Một vụ tấn công của Iran vào tàu dầu Pivot, trong thời kỳ Chiến tranh Iran-Iraq và sự can thiệp của tàu khu trục USS Chandler thuộc Hải quân Mỹ (1987). Ảnh Defence Express.
Sau khi Iran chính thức đóng cửa eo biển Hormuz, cán cân an ninh năng lượng toàn cầu đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới. Thay vì chỉ là một đòn răn đe, việc phong tỏa tuyến hàng hải huyết mạch này giờ đã trở thành hiện thực, làm gia tăng nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ trên diện rộng.
Bên cạnh động thái đóng cửa Hormuz, Iran vẫn còn những lựa chọn khác có thể khiến tình hình nghiêm trọng hơn, bao gồm mở rộng phạm vi tấn công tàu chở dầu trong toàn bộ Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, hoặc sử dụng các lực lượng ủy nhiệm để duy trì tình trạng bất ổn hàng hải.
Cần nhấn mạnh rằng bất kỳ cuộc chiến nào tại Trung Đông cũng thường kéo theo cú sốc giá dầu trong ngắn hạn. Trước khi xung đột nổ ra, một trong những tín hiệu rõ ràng về khả năng Mỹ tấn công Iran là việc điều động siêu hàng không mẫu hạm USS Gerald R. Ford tới khu vực. Giờ đây, khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa, những lo ngại đó đã chuyển thành biến động thực tế trên thị trường năng lượng.
Eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 50 km tại điểm hẹp nhất, khiến việc phong tỏa về mặt kỹ thuật là khả thi thông qua thủy lôi, tên lửa bờ biển và máy bay không người lái hải quân. Việc Iran triển khai các biện pháp này đã khiến giao thông thương mại gần như tê liệt. Ngoài ra, Tehran được cho là đã tăng cường năng lực chống hạm bằng tên lửa siêu thanh CM-302, làm gia tăng đáng kể rủi ro cho tàu vận tải.
Trung bình mỗi ngày có khoảng 15 triệu thùng dầu thô, 5 triệu thùng sản phẩm lọc dầu và khoảng 311 triệu mét khối khí tự nhiên đi qua Hormuz. Các tuyến đường ống thay thế hiện chỉ có thể bù đắp tối đa một phần ba lưu lượng này. Điều đó đồng nghĩa với việc thị trường toàn cầu có nguy cơ mất từ 8–10 triệu thùng/ngày nếu phong tỏa kéo dài.
Trong bối cảnh mới, câu hỏi không còn là “Iran có phong tỏa hay không” mà là họ có thể duy trì tình trạng phong tỏa này bao lâu và cộng đồng quốc tế sẽ phản ứng ra sao. Tehran đã chuẩn bị cho kịch bản này suốt nhiều thập kỷ, song khả năng duy trì phong tỏa trước sức ép quân sự quốc tế vẫn là dấu hỏi lớn.
Các chuyên gia tại Center for Strategic and International Studies (CSIS) đã đưa ra 4 kịch bản đáng ngại có thể khiến thế giới phải đối mặt cú sốc năng lượng chưa từng có.
Biển đồ cho thấy giá dầu thô tăng vọt vì xung đột ở Trung Đông, các diễn biến quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran. Ảnh Oilspice
Kịch bản 1: Phong tỏa ngắn hạn, giá dầu vượt 90 USD/thùng. Xuất khẩu từ Iraq, Kuwait, Bahrain, Qatar, UAE và Saudi Arabia sụt giảm mạnh. Liên minh quốc tế có thể cần vài tuần để dọn thủy lôi, vô hiệu hóa mối đe dọa và tái mở tuyến vận tải.
Kịch bản 2: Phong tỏa kết hợp tấn công hạ tầng năng lượng khu vực. Iran không chỉ chặn Eo biển Hormuz mà còn đánh vào cảng xuất khẩu và cơ sở dầu khí tại các quốc gia Arab có căn cứ Mỹ. Khi đó, năng lực xuất khẩu có thể suy giảm trong nhiều tháng, đẩy giá dầu vượt 130 USD/thùng.
Kịch bản 3: Mỹ đáp trả bằng phong tỏa dầu mỏ Iran. Một liên minh do Washington dẫn đầu có thể áp đặt phong tỏa ngược lại đối với xuất khẩu dầu của Iran – tương tự mô hình từng áp dụng với Venezuela. Iran hiện xuất khẩu khoảng 1,6 triệu thùng/ngày, chủ yếu sang Trung Quốc qua đảo Kharg. Nếu nguồn cung này bị cắt, Trung Quốc sẽ phải tìm nguồn thay thế, khiến giá dầu tăng thêm 10–12 USD/thùng.
Kịch bản 4: Không kích cơ sở dầu khí Iran. Nếu Mỹ mở rộng chiến dịch, nhắm trực tiếp vào hạ tầng năng lượng của Iran, dầu Iran có thể bị loại khỏi thị trường trong thời gian dài, đẩy giá vượt mốc 100 USD/thùng và duy trì ở mức cao.
Tổng quan tác động
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu – đã đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái rủi ro chưa từng có.
Với rất ít phương án thay thế hiệu quả trong ngắn hạn, bất kỳ sự kéo dài nào của phong tỏa cũng có thể tạo ra cú sốc lan rộng, không chỉ đối với giá dầu mà còn với lạm phát và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
