủi ro về cơ chế tài chính đất đai; việc giao đất, cho thuê đất… cũng như các yêu cầu về đảm bảo quyền tiếp cận của người dân, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu… vừa được đưa vào luật là vô cùng cấp bách và cần thiết.

Biểu tượng Việt Nam thịnh vượng trong kỷ nguyên mới

Trước khi hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội, Chính phủ đã nhấn mạnh đây không chỉ đơn thuần lấn biển để tăng quỹ đất, mà hình thành khu đô thị mới trên biển xanh, hiện đại, thông minh, mang tính biểu tượng quốc gia, tạo ra một cực tăng trưởng mới đủ sức hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư chiến lược và thu hút người tiêu dùng.

ẢNH: VG

Thực tế, tại những quốc gia thịnh vượng, các siêu đô thị hướng biển đang trở thành động lực tăng trưởng mới, dẫn dắt làn sóng dịch chuyển dân cư. Theo một nghiên cứu được công bố trên Scientific Reports, với lợi thế về logistics, du lịch, thương mại và chất lượng sống, các trung tâm ven biển ngày càng hấp dẫn cả dòng người lẫn dòng vốn. Dubai chính là minh chứng tiêu biểu cho một thành phố đã khai phá thành công tiềm năng của đường bờ biển.

Từ một thị trấn sa mạc chỉ vỏn vẹn 20.000 dân vào năm 1950, Dubai hiện là thành phố sôi động bậc nhất UAE với 3,9 triệu người. Nhờ chiến lược lấn biển và phát triển đô thị ven vịnh, Dubai đã khai phá thành công không gian tăng trưởng mới, biến vùng đất sa mạc cằn cỗi trở thành trung tâm du lịch, thương mại và tài chính hàng đầu khu vực.

Kỳ tích của Dubai là một ví dụ cho thấy những siêu đô thị hàng đầu trên thế giới đều lấy khu vực ven biển làm trụ cột để mở rộng không gian tăng trưởng.

Cũng có không ít dự án lấn biển đã trở thành biểu tượng du lịch, biểu tượng quốc gia. Đơn cử, Hồng Kông lấn biển xây một số khu đô thị, san bằng đảo ngoài biển xây sân bay. Singapore lấn biển xây quần thể Marina Bay hoành tráng, đang lấn biển để mở rộng sân bay quốc tế Changi. Nhật Bản, Hàn Quốc đã lấn biển xây một số sân bay. Dubai xây khu đô thị Palm Jumeirah rộng 5 km² ngoài biển, là khu đô thị cao cấp nhất nước này. Một quốc gia gần VN là Malaysia cũng có nhiều thành phố được xây dựng hoàn toàn trên biển.

Đại biểu Quốc hội, PGS-TS Trần Hoàng Ngân (Trường ĐH Sài Gòn) phân tích: Nước ta có đường bờ biển dài hơn 3.000 km nên việc lấn biển, phát triển kinh tế biển là xu thế tất yếu. Bên cạnh đó, VN đã xác định kinh tế biển là mũi nhọn và chúng ta không chỉ khai thác mà còn bảo vệ tài nguyên, lãnh thổ của đất nước. Thực tế, các khu kinh tế biển cũng đã được quy hoạch. Nhiều tỉnh, thành phố ở miền Trung, miền Bắc đã cải tạo, đầu tư và phát triển bờ biển rất đẹp, thu hút được du khách, phát triển du lịch biển mạnh và cũng tạo lợi thế để thu hút thêm nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Nhiều địa phương cũng đã phát triển các cảng trung chuyển, logistics mang tầm quốc tế như Bà Rịa-Vũng Tàu (nay là TP.HCM), Khánh Hòa, Đà Nẵng, Hải Phòng…; nghĩa là đã nhận thức rõ tầm quan trọng của những dự án ven biển, phát triển kinh tế biển. Đặc biệt, khu đô thị lấn biển Cần Giờ tại TP.HCM quy mô lên đến hơn 2.800 ha đang dần thành hình được đầu tư lớn, tương đương với các khu lấn biển trên thế giới, sẽ trở thành khu đô thị sinh thái, dịch vụ chất lượng cao, trở thành một biểu tượng mới, niềm tự hào của VN trong tương lai.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân lưu ý, lấn biển là hoạt động các địa phương đều có thể thực hiện nhưng phải theo quy hoạch quốc gia. Đơn cử như khu vực biển cần được đầu tư để phát triển các khu đô thị biển, khu du lịch hay khu thương mại tự do… sẽ phụ thuộc vào quy hoạch của từng vùng, miền.

"Thông thường, việc phát triển, lấn biển để xây dựng khu thương mại tự do hay khu đô thị sẽ đi kèm theo vùng có cảng nước sâu, cảng quốc tế. Chẳng hạn, nếu lấn biển để xây dựng khu thương mại tự do thì không chỉ thu hút được nhà đầu tư nước ngoài, gắn với khu du lịch mà còn thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hàng Việt tại chỗ. Hay lấn biển để thực hiện cảng nước sâu, cảng quốc tế cũng tạo ra nhiều lợi thế với không gian phát triển lớn hơn. Vì thế, mỗi tỉnh, thành phố sẽ phải thực hiện quy hoạch để đánh giá tác động môi trường phù hợp với vị trí địa lý và đặc điểm kinh tế của địa phương mình", ông Trần Hoàng Ngân giải thích và cho rằng hành lang pháp lý mới với những cơ chế minh bạch, đặc thù sẽ mở đường băng để các hoạt động tiến biển phát triển kinh tế của các địa phương diễn ra thuận tiện hơn, bài bản hơn và đạt hiệu quả cao hơn. Từ đó, hình thành nên những cực tăng trưởng rất mạnh đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } // Lấy phần tử giữa bài để chèn widget: ưu tiên figure, sau đó p không nằm trong figure function tnDetailFindMidElement(rootSelector) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function (p) { return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); return elements.length ? elements[Math.floor(elements.length / 2)] : null; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var target = tnDetailFindMidElement('div.detail-cmain'); if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();