Với người mắc bệnh dạ dày, đặc biệt là viêm loét dạ dày, Tết không chỉ là dịp đoàn viên mà còn là “bài kiểm tra" sức chịu đựng khắc nghiệt của hệ tiêu hóa. Những thói quen đặc trưng như ăn quá nhiều, ăn muộn, sinh hoạt thất thường chính là những tác nhân hàng đầu khiến dạ dày dễ “biểu tình”, gây ra những cơn đau thượng vị, ợ chua hay đầy bụng kéo dài.
Theo TS.BS Phạm Bình Nguyên - Trung tâm Tiêu hóa Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, để kỳ nghỉ Tết thực sự trọn vẹn mà không phải sống chung với thuốc giảm đau hay những cơn co thắt, người bệnh cần đặc biệt ghi nhớ và thực hành 3 nguyên tắc ăn uống cốt lõi sau đây.
Nguyên tắc 1: Giữ vững nhịp sinh học
Ngày Tết, nhịp sinh hoạt thường bị đảo lộn hoàn toàn. Nhiều người thức khuya, ngủ nướng đến tận trưa, bỏ bữa sáng và dồn toàn bộ năng lượng vào bữa tiệc tối. Đối với người bình thường, điều này đã gây mệt mỏi, với người viêm loét dạ dày, đây là “thảm họa” về mặt sinh lý.
Về mặt cơ chế, dạ dày tiết axit theo chu kỳ. Khi bạn bỏ bữa hoặc để bụng trống rỗng quá lâu, lượng axit và enzyme pepsin tiết ra mà không có thức ăn để trung hòa sẽ tấn công trực tiếp vào các vết loét có sẵn trên niêm mạc. Điều này không chỉ gây đau mà còn làm vết loét sâu hơn, dẫn đến nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.
Do đó, cần duy trì 3 bữa chính: Dù đi chúc Tết hay đi chơi, hãy cố gắng ăn đúng khung giờ quen thuộc.
Tuyệt đối không bỏ bữa sáng: Một bát cháo ấm hoặc lát bánh mì sẽ giúp bao phủ niêm mạc, bảo vệ dạ dày cho cả ngày dài.
Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì ăn quá no vào bữa chính, bạn có thể ăn thêm các bữa phụ nhẹ nhàng như sữa chua hoặc bánh quy lạt để giữ nồng độ axit ổn định.
3 nguyên tắc ăn uống người có bệnh dạ dày phải 'nằm lòng' để Tết khỏe (Ảnh: AI).
Nguyên tắc 2: Kiểm soát thực phẩm kích ứng
Mâm cỗ Tết Việt Nam vốn đầy ắp những món ăn giàu năng lượng nhưng lại là “khắc tinh” của dạ dày như bánh chưng (nhiều đồ nếp gây ợ chua), giò chả (nhiều chất bảo quản), dưa hành muối (độ axit cao) và các món chiên rán nhiều mỡ.
Người bệnh không nhất thiết phải kiêng khắt khe đến mức mất đi niềm vui ẩm thực, nhưng cần phải biết cách “lọc” thực phẩm thông minh:
Tiết chế đồ nếp và dưa muối: Đồ nếp gây tăng áp lực trong lòng dạ dày, trong khi dưa hành muối chua chứa lượng axit lớn và muối cao, dễ làm kích ứng vết loét.
Ưu tiên rau xanh và trái cây mềm: Rau xanh cung cấp chất xơ giúp nhu động ruột hoạt động trơn tru. Tuy nhiên, hãy chọn các loại rau lá xanh, tránh các loại quả quá chua như cam, quýt, xoài xanh.
Hạn chế gia vị mạnh: Ớt, tiêu, gừng, tỏi nếu dùng quá mức sẽ làm nóng niêm mạc, gây ra cảm giác đau rát ngay lập tức sau khi ăn.
Cảnh giác với đồ uống có cồn và gas: Rượu bia làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, trong khi nước ngọt có gas gây chướng bụng, làm tăng tình trạng trào ngược dạ dày thực quản.
Nguyên tắc 3: Ăn chậm, nhai kỹ
Trong những cuộc vui bên bàn tiệc, chúng ta thường mải mê trò chuyện mà ăn nhanh, nhai vội. Đây là sai lầm phổ biến khiến dạ dày phải làm việc quá tải.
Nhai kỹ không chỉ là thói quen lịch sự mà còn là quá trình tiêu hóa cơ học cực kỳ quan trọng. Khi thức ăn được nghiền nhỏ và trộn đều với enzyme amylase trong nước bọt, dạ dày sẽ giảm bớt được áp lực co bóp cơ học. Với những người vốn đã có tổn thương niêm mạc, việc thức ăn thô cứng rơi xuống sẽ trực tiếp cọ xát vào vết loét, gây đau đớn và khó tiêu.
Hãy dành ít nhất 20-30 phút cho một bữa ăn. Tránh vừa ăn vừa nói quá nhiều hoặc uống quá nhiều nước trong lúc ăn để không làm loãng dịch vị.
Bên cạnh đó, theo TS Nguyên, cùng với việc ăn uống, người bệnh cũng cần chuẩn bị sẵn các loại thuốc hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ và giữ một tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng, vốn là một trong những nguyên nhân hàng đầu làm khởi phát cơn đau dạ dày cấp tính.
