Việt Nam: Hình hài quốc gia biển mạnh trong thế kỷ 21

Bước chuyển lịch sử từ tư duy

Chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược T.Ư và các cơ quan liên quan về Đề án tổng kết Nghị quyết số 36-NQ/TW của Ban Chấp hành T.Ư Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển VN đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định sau 8 năm thực hiện Nghị quyết số 36, nhận thức về vị trí, vai trò của biển được nâng lên. Hệ thống thể chế, chính sách từng bước đã được hoàn thiện. Nhiều ngành kinh tế biển phát triển khá. Kết cấu hạ tầng ven biển được tăng cường. Đời sống của người dân vùng biển được cải thiện. Quốc phòng, an ninh đối ngoại, bảo vệ chủ quyền biển đảo đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, kinh tế biển vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển của đất nước. 

Do đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải khẩn trương xây dựng nghị quyết mới, trọng tâm là phải chuyển mạnh từ tư duy kinh tế biển sang tư duy không gian phát triển biển quốc gia mạnh. Nghị quyết mới không chỉ trả lời câu hỏi phát triển các ngành kinh tế biển như thế nào mà phải trả lời được câu hỏi lớn hơn, VN sẽ khai thác và quản trị, phát huy toàn bộ không gian biển quốc gia thế nào để phục vụ cho mục tiêu phát triển đất nước trong nhiều thập niên tới. Nghị quyết mới cũng phải làm rõ hình hài của một quốc gia biển mạnh trong thế kỷ 21, xác định rõ biển sẽ đóng góp vai trò gì trong việc thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030, năm 2045 và những năm tiếp theo.

ẢNH: TTXVN

Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường ĐH Sài Gòn, cho rằng yêu cầu xây dựng nghị quyết mới về chiến lược phát triển kinh tế biển với tầm nhìn và tư duy mới là quá đúng, quá trúng trong bối cảnh mới của VN. Từ xưa đến nay, những lợi thế của VN đã được chỉ rõ là lĩnh vực nông nghiệp, kinh tế biển và du lịch. Trong đó, VN có bờ biển dài và đẹp là lợi thế trời cho. Không chỉ thế, chủ quyền biển còn bao gồm cả vùng trời, đáy biển và lòng đất dưới đáy biển. Thời gian qua khi triển khai Nghị quyết 36 của T.Ư, nhiều tỉnh, thành phố cũng đã đầu tư xây dựng đường ven biển, cảng biển... nhưng vẫn chưa thể khai thác hết lợi thế từ không gian biển. Do vậy việc xây dựng chiến lược mới với tầm nhìn, mục tiêu cụ thể sẽ tạo ra động lực mới cho kinh tế VN đạt mục tiêu tăng trưởng cao.

Dành cả cuộc đời nghiên cứu khoa học biển đảo, PGS-TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo VN, cho rằng trong bối cảnh dân số đông, nhu cầu phát triển cao, mức sống ngày càng tăng thì biển và đại dương được xác định là nơi dự trữ cuối cùng của loài người về tất cả nguồn lương thực, thực phẩm, nguồn năng lượng và nguyên liệu. Hướng ra biển là xu thế tất yếu, ít nhất bắt đầu từ thế kỷ 21, khi các nguồn nguyên liệu lương thực và năng lượng trên đất liền đang cạn dần, có nhiều dạng đang không thể phục hồi hoặc phục hồi chậm. Với quan điểm như vậy, vị chuyên gia này bày tỏ vô cùng vui mừng trước tư duy mới, tầm nhìn xa, sâu rộng và cách tiếp cận toàn diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về chiến lược phát triển biển đảo trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

PGS-TS Phạm Văn Song, chuyên gia về kỹ thuật công trình, thủy lợi và phát triển bền vững, Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ Miền Đông, cũng cho rằng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc chuyển từ "tư duy kinh tế biển" sang "tư duy không gian phát triển biển quốc gia mạnh" là một bước phát triển rất quan trọng về nhận thức chiến lược. Đây không đơn thuần là thay đổi cách diễn đạt, mà là thay đổi cách nhìn nhận vai trò của biển đối với tương lai đất nước. Tư duy không gian phát triển biển quốc gia mạnh rộng hơn rất nhiều. Biển không còn được nhìn như một ngành kinh tế mà được xem là không gian sinh tồn, không gian phát triển và không gian chiến lược của quốc gia.

