Xe điện từng được xem là biểu tượng của tương lai xanh, của một kỷ nguyên giao thông sạch và thông minh. Thế nhưng, đằng sau ánh hào quang đó, một thực tế đang phơi bày: chúng đang mất giá nhanh hơn bao giờ hết – và điều này có thể đe dọa toàn bộ quá trình chuyển đổi sang phương tiện không phát thải.
Theo bài phân tích của Rest of World, thị trường xe điện toàn cầu đang chứng kiến hiện tượng “lao dốc giá trị” chưa từng có. Tại Ấn Độ, BluSmart – startup gọi xe điện từng được ca ngợi là “Uber xanh” – vừa sụp đổ khi không thể gánh nổi chi phí khấu hao đội xe hàng nghìn chiếc EV. Những chiếc xe từng có giá hơn 12.000 USD nay được rao bán trên thị trường xe cũ chỉ còn khoảng 3.000 USD.
Trong khi đó, tại Mỹ, một chiếc Tesla Model Y đời 2023 mất tới 42% giá trị chỉ sau hai năm, gấp đôi mức giảm của một chiếc Ford F-150 cùng năm. Trên quy mô rộng hơn, các mẫu EV qua sử dụng đang mất hơn 50% giá trị chỉ trong vòng ba năm, trong khi xe chạy xăng hoặc dầu chỉ giảm trung bình khoảng 39%.
Nguyên nhân chính nằm ở cấu trúc đặc biệt của xe điện: phần lớn giá trị tập trung vào pin – bộ phận vừa đắt đỏ vừa khó định giá sau thời gian sử dụng. Khi dung lượng pin giảm, phạm vi vận hành ngắn lại, xe lập tức mất sức hút với người mua. Hơn nữa, công nghệ EV đang phát triển quá nhanh. Chỉ trong vài năm, pin thế hệ mới đã cho phạm vi di chuyển gấp rưỡi, sạc nhanh hơn nhiều, khiến các mẫu xe đời cũ nhanh chóng “lỗi thời” – giống như điện thoại thông minh sau vài lần ra mắt phiên bản mới. Những yếu tố này khiến người tiêu dùng trở nên thận trọng, đặc biệt là ở các thị trường còn non trẻ, nơi hạ tầng sạc chưa hoàn thiện và chính sách khuyến khích chưa ổn định.
Andrew Garberson, giám đốc phát triển và nghiên cứu tại Recurrent, một công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Seattle chuyên đánh giá mức độ hao mòn của xe điện đã qua sử dụng, cho biết: “Đối với xe chạy xăng, quy trình bảo dưỡng kéo dài 100 năm dựa trên đồng hồ đo quãng đường, lịch bảo dưỡng chính và tuổi thọ dự kiến của các bộ phận động cơ đốt trong. Xe điện có ít bộ phận chuyển động hơn và phần lớn giá trị của xe nằm ở pin”.
Việc không dự đoán được giá trị bán lại khiến toàn bộ mô hình kinh doanh lung lay. Khi giá trị xe rơi quá nhanh, chi phí đầu tư không thể thu hồi, khiến ngay cả những mô hình xanh nhất cũng có thể sụp đổ. Nếu người dùng nhận thấy rằng xe điện “mất giá quá nhanh”, họ có thể do dự chuyển từ xe xăng sang EV, làm chậm lại tốc độ chuyển đổi mà cả thế giới đang kỳ vọng.
Tuy nhiên, vẫn còn những tín hiệu tích cực. Dữ liệu mới cho thấy pin của nhiều mẫu EV hiện nay bền hơn dự kiến. Theo Rest of World, chỉ khoảng 1% xe điện sản xuất sau năm 2016 cần thay pin, so với 13% của các mẫu đời đầu. Các hãng xe lớn đang phát triển hệ thống chứng nhận “tình trạng pin” cho thị trường xe cũ, giúp người mua có thể đánh giá chính xác hơn mức độ hao mòn và tuổi thọ thực tế. Ở những quốc gia có hệ sinh thái EV trưởng thành như Trung Quốc hay Na Uy, nơi hạ tầng sạc phủ rộng và chính sách hỗ trợ bền vững, xe điện giữ giá tốt hơn đáng kể – cho thấy giá trị lại không phải là vấn đề cố hữu của EV, mà là hệ quả của thị trường chưa đủ hoàn thiện.
Như vậy, muốn “giấc mơ xanh” trở thành hiện thực, các nhà hoạch định chính sách cần chú trọng cả chuỗi vòng đời của xe – từ hạ tầng sạc, tái chế pin, đến thị trường xe đã qua sử dụng. Các hãng xe phải minh bạch hơn về bảo hành pin, nâng cao chất lượng và khả năng cập nhật phần mềm để kéo dài tuổi thọ sản phẩm. Người tiêu dùng, thay vì xem xe điện là khoản đầu tư ngắn hạn, nên coi đó là cam kết lâu dài cho môi trường và lợi ích vận hành dài hạn.
Theo: Rest of World
