Bài học tái cấu trúc đô thị nhìn từ Paris đến Seoul

Các bài học di dời của những thành phố lớn cho thấy nếu không “di dời cả sinh kế” thì người dẫn vẫn sẽ quay trở lại nội đô.

Bài học di dân lịch sử từ Paris và Seoul: Hà Nội cần chiến lược kinh tế hiệu quả - Ảnh 1.

Từ Paris hoa lệ đến kỳ tích Seoul

Vào giữa thế kỷ 19, Paris cũng rơi vào tình trạng tương tự Hà Nội hiện nay: hạ tầng quá tải, mật độ dân cư cao kỷ lục và điều kiện vệ sinh kém. Khi đó, Nam tước Haussmann đã thực hiện một cuộc tái cấu trúc chấn động lịch sử bằng cách phá bỏ hơn 20.000 ngôi nhà cũ để xây dựng các đại lộ rộng lớn và hệ thống công viên.

Kết quả của cuộc di dân cưỡng bách này đã tạo nên một Paris hoa lệ như ngày nay. Nhưng cái giá phải trả cũng rất lớn: chi phí sinh hoạt tại lõi đô thị tăng vọt, đẩy tầng lớp lao động ra vùng ngoại ô.

Bài học di dân lịch sử từ Paris và Seoul: Hà Nội cần chiến lược kinh tế hiệu quả - Ảnh 2. — Paris

Theo dữ liệu từ các báo cáo từ Viện Quy hoạch Đô thị Paris (Institut Paris Region), cấu trúc xã hội Paris đã thay đổi vĩnh viễn, biến nội đô thành khu vực của giới tinh hoa và khách du lịch trong khi 350.000 người dân lao động (phần lớn là tầng lớp lao động nghèo) đã bị buộc phải rời bỏ nhà cửa để nhường chỗ cho các đại lộ rộng lớn.

Rõ ràng nếu không kiểm soát tốt giá bất động sản và chi phí dịch vụ sau tái thiết, chúng ta có nguy cơ mất đi "linh hồn" của phố cũ khi những người lao động bình dân, những người tạo ra nhịp sống đặc trưng của một thành phố sẽ không còn khả năng bám trụ.

Một ví dụ gần gũi và mang tính thời đại hơn là Seoul, Hàn Quốc. Trong giai đoạn bùng nổ kinh tế, Seoul đã phải đối mặt với áp lực dân số kinh khủng. Chính phủ Hàn Quốc không chỉ đơn thuần bảo người dân rời đi, họ xây dựng các "Thành phố mới" (New Towns) như Bundang hay Ilsan.

Số liệu từ Statistics Korea cho thấy, các đô thị vệ tinh này không chỉ là nơi ngủ nghỉ mà là những trung tâm kinh tế độc lập. Chính phủ đã di dời các cơ quan hành chính, trường đại học và khuyến khích doanh nghiệp đặt trụ sở tại đây bằng các chính sách thuế. Nhờ đó, áp lực lên lõi Seoul giảm đáng kể mà không gây ra cú sốc về việc làm.

Bất chấp điều đó, rất nhiều người dân vẫn đổ về Seoul khiến giá BĐS tại đây tăng liên tục, tạo nên những cơn sốt giá nhà không tưởng.

Bài học di dân lịch sử từ Paris và Seoul: Hà Nội cần chiến lược kinh tế hiệu quả - Ảnh 3. — Kẹt xe ở Bắc Kinh

Một ví dụ nữa cho chiến lược di dời sinh kế là Bắc Kinh-Trung Quốc. Thủ đô này từng quá tải với 22 triệu dân, tắc nghẽn giao thông và ô nhiễm nghiêm trọng. Bởi vậy không chỉ di dời dân cư, chính quyền Bắc Kinh còn di dời toàn bộ các chức năng phi thủ đô (trường đại học, bệnh viện, trụ sở doanh nghiệp nhà nước) ra Tân khu Hùng An (cách Bắc Kinh 100km).

Thay vì chỉ di dời dân, họ di dời "sinh kế". Khi các cơ quan và trường học đi, hàng trăm nghìn người lao động và sinh viên cũng sẽ chuyển đi theo một cách tự nhiên hơn.

Những con số biết nói

Theo các báo cáo quy hoạch, mật độ dân số tại các quận lõi như Hoàn Kiếm, Ba Đình đang cao gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn đô thị hiện đại. Sự quá tải này gây ra tổn thất kinh tế gián tiếp thông qua ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và giảm hiệu suất lao động.

Việc giảm khoảng 200.000 đến 300.000 dân tại khu vực nội đô lịch sử theo quy hoạch phân khu là bước đi bắt buộc để bảo tồn di sản và nâng cấp hạ tầng ngầm.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ làm sao để người dân tự nguyện rời bỏ "mảnh đất vàng", nơi họ có thể dễ dàng kinh doanh vỉa hè hoặc dịch vụ nhỏ lẻ, để chuyển sang một căn hộ chung cư ở ngoại thành với những rào cản mới về sinh kế.

Một yếu tố nữa có thể ảnh hưởng đến kế hoạch di dời của Hà Nội là hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến Metro. Tại Tokyo hay London, người dân sẵn sàng sống cách trung tâm 30-40 km vì họ chỉ mất 30 phút di chuyển bằng tàu điện với chi phí thấp.