Lệnh trừng phạt mới của Mỹ có hiệu lực từ thứ Sáu đã giáng đòn mạnh nhất từ trước tới nay vào Rosneft và Lukoil. Washington kỳ vọng gây áp lực tối đa lên Điện Kremlin giữa lúc chiến sự Ukraine tiếp diễn. Bộ Tài chính Mỹ còn tuyên bố rằng các biện pháp này “đã thành công bước đầu”, thể hiện qua nhu cầu giảm và mức chiết khấu sâu với dầu Nga.
Dữ liệu của Kpler cho thấy gần 48 triệu thùng dầu thuộc hai công ty Nga đang trên hành trình hoặc đang bơm lên tàu. Nhiều trong số đó vốn hướng tới Ấn Độ và Trung Quốc – hai khách hàng lớn nhất của Nga – nhưng ngày càng nhiều tàu không có điểm đến rõ ràng hoặc phải chuyển hướng sang các cảng nhỏ hơn.
Việc Nga tiếp tục ưu tiên xuất khẩu khiến khối lượng dầu chở bằng đường biển vẫn lớn, khoảng 3,4 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, việc dầu không thể cập bến đúng điểm đến khiến nguy cơ “ùn tắc trên biển” ngày càng rõ rệt.
Trung Quốc và Ấn Độ, hai khách hàng chủ lực trở nên thận trọng
Từ năm 2022, Trung Quốc và Ấn Độ đã trở thành “phao cứu sinh” của xuất khẩu dầu Nga. Tuy nhiên, với các lệnh trừng phạt thứ cấp đang tới gần, cả hai đều lo ngại bị cuốn vào vòng xoáy rủi ro pháp lý từ Mỹ.
Lệnh trừng phạt mới không chỉ nhắm vào doanh nghiệp Nga mà còn có thể nhắm vào bất kỳ đơn vị nào hỗ trợ vận chuyển, bảo hiểm hoặc tiêu thụ dầu bị trừng phạt. Điều này buộc các hãng lọc dầu châu Á phải tính toán kỹ hơn, thậm chí chuyển sang đặt mua dầu từ Trung Đông để tránh rủi ro.
Việc này đã đẩy giá cước tàu chở dầu trên tuyến Trung Đông – Ấn Độ lên gần mức cao nhất trong 5 năm, tạo ra sự dịch chuyển lớn trong chuỗi cung ứng khu vực.
Một số tàu chở dầu Nga đã thực hiện những hành trình “quay đầu” bất thường. Tàu Spirit 2 chở 730.000 thùng dầu Urals đang hướng sang châu Á thì đột ngột quay lại sau khi qua kênh đào Suez, rồi lại tiếp tục hành trình về phía Ấn Độ trong cuối tuần qua.
Một tàu khác – Furia – cũng từng quay đầu ở biển Baltic vào cuối tháng 10, nhưng hiện đã vượt Suez và đang trên đường tới Ấn Độ. Dù khó có thể cập bến trước thời hạn kết thúc giai đoạn chuyển tiếp (21/11), đây là tín hiệu cho thấy thị trường đang tìm cách xoay xở để đưa dầu Nga về nơi tiêu thụ.
Trong khi đó, các điểm nóng quen thuộc với phương thức chuyển tải tàu sang tàu (ship-to-ship) như ngoài khơi Singapore, Malaysia hay Yeosu (Hàn Quốc) bắt đầu xuất hiện nhiều tàu Nga không có điểm đến. Những hoạt động này thường được dùng để che giấu nguồn gốc dầu – chiến lược đã phổ biến với dầu Iran.
Điều gì sẽ quyết định số phận của số dầu đang lênh đênh trên biển?
Yếu tố quan trọng nhất là mức độ thực thi của Mỹ đối với các lệnh trừng phạt thứ cấp. Nếu Washington mạnh tay hơn, các đơn vị trung gian, từ tàu chở dầu, nhà nhập khẩu, công ty bảo hiểm đến hệ thống thanh toán sẽ càng e dè và xa lánh dầu Nga.
Các nhà phân tích dự đoán thị trường dầu sẽ dần tự điều chỉnh. Chuyên gia Adam Lanning nhận định tình trạng gián đoạn hiện tại “đau nhưng chỉ kéo dài vài tháng”, vì thị trường rồi sẽ tìm ra các lối đi mới để nhập khẩu dầu Nga mà không vi phạm lệnh trừng phạt.
Tuy nhiên, những ngày tới sẽ cho thấy liệu việc chuyển sang mua các loại dầu “an toàn” hơn có là xu hướng dài hạn, hay chỉ là phản ứng tạm thời của các nhà nhập khẩu châu Á.
Tại vùng Viễn Đông Nga, tàu Cindy chở khoảng 770.000 thùng dầu ESPO đã rời cảng Kozmino nhưng không ghi điểm đến rõ ràng. Nó hiện hướng tới vùng biển ngoài khơi Singapore – điểm nóng của các hoạt động chuyển tải dầu “ẩn danh”.
Trong khi đó, tàu Fortis chở 720.000 thùng dầu Urals đã đổi hướng từ Trung Quốc sang Hàn Quốc sau một lần chuyển tải ngoài khơi Ấn Độ. Khu vực Yeosu, nơi Fortis đang đến cũng là trung tâm quen thuộc của các giao dịch chuyển tải nhằm che nguồn gốc hàng.
Những chuyển động này cho thấy thị trường dầu toàn cầu đang bị xáo trộn mạnh bởi các biện pháp trừng phạt mới. Chúng cũng phản ánh nỗ lực của nhiều bên liên quan trong việc tìm cách đưa dầu Nga “ẩn danh” vào hệ thống thương mại.
