Kể từ khi ô tô xuất hiện trong hệ sinh thái của Vingroup cách đây gần 10 năm, một câu hỏi thường trực được cổ đông của tập đoàn này đưa ra cho Chủ tịch Phạm Nhật Vượng: Khi nào VinFast có lãi?
VinFast ra đời, nhà máy được xây dựng thần tốc và những chiếc xe đầu tiên của họ lăn bánh trên đường theo tinh thần “nhanh như Vin”. Rồi cách hãng xe chuyển từ xe xăng sang thuần điện cũng tốc độ như vậy.
VinFast tạo nên một kỳ tích khi lần đầu tiên một hãng xe điện Việt tăng doanh số bán hàng chóng mặt và vươn lên đứng đầu thị phần ở Việt Nam, vượt xa nhiều đối thủ truyền thống lâu đời khác trên thị trường như Honda, Toyota, Huyndai. Điều đáng nói, bảng xếp hạng dòng xe bán chạy nhất phần lớn được phủ bởi các dòng xe điện VinFast.
Có thể nói rằng, VinFast đã thành công trong việc chinh phục người Việt và đang trên hành trình mở rộng ra quốc tế như Ấn Độ, Indonesia, Philippines. Nhưng câu chuyện tăng doanh số chưa đủ để cổ đông Vingroup hài lòng. Với những nhà đầu tư, điều họ mong đợi là, VinFast cần sớm đạt điểm hòa vốn và “đem tiền về cho mẹ”?
Trong bài toán kinh doanh, ban lãnh đạo VinFast vừa phải tìm lời giải cho việc đẩy mạnh doanh số bán hàng, vừa tối ưu cơ cấu chi phí. Nói về chi phí tài chính, năm 2025 VinFast chi 22.315 tỷ đồng (tương đương 888,3 triệu USD). Còn trên báo cáo dòng tiền, khấu hao tài sản cố định, nhà xưởng và thiết bị VinFast ghi nhận 11.032 tỷ đồng năm 2025. Tổng cộng chi phí tài chính và khấu hao năm 2025 của VinFast là hơn 33.300 tỷ đồng.
Dẫu vậy, hãng xe không cô đơn, gánh nặng tài chính đã được san sẻ đáng kể khi ông Phạm Nhật Vượng bỏ tiền túi hàng chục nghìn tỷ đồng để đầu tư.
Nhưng với quyết định tái cấu trúc mới đây, gánh nặng về chi phí và khấu hao của hãng xe được xóa tan. Theo phương án, VinFast thực hiện tách làm hai pháp nhân, là CTCP Thương mại và Sản xuất VinFast (VFTP) và CTCP VinFast Việt Nam (VFVN).
VFTP chuyên trách hoạt động sản xuất với hai nhà máy tại Hải Phòng và Hà Tĩnh sẽ được chuyển nhượng cho nhóm nhà đầu tư được dẫn dắt bởi CTCP Nghiên cứu Đầu tư và Phát triển Tương Lai có sự tham gia của ông Phạm Nhật Vượng. Cùng với nhà máy sản xuất, nghĩa vụ phải trả khoảng 182.000 tỷ đồng được chuyển cho nhóm đối tác trên.
Về phần mình, VFVN sẽ chuyên trách các hoạt động cốt lõi như nghiên cứu và phát triển sản phẩm, kinh doanh, marketing, dịch vụ hậu mãi…
Những chiếc ô tô điện VinFast trên đường. Ảnh: VFS.
VinFast vẫn làm xe thuần điện. Sự thay đổi ghi nhận ở đây chỉ là hoạt động sản xuất ô tô ở Việt Nam sẽ được diễn ra theo đơn đặt hàng (outsourcing) cho Công ty Tương Lai, một tổ chức có sự tham gia của ông Vượng như vừa nêu trên.
Mô hình tái cấu trúc này không còn xa lạ trên thế giới và đã tồn tại hàng chục năm nay, được gọi tên là “asset-light”. Tức doanh nghiệp lõi sẽ tập trung vào thương hiệu, nền tảng, công nghệ, dữ liệu, khách hàng thay vì sở hữu tài sản vật lý như nhà máy, kho bãi. Điều này nhằm mục tiêu giảm chi phí vốn (CAPEX), tăng ROE/ROA, và hơn cả đó là doanh nghiệp sẽ tập trung được nguồn lực tốt nhất cho các khâu như R&D, bán hàng…
Apple, nhà sản xuất điện thoại thông minh lớn nhất thế giới cũng đang có mô hình tương tự. Công ty sở hữu thiết kế chip, iOS, thương hiệu, R&D, còn hoạt động lắp ráp, vận hành nhà máy, tuyển công nhân… do Foxconn và đối tác đảm nhận. Và dĩ nhiên rằng, Apple có biên lợi nhuận cao nhất trong chuỗi cung ứng của mình mặc dù không trực tiếp sản xuất.
Hay Nvidia, một công ty giá trị hàng nghìn tỷ USD vốn hóa, lớn nhất toàn cầu cũng không trực tiếp sở hữu nhà máy chip bán dẫn như cách mà đối thủ Intel đã làm. Phần lớn sản phẩm của Nvidia đến từ Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), ngoài ra họ còn một số đối tác khác.
Trở lại với VinFast, nếu như hoạt động sản xuất được chuyển giao cho hệ sinh thái liên quan đến cá nhân ông Phạm Nhật Vượng, hãng xe sẽ được lợi đáng kể, nhãn tiền là việc cắt giảm hơn 33.300 tỷ đồng chỉ với hai khoản chi phí như vừa nêu. Tập đoàn Vingroup, cổ đông mẹ của VFVN cũng được hưởng lợi từ đó. Và tất nhiên rằng, cổ đông Vingroup, những nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu VIC sẽ được lợi không nhỏ.
Chia sẻ với truyền thông, bà Thái Thị Thanh Hải, Phó Tổng Giám đốc VinFast cho biết VinFast Việt Nam (VFVN) cơ bản sẽ hết nợ hậu tái cấu trúc, hãng xe không chỉ có lãi sớm hơn dự tính mà còn đảm bảo tương lai ổn định và bền vững hơn. Riêng VinFast Việt Nam dự kiến có lãi từ năm 2027.
Con số lợi nhuận chưa được đề cập cụ thể trong tình huống này. Nhưng việc hãng xe trút bỏ được hàng tỷ USD chi phí như ví dụ ở hai khoản mục vừa nêu trên thì sẽ không quá bất ngờ khi kỳ vọng mảng ô tô điện sẽ là “gà đẻ trứng vàng” cho tập đoàn mẹ.
Như đã nói ở đầu, điều gần 48.000 cổ đông Vingroup quan tâm nhất là cách VinFast sẽ “mang tiền về cho mẹ” thế nào, bao nhiêu. Bởi vì kỳ vọng của nhà đầu tư là sự tăng giá cổ phiếu, điều này chỉ có được khi giá trị của công ty tăng lên nhờ lợi nhuận và dòng tiền sinh sôi từ những dự án đầu tư. Còn dĩ nhiên, VinFast vẫn là hãng xe ô tô thuần điện của người Việt được sở hữu bởi Vingroup.
