Phiên giao dịch cuối cùng của tháng 7 tại Seoul mở cửa tăng 1,15%. Đến 9 giờ 6 phút, sàn Hàn Quốc phải kích hoạt sidecar chiều mua, cơ chế tạm ngừng lệnh chương trình mà bình thường chỉ dùng khi thị trường rơi tự do. Lần này nó được bật vì thị trường tăng quá nhanh.
Kết phiên, KOSPI đóng cửa tại 6.595,45 điểm, tăng 17,91%. Cả tỷ lệ tăng lẫn số điểm tăng đều là kỷ lục mọi thời đại, vượt mức 11,95% của ngày 30/10/2008 giữa tâm bão khủng hoảng tài chính toàn cầu. Samsung Electronics tăng 26,81%. SK Hynix tăng kịch trần 29,95%, lần chạm trần đầu tiên sau khoảng 17 năm.
Vấn đề nằm ở dòng dữ liệu ít được chú ý nhất. Trong phiên tăng lịch sử đó, nhà đầu tư nước ngoài mua ròng 8.635 tỷ won, tổ chức mua ròng 1.677 tỷ won, còn nhà đầu tư cá nhân bán ròng 10.501 tỷ won. Phiên tăng mạnh nhất lịch sử chứng khoán Hàn Quốc cũng là phiên khối ngoại mua vào từ tay cá nhân trong nước với quy mô lớn nhất lịch sử.
Đó không phải trùng hợp, mà là hệ quả cơ học của những gì đã xảy ra trong bốn tuần trước.
Tháng tệ nhất trong lịch sử một thị trường tốt nhất thế giới
Nửa đầu năm 2026, KOSPI là chỉ số tốt nhất trong nhóm các thị trường lớn, tăng 116% tính đến đỉnh và chạm mức cao nhất mọi thời đại 9.385,59 điểm trong tháng 6, đưa Hàn Quốc có lúc thành thị trường chứng khoán lớn thứ sáu thế giới. Động lực là chu kỳ siêu tăng trưởng của bộ nhớ AI.
Rồi tháng 7 đến. KOSPI mất 33,37%, tháng tồi tệ nhất lịch sử chỉ số này, vượt cả mức giảm 27% của tháng 10/1997 giữa khủng hoảng châu Á và 23% của tháng 10/2008. Đo từ đỉnh tháng 6, mức sụt giảm tối đa xấp xỉ 44%, sâu hơn cú sập COVID tháng 3/2020 vốn chỉ 31,1%. Bloomberg ước tính khoảng 2.000 tỷ USD vốn hóa bốc hơi.
Hai phiên 28 và 29/7 là điểm gãy, khi KOSPI lần lượt mất 10,84% và 5,98%. Cả hai đều kích hoạt circuit breaker, cơ chế ngừng giao dịch toàn thị trường 20 phút khi chỉ số giảm quá 8%. Theo Sở Giao dịch Hàn Quốc, đây là lần đầu tiên trong lịch sử cả KOSPI lẫn KOSDAQ cùng bị ngắt mạch hai ngày liên tiếp, thổi bay 864.527 tỷ won vốn hóa.
Điều khiến cú sập này khác biệt không nằm ở biên độ mà nằm ở cấu trúc phía dưới.
Dư nợ ký quỹ trên thị trường Hàn Quốc đạt đỉnh lịch sử 38.632,8 tỷ won ngày 24/6, rồi còn 34.370 tỷ won vào 15/7. Mức giảm gần 4.300 tỷ won đó không đến từ việc nhà đầu tư chủ động hạ đòn bẩy, mà từ việc công ty chứng khoán bán tài sản của họ. Rộng hơn, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc ghi nhận tổng dư nợ vay đầu tư đã vượt 60.000 tỷ won vào cuối tháng 5.
