Thương vụ nghìn tỷ USD
Công ty chế tạo tên lửa và vệ tinh SpaceX của tỷ phú Elon Musk vừa thông báo đã mua lại xAI, công ty trí tuệ nhân tạo (AI) cũng do Musk quản lý. Giới quan sát cho rằng động thái phản ánh tham vọng lớn của ông trong việc phát triển các công cụ AI tiên tiến được vận hành bởi những trung tâm dữ liệu đặt ngoài không gian.
Trong bản ghi nhớ gửi nhân viên, ông Musk chia sẻ: "SpaceX đã mua lại xAI nhằm tạo ra cỗ máy đổi mới tham vọng nhất, tích hợp theo chiều dọc, trên và ngoài trái đất, kết hợp AI, rocket, internet vệ tinh, công nghệ truyền thông trực tiếp tới thiết bị di động, cùng nền tảng thông tin thời gian thực sớm nhất và nền tảng tự do ngôn luận hàng đầu thế giới".
Giới phân tích nhận định thương vụ này củng cố vị thế của SpaceX là công ty tư nhân có giá trị lớn nhất thế giới, đồng thời tạo ra một doanh nghiệp được định giá hơn 1.000 tỷ USD. "Cột mốc này không chỉ đánh dấu chương tiếp theo, mà là cả một cuốn sách mới trong sứ mệnh của SpaceX và xAI", Elon Musk tuyên bố trên trang web của SpaceX.
Trên thực tế, SpaceX đã rót 2 tỷ USD vào xAI từ mùa hè năm ngoái, làm dấy lên các đồn đoán về khả năng sáp nhập. Tuy nhiên, nhiều cổ đông cho biết họ vẫn bất ngờ trước tốc độ triển khai, khi các cuộc đàm phán chính thức chỉ mới rò rỉ trong thời gian ngắn.
Theo kế hoạch, SpaceX sẽ mua lại xAI với mức định giá 250 tỷ USD, tương đương vòng gọi vốn gần nhất của công ty AI này. Cổ phiếu xAI sẽ được hoán đổi sang cổ phiếu SpaceX theo tỷ lệ xấp xỉ 7:1. Đồng thời, ông Musk nâng định giá SpaceX lên 1.000 tỷ USD, cao hơn khoảng 200 tỷ USD so với đợt bán cổ phần thứ cấp cuối năm ngoái, với lý do doanh thu Starlink tăng trưởng mạnh.
Elon Musk sẽ trực tiếp điều hành công ty hợp nhất. Giao dịch dự kiến hoàn tất vào giữa tháng 3, và các nhà đầu tư xAI được quyền rút vốn thay vì chuyển đổi cổ phần.
Theo đánh giá của Wall Street Journal, thương vụ đánh dấu sự kết hợp giữa SpaceX - ông lớn hàng đầu về không gian và xAI - một công ty còn ở giai đoạn sơ khai. Trong khi SpaceX vận hành đội tên lửa và tàu vũ trụ đưa phi hành gia lên quỹ đạo, thì xAI đang huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn và vận hành Grok - chatbot được tích hợp vào nền tảng mạng xã hội X.
Thương vụ được xem là dấu hiệu cho thấy xAI cần thêm nguồn vốn để cạnh tranh trong lĩnh vực AI đang tăng trưởng với tốc độ chóng mặt, đồng thời phản ánh tầm quan trọng của công nghệ này đối với tương lai, cụ thể là hoạt động thám hiểm không gian và chinh phục vũ trụ.
Thông qua việc sáp nhập, ông Musk đã mang lại "phao cứu sinh" về tài chính cho xAI - doanh nghiệp được thành lập muộn hơn so với các đối thủ cùng ngành.
Tỷ phú Elon Musk (Ảnh: Bloomberg).
Tham vọng có khả thi?
Những người ủng hộ cho rằng thương vụ này khai thác trọn vẹn các lợi thế độc nhất của Elon Musk là công nghệ tên lửa tái sử dụng, mạng vệ tinh Starlink, kho dữ liệu người dùng khổng lồ từ nền tảng X và các mô hình AI do xAI phát triển.
Theo họ, đây là bước tích hợp theo chiều dọc mang tính chiến lược, trong bối cảnh AI ngày càng phụ thuộc sâu vào năng lượng và hạ tầng tính toán quy mô lớn.
Ở chiều ngược lại, một số người lại cho rằng đây là một động thái tài chính mang tính "kỹ thuật", khi Musk sử dụng SpaceX - doanh nghiệp đang tạo ra dòng tiền mạnh - để chống đỡ cho xAI, công ty được cho là đang "đốt" khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng.
Ban lãnh đạo SpaceX cũng xác nhận kế hoạch IPO vào tháng 6. Đợt chào bán này có thể huy động tới 50 tỷ USD, vượt qua kỷ lục 29 tỷ USD của Saudi Aramco năm 2019.
Một bộ phận cổ đông SpaceX lo ngại việc “gánh” thêm xAI - doanh nghiệp thua lỗ nặng - sẽ làm phức tạp quá trình IPO. Để tài trợ cho thương vụ, SpaceX dự kiến phát hành thêm 250 tỷ USD cổ phần mới, qua đó làm pha loãng tỷ lệ sở hữu hiện hữu. Tuy nhiên, do Elon Musk kiểm soát cả hai công ty, khả năng phản đối gần như không đáng kể.
SpaceX cho biết doanh thu hàng năm đã đạt 16 tỷ USD, nhờ vị thế gần như độc quyền trong mảng phóng tên lửa thương mại và số lượng thuê bao Starlink tăng nhanh. Công ty cũng đang xin phép cơ quan quản lý để triển khai tới 1 triệu vệ tinh, hướng tới xây dựng một “trung tâm dữ liệu quỹ đạo”.
Ngược lại, doanh thu của xAI năm ngoái chỉ đạt vài trăm triệu USD, trong khi công ty cảnh báo có thể đã chi hơn 10 tỷ USD trong năm 2025 để mua chip và xây dựng các trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn.
Một số nhà đầu tư nhận định thương vụ này mang lại lợi ích lớn hơn cho cổ đông xAI, bởi nếu tiếp tục hoạt động độc lập, công ty khó có thể cạnh tranh với các đối thủ đang thống trị thị trường AI tiêu dùng và doanh nghiệp. Theo họ, việc hợp nhất gần như là lựa chọn duy nhất còn lại của Musk.
