Các nhà khoa học phát hiện hệ miễn dịch con người không “đồng phục” như ta từng nghĩ - Ảnh: People's Daily
Theo Nature, một "bản đồ chức năng" khổng lồ về tế bào miễn dịch ở người Trung Quốc vừa hé lộ điều quan trọng: hệ miễn dịch của con người không vận hành giống nhau ở mọi quần thể. Phát hiện này có thể làm thay đổi cách các nhà khoa học nghiên cứu bệnh tật và phát triển thuốc trong tương lai.
Công bố trên Science, nghiên cứu xây dựng Atlat đa-omics miễn dịch Trung Quốc (CIMA) từ dữ liệu hơn 400 người trưởng thành khỏe mạnh. Điểm đặc biệt của atlat này là quy mô và độ sâu: hơn 10 triệu tế bào miễn dịch trong máu được "soi" đồng thời ở nhiều lớp thông tin - từ gene, RNA, protein đến chuyển hóa và biểu sinh - giúp phác họa toàn cảnh cách hệ miễn dịch hoạt động trong cơ thể người.
Khi đặt CIMA cạnh các bộ dữ liệu lớn khác từ châu Âu (OneK1K) và Nhật Bản (ImmuNexUT), nhóm nghiên cứu nhận thấy các "khung xương" của hệ miễn dịch - các loại tế bào chính và con đường miễn dịch cốt lõi - khá tương đồng. Tuy nhiên, cách các gene được điều hòa và "trạng thái hoạt động" của tế bào miễn dịch lại khác biệt đáng kể giữa các quần thể.
Sự khác biệt này thể hiện rõ ở mức di truyền. Hơn 93% các mục tiêu gene trong CIMA trùng khớp với dữ liệu Nhật Bản, nhưng chỉ khoảng 44% trùng với nhóm người gốc châu Âu. Điều đó cho thấy việc nghiên cứu thiên lệch vào quần thể châu Âu có thể đã bỏ qua nhiều cơ chế sinh học quan trọng ở các nhóm người khác.
Một ví dụ tiêu biểu là biến thể di truyền rs11886530 - phổ biến ở người Đông Á nhưng hiếm gặp ở châu Âu. Trong CIMA, biến thể này điều hòa các gene nhịp sinh học NPAS2 và NR1D1 trong tế bào T, một cơ chế trước đây chưa từng được ghi nhận ở tế bào miễn dịch.
Nhờ cỡ mẫu lớn, trải rộng từ 20 đến 77 tuổi, nghiên cứu cũng cho thấy tuổi tác và giới tính tác động rõ rệt đến hệ miễn dịch. Tuổi càng cao, các bạch cầu thúc đẩy viêm càng tăng, đồng thời biểu hiện gene của tế bào tua - những "sứ giả" điều phối miễn dịch - cũng thay đổi theo thời gian.
Về giới, nam giới có nồng độ cao hơn một số chất chuyển hóa giúp hồng cầu giải phóng oxy hiệu quả hơn, đồng thời sở hữu tỉ lệ tế bào T CD8⁺ "tiêu diệt" cao hơn nữ giới. Phần lớn các tế bào này là tế bào nhớ, mang dấu ấn của những lần nhiễm trùng trước đây. Theo các nhà khoa học, điều này có thể góp phần lý giải vì sao phụ nữ thường có đáp ứng miễn dịch mạnh và phục hồi nhanh hơn sau ức chế miễn dịch.
Các tác giả nhấn mạnh rằng việc bổ sung dữ liệu từ quần thể Trung Quốc, cùng các dự án châu Á khác, không chỉ giúp lấp "khoảng trống" trong hiểu biết sinh học mà còn đặt nền móng cho y học cá thể hóa thực sự.
Như nhóm nghiên cứu kết luận: xây dựng những atlat miễn dịch toàn diện cho nhiều nhóm tổ tiên khác nhau là bước đi không thể thiếu để tiến tới một nền y tế toàn cầu công bằng và chính xác hơn.