Ở cách tiếp cận này, biển không chỉ tạo ra GDP mà còn quyết định vị thế địa chính trị; An ninh quốc phòng; Mạng lưới logistics quốc gia; Kết nối quốc tế; Không gian đô thị hóa tương lai; An ninh năng lượng; An ninh lương thực; Khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; Sức cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn. Tư duy mới sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản trong quy hoạch quốc gia. Đây cũng là điều kiện để VN trở thành quốc gia biển mạnh. Từ góc độ đó, mục tiêu của VN không chỉ là giàu lên từ biển, mà cao hơn là trở thành một quốc gia biển mạnh, một trung tâm kinh tế - logistics - đô thị biển quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong những thập niên tới. Đây chính là ý nghĩa sâu xa nhất của sự thay đổi tư duy mà Tổng Bí thư đang đặt ra cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Để biển trở thành sức mạnh mới của VN

PGS-TS Nguyễn Chu Hồi phân tích: Về bản chất, môi trường biển luôn động và mang tính xuyên biên giới, còn tài nguyên biển được phân bố theo không gian như trên bề mặt biển, trong khối nước biển, trên bề mặt đáy biển và trong lòng đất dưới đáy biển. Nhiều dạng chất thải biển và sinh vật biển bao gồm các loài thủy sản luôn di cư, di chuyển, được lan truyền trong không gian biển có chế độ động học và pháp lý khác nhau, nhưng tương tác cho nhau. Vì thế, các hệ thống tài nguyên biển đều là hệ đa dụng là đối tượng khai thác, sử dụng của nhiều ngành. Tuy nhiên, thực tế, hệ thống tài nguyên biển này lại thường được quản lý theo ngành, nên thường xảy ra xung đột lợi ích trong khai thác, sử dụng không gian cùng một vùng biển.

ẢNH: ĐỘC LẬP

"Đây là hậu quả của tư duy phát triển kinh tế biển truyền thống, thường dựa vào nỗ lực khai thác suy kiệt nguồn vốn tự nhiên biển; thường ưu tiên lợi ích ngành mình. Thực trạng là chúng ta vẫn xuất khẩu sản phẩm thô chứa đựng hàm lượng công nghệ thấp, ít chế biến sâu để tạo giá trị gia tăng; chú trọng khai thác tài nguyên vật chất mà bỏ qua các giá trị dịch vụ của các hệ thống không gian biển, trong đó có các hệ sinh thái biển giàu có", vị chuyên gia này chỉ rõ.

Ngược lại, theo ông, tư duy không gian biển, là cách tiếp cận quản lý biển theo không gian dựa vào hệ sinh thái. Ở đó, con người sử dụng các công cụ thích hợp như quy hoạch không gian biển và phân vùng chức năng biển để xử lý các xung đột lợi ích ngay từ giai đoạn sớm của quá trình phát triển kinh tế biển. Từ đây, tối ưu hóa lợi ích của các bên liên quan theo lộ trình, bao gồm bảo đảm lợi ích giữa phát triển kinh tế với bảo đảm an ninh, quốc phòng, cũng như tính bền vững của các hệ thống không gian biển. Trên cơ sở đó, việc tổ chức lại không gian kinh tế biển sẽ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế biển nhanh và bền vững dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, PGS-TS Phạm Văn Song đặt vấn đề: Khi nghị quyết mới đặt vấn đề phải xác định rõ "hình hài của một quốc gia biển mạnh trong thế kỷ 21", thì đây là một yêu cầu rất quan trọng. Bởi lẽ, muốn đi đến đâu thì trước hết phải hình dung được đích đến. Trong quá khứ, khi nói đến quốc gia biển mạnh, người ta thường nghĩ đến những đội tàu lớn, những hạm đội hùng mạnh hay sản lượng khai thác hải sản cao. Nhưng trong thế kỷ 21, khái niệm quốc gia biển mạnh đã thay đổi rất nhiều. Một quốc gia biển mạnh không chỉ là quốc gia sống nhờ biển, mà là quốc gia phát triển nhờ biển, giàu lên từ biển và khẳng định vị thế quốc gia thông qua biển. Thứ nhất, đó phải là một quốc gia có không gian phát triển hướng biển. Nếu nhìn bản đồ thế giới, chúng ta thấy những quốc gia thành công nhất đều tận dụng biển như một động lực phát triển: Singapore xây dựng sức mạnh từ cảng biển và logistics. Hà Lan biến vùng đất thấp thành trung tâm thương mại toàn cầu. Hàn Quốc phát triển từ các đô thị cảng và công nghiệp biển. 

