Trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất cụ thể hóa các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất, từ 4 nhóm theo quy định hiện hành lên 9 trường hợp.
Việc bổ sung và phân loại chi tiết các trường hợp không được bồi thường nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn trong quá trình thu hồi đất, đồng thời bảo đảm việc áp dụng thống nhất trên thực tế.
Thứ nhất, dự thảo đề xuất không bồi thường đối với đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, đất nông nghiệp được giao cho hộ gia đình, cá nhân vẫn thuộc trường hợp được bồi thường theo quy định.
Thứ hai, đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc diện phải nộp tiền sử dụng đất nhưng được miễn khoản tiền này cũng được đề xuất không thuộc diện bồi thường khi Nhà nước thu hồi.
Thứ ba, đất được Nhà nước cho thuê theo hình thức trả tiền thuê hằng năm hoặc trả tiền một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất sẽ không được bồi thường về đất. Riêng hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất phi nông nghiệp không phải là đất ở vẫn thuộc trường hợp ngoại lệ và được xem xét bồi thường theo quy định.
Thứ tư, đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích do UBND cấp xã cho thuê cũng được đề xuất không bồi thường khi bị thu hồi.
Thứ năm, đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản hoặc làm muối không thuộc diện được bồi thường về đất.
Thứ sáu, phần diện tích đất nông nghiệp được Nhà nước giao vượt quá hạn mức theo quy định cũng sẽ không được bồi thường.
Thứ bảy, đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý được tiếp tục đề xuất là một trong các trường hợp không được bồi thường khi thu hồi.
Thứ tám, dự thảo giữ nguyên nguyên tắc không bồi thường đối với đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai; do chấm dứt việc sử dụng đất theo quy định của pháp luật; hoặc khi người sử dụng đất không còn nhu cầu sử dụng và tự nguyện trả lại đất theo quy định của Luật này.
Thứ chín, dự thảo bổ sung quy định mở, giao Chính phủ quy định thêm các trường hợp khác không được bồi thường về đất nếu phát sinh trong quá trình thực thi.
So với dự thảo, Luật Đất đai 2024 hiện hành chỉ quy định 4 nhóm trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất. Cụ thể, gồm các trường hợp không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại; đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý; đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai, do chấm dứt việc sử dụng đất theo quy định hoặc do người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất.
Ngoài ra, Luật Đất đai 2024 cũng quy định người sử dụng đất không đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất thì không được bồi thường về đất khi bị thu hồi.
Tuy nhiên, trường hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đã sử dụng đất trước ngày 1/7/2004 nhưng chưa đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận vẫn được xem xét bồi thường theo quy định của Chính phủ.
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến và chưa có hiệu lực thi hành. Sau khi tổng hợp ý kiến góp ý, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét theo quy định.
