Ngay sau bầu cử, kỳ vọng vào chính sách mở rộng chi tiêu của bà Sanae Takaichi đã đẩy chứng khoán Nhật lên mức kỷ lục, tạo ra “hiệu ứng Takaichi”. Tuy nhiên, khi thông tin về gói kích thích mới sắp được công bố vào thứ Sáu rò rỉ, tâm lý thị trường nhanh chóng đảo chiều.
Theo tài liệu Bloomberg tiếp cận, chính quyền Takaichi dự kiến tung ra 17,7 nghìn tỷ yên, vượt xa con số 13,9 nghìn tỷ yên của người tiền nhiệm. Lo ngại thâm hụt phình to đã khiến thị trường trái phiếu bán tháo, đẩy lợi suất JGB lên mức cao nhất nhiều thập kỷ.
Trong khi đó, yên tiếp tục trượt vào “vùng nguy hiểm”, tạo sức ép buộc Ngân hàng Nhật Bản có thể phải can thiệp.
Thông thường, yên yếu sẽ hỗ trợ mạnh cho các doanh nghiệp xuất khẩu, kéo chứng khoán lên. Nhưng lần này, hiệu ứng đó gần như biến mất.
Lý do là thị trường Nhật đang chịu đồng thời nhiều cú sốc: căng thẳng Nhật – Trung leo thang, Trung Quốc ngừng xem xét phim Nhật mới, dọa siết nhập khẩu hải sản; cộng thêm đà giảm của nhóm công nghệ và tiền số toàn cầu.
Kết quả, chỉ số Nikkei tháng này đã tụt lại so với S&P 500 và MSCI Global, bất chấp đồng yên lao dốc.
Vì sao đồng yên và trái phiếu Nhật rơi mạnh cùng lúc?
Đồng yên đã rơi xuống dưới mốc 157 yên/USD, mức thấp nhất kể từ tháng 1, trong bối cảnh kỳ vọng Fed trì hoãn cắt giảm lãi suất khiến USD mạnh hơn. Nếu yên rớt dưới 158,87, đây sẽ là mức yếu nhất kể từ giữa năm ngoái.
Gánh nặng lớn đến từ kỳ vọng phát hành thêm trái phiếu chính phủ, được cho là sẽ vượt quy mô của năm trước. Điều này khiến lợi suất JGB tăng vọt, gây sức ép lên toàn bộ thị trường tài sản của Nhật.
Chuyên gia Mark Dowding cảnh báo: “Nếu bà Takaichi đánh mất niềm tin chính sách, nhà đầu tư sẽ bán tháo mọi loại tài sản”. Đây là lý do giới đầu tư đang tăng cược vào các vị thế “bán Nhật”.
Ngoài gói kích thích, những động thái nào của bà Takaichi khiến thị trường bất an?
Theo giới phân tích, bất ổn không chỉ đến từ quy mô chi tiêu. Chỉ trong hai tuần, bà Takaichi đã: Hủy bỏ mục tiêu cân bằng ngân sách hằng năm của Nhật; Tuyên bố sửa luật quản trị doanh nghiệp theo hướng ít ưu tiên cổ đông hơn; Gây căng thẳng ngoại giao với Trung Quốc.
Những động thái này khiến tâm lý nhà đầu tư xấu đi rõ rệt, kéo chứng khoán giảm và lợi suất tăng mạnh.
Một số chuyên gia cảnh báo khả năng xảy ra “triple dip” – chứng khoán giảm, trái phiếu giảm và yên giảm cùng lúc – sau khi gói kích thích chính thức được công bố.
Diễn biến vài ngày qua gợi nhớ tới cú hỗn loạn tài chính Anh năm 2022 dưới thời cựu Thủ tướng Liz Truss: chi tiêu lớn, thị trường hoảng loạn, trái phiếu sụp đổ.
Các chiến lược gia cho rằng nếu bà Takaichi tiếp tục theo đuổi “ngân sách lớn”, lợi suất trái phiếu dài hạn Nhật Bản có thể tăng cao hơn nữa, trong khi yên có nguy cơ trượt về 160/USD. Đây là ngưỡng có thể buộc Bộ Tài chính Nhật phải can thiệp trực tiếp.
Chỉ số đo tốc độ mất giá của yên – công cụ được xem là “đồng hồ báo động” cho nhà chức trách – đã nhiều lần chạm mức đáng lo trong tháng qua.
Một số nhà đầu tư tin rằng việc bơm thêm tiền có thể thúc đẩy kinh tế Nhật mạnh hơn trong năm tới. Nếu kinh tế nóng lên, Ngân hàng Nhật Bản có thể buộc phải tăng lãi suất, điều có thể giúp đồng yên bật tăng mạnh trở lại.
Nhà phân tích Thomas Mathews cho rằng: “Nếu bà Takaichi chi tiêu lớn và kinh tế tăng tốc, việc nâng lãi suất là khó tránh. Khi đó yên có thể hồi phục mạnh vào năm sau.”
