Sống trong căn nhà “siêu tí hon”
Buổi trưa cuối tháng 7, nắng hắt thẳng xuống con hẻm 146 Vũ Tùng (phường Gia Định, TPHCM). Phần lớn những ngôi nhà từng ken đặc hai bên rạch Xuyên Tâm đã biến mất, chỉ còn nền gạch ngổn ngang và những bức tường bị cắt ngang nham nhở.
Giữa khoảng trống ấy, căn nhà của gia đình ông Lý Hoàng (47 tuổi) nổi bật bởi hình dáng kỳ lạ.
Video: Cuộc sống trong căn nhà ‘siêu nhà tí hon’ bên rạch Xuyên Tâm.
Đứng từ ngoài nhìn vào, phần mặt tiền chỉ còn một dải tường hẹp, có chỗ chỉ hơn 1 mét. Cầu thang ép sát vào góc nhỏ nhất của căn nhà. Giày dép, vật dụng sinh hoạt đều phải treo dọc theo tường và cánh cửa vì không còn chỗ đặt.
Khó ai nghĩ phía sau bức tường mỏng ấy vẫn có người sinh sống mỗi ngày.
Sau khi phần lớn diện tích bị thu hồi để thực hiện dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, căn nhà của gia đình ông Lý Hoàng chỉ còn lại một phần rất nhỏ hẹp. Ảnh: Hữu Huy
"Giờ nhà mình giống bốn mặt tiền luôn", ông Hoàng cười gượng, chỉ tay ra khoảng đất rộng trước cửa - nơi trước đây từng là phần còn lại của căn nhà.
Ít tháng trước, gia đình ông sống trong căn nhà rộng bề ngang gần 4m, dài khoảng 18 m. Sau giải tỏa, phần lớn diện tích nằm trong ranh dự án bị thu hồi. Căn nhà chỉ còn lại một mảnh đất méo mó.
"Giờ bề ngang chỗ rộng nhất khoảng 1,4 mét, có chỗ chưa tới 1 mét thôi", ông nói.
Không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên gia đình ông được bồi thường khoảng 900 triệu đồng. Khoản tiền ấy phải chia cho người thân trong nhà - mọi người đã đi thuê nơi ở mới.
Nhìn từ bên ngoài, căn nhà chỉ còn bề ngang khoảng hơn 1 m ở vị trí rộng nhất, trở thành một trong những căn nhà "siêu mỏng" xuất hiện sau giải tỏa dự án rạch Xuyên Tâm. Ảnh: Hữu Huy
Phần còn lại của căn nhà được giữ nguyên khung cũ, chỉ xây thêm tường, lắp cửa để tiếp tục sử dụng. "Không phải xây nhà mới đâu, chỉ vá víu lại để ở thôi", ông nói.
Bước vào bên trong, căn nhà chỉ rộng chưa đến 4 m², không gian chật đến mức chỉ vừa đủ cho một người ngả lưng. Tầng trệt bố trí khu vệ sinh và một góc sinh hoạt nhỏ, còn gác lửng phía trên chỉ đủ chỗ cho hai người nằm sát nhau. Ông Hoàng thường trải chiếu ngủ ở tầng dưới. Những ngày nắng nóng, gác lửng hầm hập hơi nóng nên ông phải xuống tầng trệt để nghỉ ngơi.
Dù chật chội, căn nhà vẫn là nơi sinh sống của 3-4 người trong gia đình. Ngoài ông Hoàng, em gái ông cùng hai người cháu cũng ở đây. Ban ngày, hai đứa cháu đi học, tối mới trở về. Mọi sinh hoạt, từ ăn uống, nghỉ ngơi đến cất giữ đồ đạc, đều phải gói gọn trong vài mét vuông ít ỏi.
"Chật thì chật chứ biết sao giờ. Thuê nhà thì lấy đâu ra tiền", ông Hoàng nói.