Theo Ioannis Blekos thuộc bộ phận giao dịch của Goldman Sachs, tính đến 13/7, hơn 1,2 triệu tài khoản cá nhân dùng đòn bẩy tại Hàn Quốc bị gọi ký quỹ, trong đó khoảng 320.000 đến 360.000 tài khoản bị thanh lý toàn bộ. Quy đổi ra, khoảng 3,4% dân số trưởng thành nhận lệnh gọi ký quỹ chỉ trong vài tuần. Tỷ lệ thanh lý bắt buộc, vốn bình quân 2,1% trong sáu tháng trước đó, vọt lên trên 10%.
Chân dung người bị thanh lý còn đáng chú ý hơn con số tổng. Giá trị bán giải chấp bình quân mỗi tài khoản tăng gần gấp đôi chỉ sau một tháng, từ 9,32 triệu won lên 18,2 triệu won. Không chỉ nhiều người hơn bị quét, mà mỗi người mất nhiều hơn. Nhóm tăng nhanh nhất là người từ 70 tuổi trở lên, với giá trị bán giải chấp tăng 791% trong nửa năm. Ở đầu kia, nhà đầu tư 20 đến 30 tuổi chiếm tới 62% số tài khoản bị cháy. Tổng thiệt hại từ giao dịch đòn bẩy trong một tháng vào khoảng 2.150 tỷ won.
Doanh nghiệp lãi kỷ lục, cổ phiếu vẫn sập
Nếu phải chỉ ra một quyết định chính sách đứng ở tâm câu chuyện, đó là ngày 27/5/2026. Hôm đó, các quỹ ETF và ETN đòn bẩy trên một cổ phiếu đơn lẻ lần đầu được niêm yết tại Hàn Quốc, với tài sản cơ sở là Samsung Electronics và SK Hynix. Trước đó sản phẩm này bị cấm. Ủy ban Dịch vụ Tài chính đã sửa hàng loạt quy định để cho phép mô phỏng biên độ cộng trừ hai lần, nhằm kéo dòng tiền đầu cơ đang chảy sang các ETF đòn bẩy ở Hồng Kông về lại trong nước.
Kết quả vượt xa mọi kịch bản. Tổng vốn hóa 16 mã ETF thuộc nhóm này tăng từ 4.400 tỷ won ngày niêm yết lên hơn 17.000 tỷ won chỉ sau 50 ngày, và đến 15/7 chiếm tới 38,2% toàn bộ giá trị giao dịch ETF của thị trường Hàn Quốc.
Hệ quả cấu trúc còn nghiêm trọng hơn. Tỷ trọng của Samsung Electronics và SK Hynix trong vốn hóa KOSPI tăng từ 34% cuối năm 2025 lên 52% vào 15/7, trong khi độ biến động thường niên hóa của hai mã này lần lượt là 96% và 113%. Một chỉ số quốc gia trên thực tế đã biến thành vị thế đòn bẩy đặt cược vào hai cổ phiếu bộ nhớ, mà bản thân chúng lại biến động ngang một tài sản đầu cơ.
Từ đó, vòng xoáy tự khuếch đại vận hành đúng như sách giáo khoa. Giá giảm kéo giá trị tài sản đảm bảo giảm, kích hoạt lệnh gọi ký quỹ. Nhà đầu tư không nộp thêm tiền thì công ty chứng khoán bán ra theo lệnh thị trường chứ không chờ giá tốt. Lượng bán đó kéo giá xuống tiếp, kích hoạt lớp gọi ký quỹ kế tiếp. Song song, các quỹ đòn bẩy buộc phải bán thêm mỗi cuối phiên để tái cân bằng vị thế. Theo JPMorgan, tài sản nhóm ETF đòn bẩy tăng từ dưới 10 tỷ USD đầu năm lên hơn 50 tỷ USD trong tháng 6, rồi rơi về khoảng 16 tỷ USD cuối tháng 7.
Điểm khó chịu nhất với người phân tích cơ bản là nền tảng doanh nghiệp không hề xấu đi.
Ngày 30/7, Samsung Electronics công bố quý II với doanh thu 171.500 tỷ won, tăng 130% so với cùng kỳ, và lợi nhuận hoạt động 89.500 tỷ won tương đương khoảng 62 tỷ USD, tăng 1.814%. Cả hai đều là kỷ lục mọi thời đại của tập đoàn, biên lợi nhuận khối bán dẫn lần đầu vượt 70%. Cổ phiếu Samsung giảm 0,72% trong phiên đó.