Đối với VN, điều này có nghĩa là các hành lang kinh tế phải hướng ra biển. Các đô thị lớn phải kết nối với các cửa ngõ hàng hải. Các vùng nội địa phải được liên kết hiệu quả với các cảng biển nước sâu. Khi đó biển không còn là rìa lãnh thổ mà trở thành trung tâm phát triển. Thứ hai, đó phải là quốc gia sở hữu hệ thống cảng biển và logistics hàng đầu khu vực. Một quốc gia biển mạnh phải có các cảng trung chuyển quốc tế; Hệ thống logistics hiện đại; đội tàu vận tải biển mạnh; trung tâm phân phối hàng hóa khu vực. Thứ ba, đó phải là quốc gia có các đô thị biển đẳng cấp quốc tế. Một quốc gia biển mạnh không thể chỉ có cảng biển mà không có các thành phố biển mạnh. Trong tương lai, VN cần xuất hiện những đô thị biển mang tầm vóc quốc tế như Trung tâm tài chính biển; Trung tâm du lịch biển cao cấp; Trung tâm đổi mới sáng tạo ven biển; Thành phố thông minh trên nền kinh tế biển xanh. Thứ tư, đó phải là quốc gia dẫn đầu về năng lượng biển. Thứ năm, đó phải là quốc gia mạnh về khoa học và công nghệ biển. Thứ sáu, đó phải là quốc gia có năng lực quản trị và bảo vệ biển hiện đại. Thứ bảy, đó phải là quốc gia mà biển trở thành trung tâm của nền kinh tế.

Kỷ nguyên chinh phục không gian biển

Từ đó, PGS-TS Phạm Văn Song cho rằng một quốc gia biển mạnh phải được hình thành từ nhiều trụ cột kinh tế, khoa học, công nghệ và hạ tầng hiện đại. Những lĩnh vực có khả năng tạo ra đột phá chiến lược trong thời gian tới gồm kinh tế hàng hải và logistics biển - đây là lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn nhất trong ngắn và trung hạn. Kế đến là các siêu đô thị biển và đô thị lấn biển bởi trong lịch sử phát triển thế giới, những thành phố giàu có nhất thường là những thành phố cảng. Song song, phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi vì đây có thể là ngành tạo ra cuộc cách mạng kinh tế biển trong vài thập niên tới. Tiếp đến là biển công nghệ cao vì có giá trị rất lớn, bao gồm đóng tàu thế hệ mới; Công trình ngoài khơi; Robot dưới nước; Thiết bị năng lượng gió ngoài khơi; Hệ thống cảm biến biển; Công nghệ quan trắc đại dương... 

Đồng thời, cần phát triển lĩnh vực khác là kinh tế số biển và dữ liệu đại dương; Kinh tế sinh học biển; Du lịch biển thế hệ mới và cuối cùng là khoa học, công nghệ và công nghiệp lấn biển. Trong đó, các công nghệ lấn biển; Xây dựng đảo nhân tạo; Công trình ngầm ven biển; Công trình vượt biển; Bảo vệ bờ biển; Quản lý tài nguyên vùng bờ... sẽ quyết định khả năng mở rộng không gian phát triển quốc gia trong tương lai. "Có thể nói, thế kỷ trước chúng ta chinh phục đồng bằng và miền núi, thế kỷ này chúng ta phải học cách chinh phục không gian biển", PGS-TS Phạm Văn Song nhấn mạnh.

ẢNH: NGUYỄN LONG

Còn theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính thì hầu hết mỗi tỉnh đều có biển. Đây cũng chính là điều kiện để phát triển kinh tế biển thuận lợi hơn. Chẳng hạn, TP.HCM xác định kinh tế biển là một trong 5 động lực để tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới. Nhiều dự án đã và đang được thực hiện như dự án lấn biển Cần Giờ, xây dựng cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ cùng các hạ tầng kết nối như cầu Cần Giờ, đường ven biển và sắp tới là cầu vượt biển nối qua Vũng Tàu... Vì vậy khi có chiến lược của quốc gia thì các địa phương sẽ xác định được những lĩnh vực trọng tâm phù hợp với điều kiện của mình để phát triển. Quan trọng hơn, việc phát triển kinh tế biển phải gắn liền với vấn đề an ninh quốc phòng, bảo vệ chủ quyền tổ quốc trong mọi dự án, hoạt động. "Singapore là một quốc gia nhỏ nhưng phát triển rất mạnh thì phần lớn nhờ biển. Chúng ta cần ưu tiên phát triển kinh tế biển, từ kinh tế hàng hải đến khai thác nuôi trồng thủy hải sản, năng lượng, du lịch, khoáng sản... Khi chúng ta khai thác được lợi thế trời cho này thì sẽ trở thành động lực quan trọng để kinh tế quốc gia tăng trưởng cao và bền vững", PGS-TS Trần Hoàng Ngân chia sẻ.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var containerSelector = 'div.detail-cmain'; var root = document.querySelector(containerSelector); if (!root) return; // Thu thập figure + p (p không nằm trong figure) var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function(p){ return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); // NodeList vốn đã theo DOM order => không cần sort if (!elements.length) return; var target = elements[Math.floor(elements.length / 2)]; // giữa bài if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();