Việt Nam xuất siêu trở lại, liệu đã đáng mừng?

Xuất nhiều, lợi nhuận giữ lại bao nhiêu?

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong tháng 9, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 117,69 tỉ USD, tăng 7,3% so với tháng trước và tăng 42,4% so với cùng kỳ năm trước. Cán cân thương mại hàng hóa đã xuất siêu trở lại sau 9 tháng liên tiếp nhập siêu, với mức xuất siêu 1,27 tỉ USD. Tuy nhiên, nhìn trên bình diện 9 tháng, VN vẫn nhập siêu 19,42 tỉ USD khi xuất khẩu đạt 434,30 tỉ USD, còn nhập khẩu lên tới 453,72 tỉ USD.

Cục Thống kê nhận định đây là tín hiệu khá tích cực nhưng chưa đủ để khẳng định xu hướng nhập siêu đã chấm dứt. "Mức nhập siêu 19,42 tỉ USD vẫn là vấn đề cần theo dõi, bởi tốc độ tăng nhập khẩu hiện cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng xuất khẩu. Một số ngành xuất khẩu chủ lực, nhất là điện tử, vẫn phụ thuộc phần lớn vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu. Cán cân thương mại giữa hai khu vực là kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có sự chênh lệch rõ rệt khi một bên nhập siêu, một bên xuất siêu. Điều này cho thấy những hạn chế về năng lực cung ứng đầu vào, công nghiệp hỗ trợ, đồng thời tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước còn thấp", một lãnh đạo Cục Thống kê phân tích.

Ảnh: Quang Thuần

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, cũng đồng tình VN đã quay trở lại xuất siêu trong tháng 9.2026 nhưng tính chung lũy kế 9 tháng năm 2026 thì nền kinh tế vẫn đang trong trạng thái nhập siêu. Con số này hoàn toàn trái ngược với mức xuất siêu 16,87 tỉ USD của cùng kỳ năm trước. Điều đáng chú ý là phía sau con số xuất siêu của tháng 9 có sự đóng góp của 2 nhóm động lực rất khác nhau. Một bên là khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là điện tử, máy tính, linh kiện và máy móc thiết bị, tạo ra quy mô xuất khẩu rất lớn, chiếm đến 80% kim ngạch xuất khẩu. Một bên là nông, lâm, thủy sản - nhóm hàng có quy mô nhỏ hơn nhưng lại tạo ra giá trị thặng dư nội địa rõ nét hơn. Do đó cần phải đánh giá một cách thực chất con số này.

Có thể thấy, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có quy mô không lớn nhất nhưng tạo "xuất siêu thật": Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản có nguồn nguyên liệu đầu vào được hình thành một phần rất lớn ngay trong nền kinh tế VN. Vì vậy, khi những sản phẩm này được xuất khẩu, một tỷ trọng đáng kể doanh thu có thể được giữ lại trong nước dưới dạng thu nhập của nông dân, doanh nghiệp chế biến, lao động, vận tải, kho bãi và các dịch vụ liên quan.

Thống kê của Bộ NN-MT cho thấy trong 9 tháng qua, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt khoảng 56,3 tỉ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Riêng trong 6 tháng đầu năm, nhóm hàng này đạt 35,88 tỉ USD xuất khẩu, trong khi nhập khẩu khoảng 26,6 tỉ USD, tạo mức xuất siêu hơn 9 tỉ USD. Trong khi đó, một số ngành công nghiệp chế biến, đặc biệt là điện tử, kim ngạch xuất khẩu có thể rất lớn nhưng đồng thời nhu cầu nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu và máy móc cũng rất cao. Tính chung 9 tháng, đây là nhóm có mức nhập siêu lớn nhất, khoảng 65,28 tỉ USD.

Cần gia tăng giá trị hàng xuất khẩu

Ông Bùi Minh Giáp, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), phân tích: Khi một tập đoàn đầu tư vào điện tử, bán dẫn, ô tô, năng lượng hay công nghệ tại VN, thì thành công cần được đo đếm bằng sự liên kết với doanh nghiệp trong nước và chuyển giao kỹ năng, công nghệ; đào tạo kỹ sư cũng như các nhà quản lý trong nước; hoạt động nghiên cứu và triển khai tại chỗ. Đặc biệt là sự cải thiện năng suất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp VN trong hệ sinh thái đó. VN cần phải chuyển từ tư duy thu hút dự án FDI sang xây dựng hệ sinh thái xung quanh FDI. Như vậy sẽ tạo ra được tác động lan tỏa lớn cho nền kinh tế trong nước.

