Ông Zhang, 38 tuổi, là kiểu người mà ai cũng nghĩ có một trái tim khỏe mạnh: tuyệt đối không nêm đường, không nêm muối khi nấu ăn, ăn uống chừng mực, không bao giờ để bụng quá no. Chính ông cũng tin rằng mạch máu của mình phải tốt hơn hẳn so với những người cùng tuổi.
Vậy mà trong đợt khám sức khỏe định kỳ của công ty gần đây, kết quả lại khiến cả ông lẫn bác sĩ điều trị bất ngờ: ông bị xơ cứng động mạch nhẹ và mỡ máu cao những chỉ số vốn chỉ xuất hiện phổ biến ở người trung niên, cao tuổi.
Truy ngược lại thói quen ăn uống, nguyên nhân mới dần lộ diện. Ông Zhang có sở thích ăn vặt bằng bánh ngọt, bánh quy kẹp và các món ăn nhanh chế biến sẵn - một thói quen tưởng vô hại nhưng lại là mấu chốt của vấn đề.
"Kẻ sát nhân vô hình" nguy hiểm hơn cả đường và muối
Theo các bác sĩ, nhóm thực phẩm mà ông Zhang ưa thích chứa một thành phần bị Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liệt vào danh sách đen từ lâu: chất béo chuyển hóa (trans fat).
Lâu nay, đa số mọi người mặc định rằng ăn nhiều đường, nhiều muối mới là nguyên nhân chính gây hại mạch máu, nên chỉ tập trung cắt giảm hai thứ này. Nhưng giới khoa học lâm sàng chỉ ra: chất béo chuyển hóa nhân tạo mới là thứ gây tổn thương nguy hiểm và khó lường hơn nhiều.
WHO khẳng định chất này không mang lại bất kỳ lợi ích sức khỏe nào, không có "ngưỡng an toàn", và dù chỉ tiêu thụ một lượng nhỏ trong thời gian dài, nó vẫn liên tục gây hại cho mạch máu. Điều đáng sợ là axit béo chuyển hóa gần như không gây ra bất kỳ khó chịu tức thời nào, nó âm thầm bám vào và tích tụ trên thành mạch máu mà người dùng không hề cảm nhận được.
Khác với chất béo thông thường vốn được cơ thể chuyển hóa bình thường, axit béo chuyển hóa lại được chuyển hóa rất chậm. Chỉ 2 gam chất này cũng đủ gây rối loạn chuyển hóa lipid; tích tụ lâu dài sẽ trực tiếp làm tổn thương lớp nội mô mạch máu, đẩy nhanh quá trình lão hóa và xơ cứng.
Đáng nói, chất này lại có mặt trong rất nhiều món quen thuộc: bơ thực vật, shortening, kem không sữa, dầu thực vật hydro hóa, bánh ngọt, bánh su kem, bánh quy kẹp, trà sữa hòa tan và đồ chiên rán ăn nhanh.
Số liệu nghiên cứu của WHO cho thấy, tiêu thụ axit béo chuyển hóa trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành thêm 21%, tăng nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch vành thêm 28%, và tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thêm tới 34%.
Chỉ 3 tháng đã đủ để mạch máu tổn thương
Nếu như đường và muối chỉ khiến huyết áp, đường huyết tăng tạm thời, thì axit béo chuyển hóa lại gây tổn thương mạch máu gần như không thể phục hồi, là "mầm mống" âm thầm của huyết khối, nhồi máu cơ tim và nhồi máu não.
Nhiều người vẫn nghĩ thỉnh thoảng ăn vài miếng bánh ngọt hay một suất đồ ăn nhanh thì "có sao đâu". Nhưng theo các chuyên gia, việc tiêu thụ đều đặn loại chất béo này có thể gây tổn thương mạch máu chỉ trong vòng 3 tháng, với những dấu hiệu cảnh báo rất dễ bị bỏ qua:
- Chóng mặt, mệt mỏi khi vừa thức dậy
- Buồn ngủ bất thường vào buổi chiều
- Tê bì chân tay sau khi ngồi lâu
Đây là những biểu hiện sớm của tình trạng máu lưu thông chậm, tiền đề cho tắc nghẽn mạch máu. Nếu tiếp tục duy trì thói quen ăn uống này, nồng độ lipoprotein mật độ thấp (LDL - "cholesterol xấu") sẽ tăng cao và ổn định ở mức bất thường, hình thành các mảng bám khiến mạch máu dần hẹp lại, giòn và mất đàn hồi, kéo theo huyết áp cũng trở nên khó kiểm soát hơn.
Về lâu dài, người trẻ tiêu thụ axit béo chuyển hóa thường xuyên có thể gặp phải tình trạng mạch máu lão hóa sớm, tương đương với người trung niên, cao tuổi. Khi mảng xơ vữa phát triển đủ lớn và vỡ ra, nguy cơ huyết khối đe dọa tính mạng là hoàn toàn có thể xảy ra.
6 cách đơn giản để "né" axit béo chuyển hóa mỗi ngày
Tin vui là không cần phải kiêng khem cực đoan, chỉ cần điều chỉnh một vài thói quen sau là đã có thể giảm đáng kể nguy cơ:
- Tập đọc bảng thành phần trước khi mua đồ ăn chế biến sẵn. Thấy các cụm từ như "dầu thực vật hydro hóa", "shortening", "bơ thực vật", "kem không sữa" hay "dầu thực vật tinh luyện" — nên cân nhắc bỏ qua sản phẩm đó.
- Giảm tần suất ăn vặt kém chất lượng : bánh quy kẹp, bánh kem, bánh su kem, bánh ngọt kiểu cũ, trà sữa hòa tan, đồ chiên rán.
- Thay đổi cách nấu nướng tại nhà : hạn chế đun đi đun lại một loại dầu, giữ nhiệt độ dầu ở mức vừa phải khi xào, tránh chiên ngập dầu ở nhiệt độ quá cao.
- Bổ sung chất béo tốt và chất xơ : ăn nhiều rau củ quả tươi, ngũ cốc nguyên hạt, cá biển sâu, các loại hạt.
- Duy trì vận động đều đặn : đi bộ nhanh, chạy bộ hoặc nhảy dây khoảng 30 phút mỗi ngày giúp thúc đẩy tuần hoàn, cải thiện chuyển hóa lipid.
- Kiểm tra mỡ máu định kỳ hằng năm , đặc biệt nếu bạn là người thường xuyên ăn đồ chế biến sẵn, để phát hiện sớm những tổn thương mạch máu dù là nhỏ nhất.
Theo Sohu
Mỹ đánh giá: Không phải bơi hay chạy bộ, đây mới là môn thể thao giúp kéo dài tuổi thọ, đơn giản mà hiệu quảĐây cũng là một trong những bí quyết giúp cụ bà người Mỹ sống thọ hơn 100 tuổi.
