Dinh dưỡng – “chìa khóa” quyết định tiến triển của suy thận mạn
Khi bị suy thận, chức năng thận suy giảm, khả năng lọc máu và đào thải độc tố của cơ thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. BSNT. Trần Tuyết Trinh cho biết, thận không còn đủ khả năng loại bỏ các chất dư thừa như nước, kali, phospho…, từ đó dẫn đến hàng loạt biến chứng nguy hiểm như phù nề, rối loạn điện giải, tăng huyết áp và thậm chí đe dọa tính mạng.
Theo bác sĩ Trinh, dinh dưỡng hợp lý không chỉ giúp bảo tồn phần chức năng thận còn lại, mà còn làm chậm tiến triển của suy thận mạn, kéo dài thời gian điều trị bảo tồn trước khi phải lọc máu. Bên cạnh đó, một chế độ ăn khoa học còn giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi, buồn nôn, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạn chế các biến chứng lâu dài do suy thận mạn gây ra.
Ảnh minh họa.
Chế độ ăn ảnh hưởng thế nào đến người bệnh suy thận
Nhiều bệnh nhân suy thận thường kiêng khem quá mức, gây ra suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, một kế hoạch dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ năng lượng và chọn lọc hợp lý thực phẩm sẽ mang lại những lợi ích thiết thực:
Ngăn ngừa suy dinh dưỡng: Đảm bảo cung cấp đủ năng lượng từ nguồn tinh bột như gạo trắng, khoai củ ngâm rửa kỹ, miến dong, giúp cơ thể duy trì cân nặng và khối cơ.
Cân bằng chuyển hóa: Kiểm soát lượng đạm, muối, kali và phospho trong khẩu phần ăn, giảm áp lực chuyển hóa lên thận.
Trì hoãn lọc máu: Dinh dưỡng phù hợp giúp làm chậm tiến triển bệnh thận, kéo dài thời gian trước khi phải can thiệp lọc máu.
Cải thiện triệu chứng: Chế độ ăn đủ năng lượng và kiểm soát điện giải giúp giảm mệt mỏi, buồn nôn, nâng cao khả năng vận động và tinh thần lạc quan ở người bệnh.
Ảnh minh họa.
6 nguyên tắc “vàng” trong dinh dưỡng cho bệnh nhân suy thận
Dựa trên các khuyến cáo quốc tế và kinh nghiệm lâm sàng, BSNT. Trần Tuyết Trinh đưa ra 6 nguyên tắc cốt lõi trong chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân suy thận mạn chưa lọc máu chu kỳ
Không để cơ thể “đói”
Bệnh nhân suy thận mạn thường chán ăn và có tâm lý lo lắng, ăn kiêng quá mức, dẫn đến thiếu năng lượng, sụt cân, suy dinh dưỡng. Vì vậy, cần cung cấp đủ năng lượng 25-35 kcal/kg/ngày tùy theo thể trạng và mức độ hoạt động. Ví dụ, người 50 kg cần ít nhất 1250–1750 kcal/ngày.
Thực phẩm giàu năng lượng nhưng không quá nhiều đạm như gạo trắng, khoai lang đã xử lý (ngâm, luộc bỏ nước), miến dong nên được ưu tiên. Ngoài ra, dầu thực vật như dầu oliu, dầu cải cũng là nguồn năng lượng lành mạnh.
Giảm đạm
Chế độ ăn cần hạn chế đạm xuống khoảng 0,6–0,8g protein/kg/ngày đối với bệnh nhân chưa lọc máu, để giảm gánh nặng cho thận. Nên chọn nguồn đạm chất lượng cao như đạm từ thực vật, lòng trắng trứng, cá tươi, thịt gia cầm nạc (ức gà, lườn vịt) và sữa ít béo với lượng hợp lý. Hạn chế ăn thịt đỏ nhiều, phủ tạng động vật, các loại xúc xích, thịt xông khói.
Ảnh minh họa.
Hạn chế muối
Lượng natri nên hạn chế dưới 2g/ngày, tương đương ~5g muối ăn (chưa đầy 1 thìa cà phê muối) hoặc khoảng 1 thìa canh nước mắm. Tránh xa các thực phẩm nhiều muối như đồ hộp, dưa muối, mì ăn liền, thức ăn nhanh. Ưu tiên nấu nhạt và dùng các gia vị thảo mộc như hành, tỏi, gừng, tiêu để món ăn đậm đà tự nhiên mà không cần thêm muối.
Kiểm soát kali
Ở bệnh nhân suy thận, kali máu tăng có thể gây loạn nhịp tim nguy hiểm. Cần hạn chế các thực phẩm giàu kali như chuối, bơ, cà chua, rau muống, khoai lang. Thay thế bằng các loại rau quả ít kali như cải bắp, súp lơ trắng, bắp cải, táo, lê. Các loại củ như khoai tây, khoai lang nếu sử dụng cần ngâm và luộc bỏ nước để giảm lượng kali.
Giảm phospho
Phospho tích tụ gây cường cận giáp thứ phát, loãng xương, ngứa ngoài da. Hạn chế thực phẩm giàu phospho tự nhiên như thịt đỏ, lòng đỏ trứng, hạt sen khô. Đặc biệt, tránh thực phẩm chế biến sẵn có phụ gia phospho như xúc xích, thịt nguội, phô mai chế biến.
Ưu tiên đạm từ cá nước ngọt tươi sống, trứng luộc (lòng trắng) và sữa tách béo, đồng thời đọc kỹ nhãn thực phẩm để phát hiện thành phần "phosphate".
Uống đúng cách
Nhu cầu nước mỗi ngày tùy thuộc vào lượng nước tiểu, dịch mất qua nôn, tiêu chảy, mồ hôi... Công thức tham khảo: Tổng nước cần uống = Lượng nước tiểu 24h + Dịch mất + 300–500ml.
Nếu bệnh nhân có phù, thiểu niệu, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về lượng nước cho phép.
