Hai văn bản pháp lý quan trọng gồm Nghị quyết số 66.13/2026 và Nghị định số 46 chính thức có hiệu lực từ ngày 26/1. Đại diện Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết những thay đổi này xuất phát từ kiến nghị của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao và Bộ Công an, sau khi phát hiện nhiều doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở của cơ chế quản lý cũ (Nghị định 15/2018) để trục lợi, gây rủi ro lớn cho sức khỏe cộng đồng.
Điểm cốt lõi của quy định mới là buộc các cơ sở sản xuất thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung phải áp dụng hệ thống quản lý chất lượng khắt khe như HACCP, ISO 22000 hoặc GMP. Thay vì để doanh nghiệp thương mại đứng tên như trước đây, nhà chức trách yêu cầu chính cơ sở sản xuất phải đứng tên công bố sản phẩm. Điều này nhằm gắn trách nhiệm trực tiếp, buộc nhà sản xuất kiểm soát chặt chẽ quy trình từ nguyên liệu đến thành phẩm.
Một hộp sữa bị công an xác định là giả. Ảnh: VTV
Quy trình đăng ký bản công bố sản phẩm cũng thay đổi theo hướng nghiêm ngặt hơn. Phiếu kiểm nghiệm sẽ bắt buộc bao gồm cả chỉ tiêu an toàn lẫn chỉ tiêu chất lượng, ngăn chặn tình trạng "công bố một đằng, chất lượng một nẻo".
Với nhóm hàng nhập khẩu, Chính phủ bãi bỏ cơ chế miễn kiểm tra đối với một số mặt hàng, đồng thời áp dụng quy trình kiểm soát hồ sơ và lấy mẫu gắt gao ở cả ba phương thức: giảm, thông thường và chặt. Thời gian thẩm định hồ sơ kéo dài lên 90 ngày để cơ quan quản lý có thể thành lập hội đồng tư vấn chuyên môn đánh giá kỹ lưỡng.
Trước đây, nhiều loại hàng hóa được hưởng cơ chế "thoáng", chỉ cần xem qua giấy tờ là được thông quan (gọi là miễn kiểm tra hoặc kiểm tra giảm). Kẻ xấu thường lợi dụng kẽ hở này để tuồn hàng kém chất lượng, hàng giả nhãn mác quốc tế vào thị trường. Nay, Chính phủ xóa bỏ các đặc quyền "miễn khám" này. Dù là hàng của doanh nghiệp lớn hay nhỏ, đi theo luồng kiểm tra nào (đơn giản hay phức tạp), cơ quan chức năng cũng sẽ soi hồ sơ kỹ hơn và lấy mẫu xét nghiệm thực tế nhiều hơn. Điều này đồng nghĩa với việc "hàng ngoại" khi đến tay người tiêu dùng đã phải trải qua một màng lọc chất lượng gắt gao, giảm thiểu tối đa nguy cơ mua phải thực phẩm trôi nổi, độc hại đội lốt hàng nhập khẩu.
Tại khâu hậu kiểm, vai trò và trách nhiệm của các bên trung gian được luật hóa rõ ràng. Các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội buộc phải kiểm duyệt hồ sơ pháp lý của sản phẩm trước khi đăng bán, đồng thời chịu trách nhiệm liên đới nếu để lọt hàng vi phạm.
Đối với hoạt động quảng cáo, người nổi tiếng và người có sức ảnh hưởng (KOLs) phải công khai mối quan hệ tài trợ. Cơ quan quản lý sẽ giám sát chặt chẽ nội dung phát ngôn của nhóm này để ngăn chặn việc quảng cáo sai sự thật hoặc vượt quá bản chất sản phẩm.
Song song với việc siết chặt quản lý chất lượng, Chính phủ cũng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính để hỗ trợ doanh nghiệp làm ăn chân chính. Bộ Y tế đã cắt giảm hai thủ tục trong lĩnh vực quảng cáo, giúp rút ngắn 20% thời gian xử lý hồ sơ; thủ tục chỉ định cơ sở kiểm nghiệm cũng giảm 60%. Hiện tại, gần 80% trong tổng số 39 thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm đã được phân cấp về địa phương, giúp tăng tính chủ động và giảm tải cho tuyến trung ương.
Các sản phẩm đã tự công bố hoặc đăng ký theo quy định cũ sẽ có thời gian chuyển tiếp từ 12 đến 24 tháng. Sau thời hạn này, doanh nghiệp buộc phải hoàn thiện hồ sơ theo quy chuẩn mới nếu muốn tiếp tục lưu hành sản phẩm trên thị trường.
Năm 2025 được ghi nhận là "năm đen tối" của an toàn thực phẩm khi cơ quan chức năng phát hiện hàng loạt bê bối liên quan thực phẩm, sữa, thực phẩm chức năng, thuốc giả. Điển hình là vụ Nguyễn Trung Kiên, Chủ tịch HĐQT Công ty Z-Holding cùng 8 đồng phạm bị truy tố về vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm. Theo hồ sơ vụ án, từ năm 2020 đến 2023, đường dây này đã tung ra thị trường hàng loạt sản phẩmm sữa giả với tổng doanh thu kỷ lục lên tới 2.436 tỷ đồng. Nhóm nghi phạm sử dụng thủ đoạn nhập nguyên liệu giá rẻ trôi nổi, thuê gia công đóng gói bao bì nhái thương hiệu rồi quảng cáo thổi phồng công dụng "điều trị tiểu đường, ngăn ngừa đột quỵ" để trục lợi.
Để tiêu thụ lượng hàng khổng lồ, Z-Holding đã vận hành mạng lưới kinh doanh đa cấp với hơn 6.000 đại lý trên toàn quốc, dùng mức hoa hồng cao để lôi kéo người tham gia phân phối. Vụ việc được đánh giá là chuyên án sản xuất thực phẩm giả quy mô lớn nhất từng bị triệt phá tại khu vực phía Nam, phơi bày những thủ đoạn tinh vi trong việc kinh doanh sản phẩm dinh dưỡng kém chất lượng.
