Một vụ việc đang được bàn luận sôi nổi tại Trung Quốc, gây ra những ý kiến trái chiều về nuôi dạy con. Theo đó, một cặp đôi đang tổ chức sinh nhật tại nhà hàng Haidilao. Khi họ vừa cắt miếng bánh kem nhỏ (size 15cm) và mới kịp ăn phần có xoài, một người đàn ông dắt theo con gái nhỏ tiến đến tận bàn để... xin bánh.
Đáng nói, người cha này chỉ đích danh muốn lấy phần bánh có xoài cho con gái. Kết quả là 1/4 chiếc bánh của chủ nhân buổi tiệc biến mất trong sự ngỡ ngàng. Dù đã cho đi, nhưng cặp đôi cảm thấy ấm ức và hụt hẫng vì buổi kỷ niệm bị gián đoạn bởi một người lạ thiếu tế nhị.
Nhiều người đặt câu hỏi: Tại sao người cha không tự mua cho con một miếng bánh riêng thay vì đi xin từ bàn của người khác đang ăn? Đây chính là biểu hiện của việc thiếu "ý thức biết xấu hổ".
Chiếc bánh kem bị chia sẻ trong ấm ức
1. Bi kịch của "người tốt" không biết từ chối
Trong cuốn Nhân gian thất cách , nhà văn Dazai Osamu từng viết: "Bất hạnh của tôi nằm ở chỗ tôi thiếu khả năng từ chối" .
Cặp đôi trong câu chuyện trên là hình ảnh phản chiếu của rất nhiều người trẻ hiện nay: Cảm thấy khó xử, ngại ngùng khi nói "Không" trước những yêu cầu vô lý. Trong giáo dục truyền thống, chúng ta thường dạy trẻ phải "hào phóng", "giúp đỡ người khác", nhưng lại quên dạy con cách bảo vệ ranh giới cá nhân.
Việc ép bản thân phải "nhường" khi lòng không muốn sẽ dẫn đến sự uất ức và kiệt sức về tinh thần. Nếu cha mẹ không dạy trẻ cách từ chối, trẻ sẽ lớn lên trở thành những người luôn để ý sắc mặt kẻ khác mà bỏ qua cảm xúc của chính mình. Một người tốt không có nguyên tắc và không biết từ chối sẽ chỉ trở thành đối tượng bị lợi dụng.
2. Coi trọng việc nuôi dưỡng "ý thức biết xấu hổ" cho trẻ
"Thủ phạm" thực sự trong câu chuyện Haidilao không phải đứa trẻ, mà là người cha. Việc ông thản nhiên dắt con đi xin đồ ăn của người lạ cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về lòng tự trọng.
Nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng: Ý thức biết xấu hổ là sức mạnh tinh thần giúp cá nhân tự giác chống lại những cám dỗ và hành vi lệch chuẩn. Nó song hành cùng lòng tự trọng và ý thức về danh dự.
- Giai đoạn hình thành: Trẻ từ 2-3 tuổi bắt đầu có ý thức sơ khai về sự xấu hổ (ngại ngùng khi bị chê, không muốn khỏa thân trước mặt người lạ).
- Giai đoạn định hình: Từ 3-6 tuổi, trẻ nhìn vào phản ứng của người lớn để điều chỉnh hành vi. Nếu người cha trong câu chuyện không cảm thấy việc đi xin bánh là sai, đứa trẻ sẽ mặc định hành vi đó là bình thường và không bao giờ học được cách tự tôn.
Lời khuyên cho cha mẹ để xây dựng nhân cách cho con
Để trẻ phát triển lành mạnh, cha mẹ cần lưu ý 3 điểm sau:
- Chỉnh đốn hành vi kịp thời: Khi trẻ làm sai, cần chỉ rõ lỗi sai và để trẻ chịu trách nhiệm với hậu quả. Đây là cách xây dựng lòng tự trọng từ nền tảng biết xấu hổ.
- Bảo vệ lòng tự trọng của con: Khi phê bình, hãy tập trung vào sự việc, tránh mạt sát hoặc đào bới chuyện cũ khiến trẻ trở nên "lì" và mất đi cảm xúc hối lỗi tự nhiên.
- Cảnh giác với sự xấu hổ cực đoan: Đừng để trẻ rơi vào trạng thái tự ti mặc cảm quá mức. Cha mẹ cần là sợi dây thừng giữ con lại trước vực thẳm của sự phủ nhận bản thân.
Từ chối không có gì là sai. Biết xấu hổ để hành xử đúng mực lại càng đáng quý. Hãy dạy con biết yêu thương chính mình và tôn trọng ranh giới của người khác, đó mới là nền tảng của một cá nhân độc lập và hạnh phúc.
