Trong lịch sử tài chính thế giới, hiếm có tài sản nào mang sức nặng biểu tượng và quyền lực thực tế như vàng.
Câu chuyện về "vàng Moscow" của Tây Ban Nha những năm 1930 - khi 510 tấn vàng được chuyển sang Liên Xô để đổi lấy vũ khí trong bối cảnh nội chiến - đến nay vẫn là một lát cắt lịch sử đầy ám ảnh. Thời điểm đó, vàng là sự sống còn, là phương tiện duy nhất để một chính phủ duy trì hoạt động trong thời chiến.
Gần một thế kỷ sau, bước sang năm 2026, vàng không còn đơn thuần được dùng để mua vũ khí theo nghĩa đen, nhưng vị thế của nó lại đang trỗi dậy như một "vũ khí" địa chiến lược trong bàn cờ tài chính toàn cầu.
Không còn nằm yên trong các hầm tối, những thỏi vàng đang di chuyển, đổi chủ và định hình lại cán cân quyền lực kinh tế.
Vàng là biểu tượng của sự giàu có trong hàng nghìn năm qua (Ảnh: Discovery Alert).
Khi vàng trở thành "vũ khí" địa chiến lược
Theo nhận định từ tờ El Pais, bối cảnh thế giới với cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài và những biến động trong chính sách đối ngoại từ Washington đã khiến tư duy của các nhà quản lý tiền tệ thay đổi hoàn toàn. Vàng không chỉ còn là "hầm trú ẩn" khi bão nổi, mà đã trở thành công cụ để khẳng định sự độc lập tài chính.
Sự kiện Mỹ đóng băng tài sản bằng USD của Nga vào năm 2022 được xem là bước ngoặt then chốt. Động thái này đã gửi đi một tín hiệu cảnh báo đến các nền kinh tế mới nổi: Phụ thuộc vào USD mang lại rủi ro quá lớn.
Hệ quả là một làn sóng "phi đôla hóa" âm thầm nhưng quyết liệt diễn ra, nơi các ngân hàng trung ương ráo riết mua vàng để đa dạng hóa dự trữ. Các chuyên gia tài chính quốc tế đánh giá đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc và khó có khả năng đảo ngược, ngay cả khi tiếng súng tại Ukraine ngừng lại.
Đáng chú ý, chính sách thuế quan và thương mại khó đoán định của Mỹ gần đây cũng góp phần "thổi lửa" vào thị trường. Dù vàng cuối cùng vẫn được miễn thuế trong các đợt căng thẳng thương mại, nhưng chỉ riêng mối đe dọa này cũng đủ kích hoạt một làn sóng dịch chuyển phòng ngừa khổng lồ.
El Pais ghi nhận hiện tượng các thỏi vàng đang được chuyển từ các hầm chứa ở London sang New York nhằm tránh các rủi ro pháp lý về thuế đối với vàng ngoại, bất chấp chi phí logistics đắt đỏ.
Ngân hàng trung ương "chùn tay", giới đầu tư "khát vàng"
Một diễn biến thú vị trên thị trường tài chính đầu năm nay là sự trái ngược trong hành vi giữa khối công và khối tư. Tờ Financial Times dẫn số liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy, sau 3 năm mua ròng ồ ạt với mức trên 1.000 tấn mỗi năm, các ngân hàng trung ương bất ngờ cắt giảm 20% lượng mua vào.
Lý do không nằm ở việc họ hết mặn mà với vàng, mà bởi mức giá đã trở nên quá đắt đỏ. Với việc giá vàng tăng 65% chỉ trong năm 2025 và phá vỡ mốc kỷ lục 5.600 USD/ounce vào cuối tháng 1, giá trị danh mục dự trữ của các quốc gia đã tự động phình to, khiến nhu cầu mua thêm giảm đi vì lý do tái cân bằng tỷ trọng.
Trong khi "cá voi" là các ngân hàng trung ương tạm nghỉ ngơi, thì "đàn cá mập" là các quỹ đầu tư và dòng tiền tư nhân lại lao vào cuộc đua. Dữ liệu cho thấy nhu cầu đầu tư vào vàng đã tăng vọt 84%, với 89 tỷ USD đổ vào các quỹ ETF được bảo chứng bằng vàng.
Ông John Reade, chiến lược gia thị trường tại WGC nhận định: "Điểm sáng rõ ràng nhất chính là nhu cầu đầu tư. Sự sụt giảm mua vào của khối ngân hàng trung ương hoàn toàn bị lu mờ bởi cơn khát vàng từ phía nhà đầu tư tư nhân".
Điều này lý giải vì sao dù lực cầu từ các chính phủ giảm, giá vàng vẫn liên tục thiết lập các đỉnh lịch sử mới, được thúc đẩy bởi lo ngại về nợ công toàn cầu và những điểm nóng địa chính trị từ Greenland đến Iran.
Bản đồ vàng thế giới: Ai đang nắm giữ nhiều nhất?
Giữa cơn sốt giá, câu hỏi đặt ra là: Ai đang thực sự nắm giữ khối tài sản khổng lồ này và chúng đang nằm ở đâu?
Theo dữ liệu cập nhật đến cuối năm 2024, Mỹ vẫn là "ông trùm" không đối thủ với kho dự trữ 8.133 tấn vàng, lần đầu tiên vượt mốc giá trị 1.000 tỷ USD nhờ đà tăng giá phi mã. Xếp sau là các cường quốc châu Âu như Đức (3.351 tấn), Italy (2.452 tấn) và Pháp (2.437 tấn).
Một chi tiết đáng chú ý là sự trỗi dậy của Ba Lan, quốc gia mua ròng vàng nhiều nhất thế giới trong 2 năm liên tiếp với 102 tấn bổ sung vào kho dự trữ. Bên cạnh đó, các nước như Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, Brazil cũng đang tích cực gia nhập cuộc đua này.
Căng thẳng địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khiến nhiều quốc gia quay lại kiểm soát và gia tăng dự trữ vàng (Ảnh: AP).
Tuy nhiên, "ẩn số" lớn nhất lại nằm ở phương Đông. Trung Quốc, dù công bố sở hữu 2.280 tấn, nhưng giới phân tích tin rằng con số thực tế cao hơn nhiều. Bắc Kinh được cho là đã mua thêm hàng trăm tấn vàng qua các kênh không chính thức, tạo nên một "kho vàng bóng tối" khó đong đếm. Sự thiếu minh bạch này là đặc trưng của các tài sản mang tính chiến lược trong kỷ nguyên cạnh tranh nước lớn.
Về vị trí lưu trữ, xu hướng "hồi hương" vàng đang diễn ra mạnh mẽ. Đức và Italy hiện lưu trữ phần lớn vàng ngay tại Frankfurt và Rome thay vì gửi ở nước ngoài như trước đây.
Tây Ban Nha, sau bài học lịch sử, hiện nắm giữ khoảng 281 tấn vàng được phân bổ an toàn giữa Madrid và các trung tâm tài chính uy tín như London, New York. Theo Euronews, Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha đã khép lại năm 2025 với mức dự trữ kỷ lục 94 tỷ euro, khẳng định vai trò của vàng như một chiếc neo của niềm tin trong hệ thống tài chính Euro.
