Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo generative AI đã mang đến nhiều tiện ích mới nhưng đồng thời cũng kéo theo một hiện tượng ngày càng gây tranh cãi: “AI slop” – thuật ngữ chỉ những nội dung được tạo hàng loạt bằng AI với chất lượng thấp, thiếu kiểm chứng hoặc mang tính sao chép. Từ mạng xã hội, công cụ tìm kiếm cho đến báo chí và nghiên cứu khoa học, lượng nội dung này đang tăng nhanh, khiến nhiều người dùng cảm thấy khó phân biệt đâu là thông tin thật sự đáng tin cậy.
Ảnh minh họa.
Theo khảo sát, phần lớn người dùng mạng xã hội cho biết họ thường xuyên bắt gặp nội dung do AI tạo ra khi lướt tin nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ cảm thấy chúng hữu ích. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về trải nghiệm số: liệu Internet có đang trở nên kém đáng tin hơn khi nội dung “tự động” lấn át sáng tạo của con người?
Người sáng tạo nội dung và cộng đồng bắt đầu phản ứng
Không ít nhà sáng tạo đã lên tiếng trước tình trạng nội dung AI tràn lan. Một số YouTuber, nhà sản xuất video và nghệ sĩ bắt đầu thực hiện các dự án đối chiếu giữa sản phẩm do con người tạo ra với video AI nhằm chỉ ra sự khác biệt về chất lượng và công sức. Những nỗ lực này không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn giúp người xem nhận ra giá trị của sáng tạo thật.
Ảnh minh họa.
Bên cạnh đó, nhiều cá nhân cũng trở thành “người kiểm chứng thực tế”, phân tích các video lan truyền để chỉ ra dấu hiệu bất thường như chuyển cảnh thiếu logic, biểu cảm nhân vật không tự nhiên hoặc lỗi vật lý. Điều này góp phần nâng cao kỹ năng nhận diện nội dung giả cho cộng đồng – một lợi ích trực tiếp đối với người dùng khi môi trường trực tuyến ngày càng phức tạp.
Các nền tảng mạng xã hội cũng bắt đầu thử nghiệm các công cụ xác minh tài khoản, gắn nhãn nội dung AI hoặc hạn chế đề xuất video lặp lại. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn còn phụ thuộc vào cách triển khai và mức độ minh bạch.
Công nghệ nhận diện và gắn nhãn: lớp bảo vệ mới cho người dùng
Một trong những giải pháp được kỳ vọng nhiều nhất là hệ thống watermark và nhãn nhận diện nội dung AI. Đây là các “dấu hiệu ẩn” được tích hợp vào hình ảnh hoặc video nhằm xác định nguồn gốc tạo ra. Khi hoạt động hiệu quả, chúng giúp người dùng hiểu rõ nội dung mình đang xem là do con người hay thuật toán tạo ra.
Nhiều tổ chức đang phát triển tiêu chuẩn chung cho việc xác thực nội dung số, trong đó có các sáng kiến về “content credentials” nhằm theo dõi quá trình chỉnh sửa. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn thử nghiệm công nghệ nhúng watermark ngay vào ánh sáng môi trường khi quay video, giúp xác định đâu là cảnh quay thật và đâu là nội dung bị chỉnh sửa.
Dù vậy, việc áp dụng rộng rãi vẫn gặp khó khăn vì không phải mọi nền tảng hay mô hình AI đều tuân thủ cùng một chuẩn. Điều này khiến người dùng vẫn cần chủ động đánh giá thông tin thay vì hoàn toàn dựa vào công nghệ.
Khi “rác AI” lan sang báo chí, khoa học và đời sống số
Không chỉ mạng xã hội, lĩnh vực xuất bản và nghiên cứu học thuật cũng chịu ảnh hưởng mạnh từ nội dung do AI tạo ra. Một số bài viết hoặc nghiên cứu chứa lỗi sai nghiêm trọng vẫn có thể xuất hiện trên Internet, khiến việc tìm kiếm thông tin chính xác trở nên khó khăn hơn. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu thiếu kiểm duyệt của con người, khối lượng nội dung sai lệch có thể làm giảm chất lượng tri thức trực tuyến.
Ảnh minh họa.
Để đối phó, nhiều nền tảng khoa học đang siết chặt quy trình xét duyệt và áp dụng công cụ tự động nhằm phát hiện bài viết có dấu hiệu giả mạo. Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng sự tham gia của con người vẫn là yếu tố quan trọng nhất bởi AI chưa thể hiểu sâu bối cảnh văn hóa hay chuyên môn như các chuyên gia.
Song song với đó, một số mạng xã hội mới thử nghiệm mô hình “không AI”, tập trung vào nội dung do người dùng thật tạo ra nhằm khôi phục cảm giác tin cậy. Những hướng đi này cho thấy nhu cầu ngày càng lớn của cộng đồng về một môi trường trực tuyến minh bạch và ít nhiễu loạn hơn.
Nhìn tổng thể, sự phát triển của AI là xu hướng khó đảo ngược nhưng cách chúng được sử dụng sẽ quyết định trải nghiệm của người dùng. Việc kết hợp công nghệ nhận diện, giáo dục truyền thông và trách nhiệm từ các nền tảng có thể giúp Internet cân bằng giữa đổi mới và tính xác thực. Khi “rác AI” ngày càng phổ biến, người dùng cũng cần trang bị kỹ năng đánh giá thông tin bởi tương lai của môi trường số phụ thuộc không chỉ vào các công ty công nghệ mà còn vào lựa chọn của mỗi cá nhân khi tương tác với nội dung trực tuyến.