Các chuyên gia kinh tế có chung quan điểm để xuất siêu bền vững thì mục tiêu không chỉ là bán được nhiều hơn, mà là giữ lại được nhiều giá trị hơn. Nếu làm được điều này, mỗi 1 USD xuất khẩu sẽ tạo ra nhiều thu nhập hơn cho người sản xuất, doanh nghiệp chế biến và các ngành dịch vụ trong nước. Do đó, bài toán của VN trong những tháng cuối năm không đơn thuần là duy trì xuất siêu theo tháng, mà là nâng chất lượng của cán cân thương mại. Nói cách khác, xuất siêu bền vững không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu mà là ngày càng tạo ra nhiều sản phẩm có nguồn nguyên liệu, công nghệ, lao động và dịch vụ trong nước. Qua đó giữ lại được phần lớn hơn của giá trị xuất khẩu ngay trong nền kinh tế.

Về dài hạn, cần từng bước phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tăng sự tham gia của doanh nghiệp VN vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

Ông Bino Jacob, Tổng giám đốc Nestlé VN, nêu ví dụ cụ thể: "Khi quy mô đầu tư của chúng tôi vào VN ngày càng lớn, thì năng lực của các doanh nghiệp VN cũng được nâng lên. 12 năm trước, chúng tôi bắt đầu hợp tác với một công ty logistics nhỏ tại VN là Tuấn Minh, có trụ sở tại Hà Nội chỉ có 4 chiếc xe tải và chúng tôi là khách hàng duy nhất của họ. Đến thời điểm hiện nay, công ty này đã có thêm khách hàng là 5 tập đoàn đa quốc gia khác. Từ 4 chiếc xe tải ban đầu, ngày nay họ đã có hơn 50 chiếc xe, đáp ứng 60% tổng nhu cầu của chúng tôi tại khu vực phía bắc. Dù là về bao bì, logistics hay huy động các công ty kỹ thuật để đến và xây dựng nhà máy, tất cả đều mở ra cơ hội để các doanh nghiệp VN tham gia chuỗi giá trị và cùng hưởng lợi. Đó chính là hướng đi để hàng hóa VN gia tăng giá trị bền vững và kéo theo nhiều sự phát triển khác".

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } function tnDetailInsertMidArticleWidget(rootSelector, widgetId) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var contentRoot = root.querySelector('[data-role="content"]') || root; var blocks = Array.from(contentRoot.children).filter(function (el) { if (el.id === widgetId) return false; if (el.hasAttribute('data-check-position')) return false; if (el.hasAttribute('data-type')) return false; if (/^(SCRIPT|STYLE|TEMPLATE|LINK|NOSCRIPT)$/.test(el.tagName)) return false; if (el.tagName === 'P' && !el.textContent.trim()) return false; return el.getClientRects().length > 0; }); if (!blocks.length) return null; var rootRect = contentRoot.getBoundingClientRect(); var idx; if (rootRect.height > 0) { var midY = rootRect.top + rootRect.height / 2; for (idx = 0; idx < blocks.length; idx++) { if (blocks[idx].getBoundingClientRect().bottom >= midY) break; } if (idx >= blocks.length) idx = blocks.length - 1; } else { idx = Math.floor(blocks.length / 2); } var target = blocks[idx]; var isMedia = target.tagName === 'FIGURE' || target.classList.contains('VCSortableInPreviewMode'); var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = widgetId; contentRoot.insertBefore(newDiv, isMedia ? target : target.nextSibling); return newDiv; } function tnOnReady(fn) { if (document.readyState !== 'loading') fn(); else document.addEventListener('DOMContentLoaded', fn, { once: true }); } (function () { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (laNuocNgoai) return; tnOnReady(function () { var pernewDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'tn_detail_foryou1_pc_per'); if (!pernewDiv) return; loadJsAsync('https://js.aiservice.vn/rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js', function(){}, function() { window.boxTNRecs.err.push('rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js'); }); }); })(); (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; tnOnReady(function () { var newDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'taboola-mid-article-widget'); if (!newDiv) return; window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); }); })();