Ông Hoàng chia sẻ với phóng viên. Ảnh: Hữu Huy
Mỗi ngày, ông làm lao công tại một tòa nhà ở khu vực quận 2 (cũ), chiều tối lại chạy xe về căn nhà ven rạch. Ông đang tính xin chuyển xuống Long An làm việc vì nơi đó có chỗ ở cho công nhân. Nếu được nhận, gia đình sẽ giảm bớt gánh nặng chi phí nhà ở.
"Ở đây bất tiện lắm nhưng đi làm gần. Ráng được ngày nào hay ngày đó", ông Hoàng chia sẻ.
Những căn nhà “siêu mỏng” sau giải tỏa
Không riêng nhà của gia đình ông Hoàng, dọc tuyến rạch Xuyên Tâm sau khi giải tỏa xuất hiện nhiều căn nhà có hình dáng bất thường. Có căn chỉ đủ kê chiếc giường đơn. Có căn phần đầu rộng vài mét rồi nở ra phía sau...
Những căn nhà ấy hình thành vì người dân chỉ còn lại phần đất nằm ngoài ranh thu hồi. Không đủ tiền mua nơi ở mới, nhiều hộ chọn cách gia cố phần nhà còn lại để tiếp tục sinh sống.
Dọc tuyến rạch Xuyên Tâm, người dân đang tháo dỡ, xây dựng lại nhà cửa. Ảnh: Hữu Huy
Theo UBND phường Gia Định, dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm qua địa bàn có 869 trường hợp bị thu hồi đất, trong đó 606 trường hợp giải tỏa toàn phần, 263 trường hợp giải tỏa một phần.
Sau giải tỏa có 214 trường hợp còn diện tích từ 9 m² trở lên và 49 trường hợp còn dưới 9 m². Trong số này, 41 trường hợp vẫn còn nhà ở hoặc công trình hiện hữu, người dân tiếp tục sinh sống.
Theo Luật Đất đai 2024, phần đất còn lại sau thu hồi nếu nhỏ hơn diện tích tối thiểu tách thửa chỉ được Nhà nước thu hồi khi người sử dụng đất đồng ý. Vì vậy, những phần đất quá nhỏ nhưng chủ sở hữu không chấp thuận giao lại vẫn thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người dân.
UBND phường Gia Định cho biết các thửa đất dưới 9 m² hầu như không đáp ứng điều kiện về công năng nhà ở nên không đủ điều kiện xem xét cấp phép xây dựng mới.
Đối với những căn nhà hiện hữu, chính quyền chỉ xem xét cho sửa chữa, cải tạo nhằm bảo đảm an toàn và điều kiện sinh hoạt tối thiểu, không chấp thuận mở rộng hoặc xây mới.
Sở Xây dựng TPHCM cũng cho biết sẽ yêu cầu các địa phương thống kê hiện trạng các căn nhà còn lại sau giải tỏa. Về lâu dài, để hạn chế tình trạng nhà "siêu mỏng", các địa phương cần vận động người dân đồng thuận nhận bồi thường toàn bộ phần đất còn lại hoặc hợp thửa với các lô đất liền kề để đủ điều kiện xây dựng.
Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm dài gần 9 km, tổng vốn khoảng 17.200 tỷ đồng, ảnh hưởng 2.190 hộ dân, được kỳ vọng giải quyết ô nhiễm, ngập nước, cải thiện giao thông và chỉnh trang đô thị khi hoàn thành vào năm 2028.
Con rạch đang dần được cải tạo, những khoảng đất trống báo hiệu một diện mạo mới sắp thành hình.
Nhưng ở mép công trường, trong những căn nhà chỉ rộng vài mét vuông, nhiều gia đình vẫn chật vật xoay xở với cuộc sống sau giải tỏa.
Ông Hoàng ngồi trong căn nhà nhỏ, nhìn khoảng đất vừa bàn giao cho dự án rồi lặng người. "Chật chội thì ai cũng biết. Nhưng không ở đây thì biết ở đâu bây giờ...", ông nói.