SK Hynix còn nghiệt ngã hơn. Công ty cũng có quý lãi lớn nhất lịch sử, doanh thu tăng 257% so với cùng kỳ, nhưng vẫn thấp hơn kỳ vọng thị trường. Cổ phiếu giảm 9,61% ngày 29/7, và chính phiên công bố kết quả đó được giới phân tích xem là ngòi nổ trực tiếp cho lần ngắt mạch thứ hai liên tiếp.
Tính đến hết phiên 29/7, Samsung mất 35,45% và SK Hynix mất 46,69% giá trị trong vòng một tháng, trong khi cả hai vừa báo cáo những quý tốt nhất từ trước đến nay. Khi giá cổ phiếu bị chi phối bởi dòng vốn cưỡng bức thay vì dòng tiền doanh nghiệp, mọi mô hình định giá đều mất hiệu lực trong ngắn hạn.
Họp khẩn và một lời xin lỗi trước Quốc hội
Tối 29/7, cuộc họp khẩn của bốn lãnh đạo ngành tài chính được triệu tập, do Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Kinh tế Tài chính Koo Yun-cheol chủ trì. Cùng ngày, tại phiên chất vấn Quốc hội, ông Koo chấp nhận yêu cầu của các nghị sĩ và xin lỗi vì đã đưa ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu vào thị trường mà thiếu cân nhắc kỹ lưỡng. Bên ngoài trụ sở Quốc hội, các nhóm nhà đầu tư cá nhân đặt khoảng 30 vòng hoa tang đòi hủy niêm yết sản phẩm.
Hàng loạt biện pháp được tung ra: dừng niêm yết mới toàn bộ sản phẩm đòn bẩy trên cổ phiếu đơn lẻ, cấm mọi hoạt động quảng cáo, nâng tiền ký quỹ cơ bản từ 10 triệu won lên 30 triệu won và chỉ chấp nhận tiền mặt. Quy định này có hiệu lực từ hôm nay, 31/7, sớm hơn kế hoạch ban đầu. Áp lực chính trị là có thật, vì đây là thị trường mà chính phủ từng chủ động khuyến khích hộ gia đình tham gia.
Cú bật 17,91% hôm nay đến từ một nguyên nhân hoàn toàn bên ngoài. Microsoft công bố lợi nhuận vượt kỳ vọng, cổ phiếu bán dẫn Mỹ tăng mạnh, lo ngại về chi tiêu đầu tư AI tạm thời được gỡ bỏ.
Nhưng người bị bán giải chấp ngày 28 và 29/7 không sở hữu cổ phiếu nào vào sáng 31/7. Họ đã bị chốt lỗ ở mức giá gần đáy, bởi một hệ thống tự động, không cần và không chờ sự đồng ý của họ.
Đây là điểm mà mọi phân tích về đòn bẩy thường nói qua loa. Rủi ro lớn nhất của margin không phải thua lỗ, vì lỗ có thể hồi phục nếu còn nắm tài sản. Rủi ro lớn nhất là bị tước quyền chờ đợi. Một cú biến động tạm thời, nếu đủ mạnh, sẽ xóa vị thế của bạn trước khi nó kịp đúng, biến khoản lỗ trên giấy thành khoản nợ có thật.
HSBC cảnh báo đợt thanh lý chưa kết thúc. Số tài khoản bị bán giải chấp bắt buộc trong tháng 7 mới chiếm khoảng 2% tổng số tài khoản tín dụng đang mở, nghĩa là lượng dư nợ chưa xử lý vẫn còn rất lớn.
Nói cách khác, phiên bùng nổ hôm nay chưa chắc là dấu chấm hết. Nó chỉ chứng minh một điều mà những người vừa mất tất cả đã học được theo cách đắt nhất: khi dùng đòn bẩy, bạn không còn là người quyết định thời điểm mình rời cuộc chơi nữa.
