Mua dễ, nhưng khó được bồi thường
Anh B.K.N (ngụ Đắk Lắk) kể lại trường hợp của mình: "Có lần tôi bị người khác gây tai nạn, tông bể hết dàn áo xe, nhưng đại lý bảo hiểm kêu đợi giám định, sau đó lại phải tiếp tục đợi gặp giám đốc. Mất thời gian cả tháng nhưng cuối cùng nhận được câu trả lời là họ chỉ bồi thường cho bên thứ ba. Nhưng bên thứ ba là bên nào thì không xác định được". Nhiều trường hợp khác cũng nói rằng để đòi bồi thường bảo hiểm xe máy rất khó khăn và thủ tục nhiêu khê nên đa số đều lãng quên việc đi đòi bảo hiểm. Anh B.H.A (47 tuổi, tài xế giao hàng, ngụ xã Đông Thạnh, TP.HCM) chia sẻ: "Tôi mưu sinh chủ yếu bằng nghề chạy xe máy, nhiều lần cũng va quệt tai nạn nhưng chưa bao giờ yêu cầu bồi thường vì thủ tục quá mất thời gian mà kết quả thì chưa biết thế nào. Vì vậy, tôi mua bảo hiểm chủ yếu là để đối phó với CSGT chứ không phải vì yêu cầu quyền lợi".
Mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự rất dễ dàng qua các ví điện tử, nhưng đòi quyền lợi rất khó khăn
ẢNH: QUANG THUẦN
Liên tiếp gần đây, cử tri các tỉnh Lâm Đồng, Cà Mau đã kiến nghị Bộ Tài chính xem xét bãi bỏ bảo hiểm trách nhiệm dân sự (TNDS) bắt buộc đối với xe gắn máy. Theo cử tri phản ánh, việc bảo hiểm TNDS xe máy hiện chưa mang lại hiệu quả thiết thực; khi xảy ra tai nạn giao thông, người dân rất khó được giải quyết chi trả bảo hiểm; trường hợp được thanh toán thì thủ tục còn rườm rà, gây nhiều khó khăn cho người tham gia bảo hiểm. Trả lời các kiến nghị này, Bộ Tài chính cho biết bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới (bao gồm chủ xe máy) đã được quy định tại luật Kinh doanh bảo hiểm 2022; luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (có hiệu lực từ 1.1.2025) và một số nghị định liên quan. Với Nghị định số 78/2026, cơ chế chính sách đã được hoàn thiện, kế thừa và bổ sung nhiều quy định mới nhằm gia tăng quyền lợi cho chủ xe cơ giới về: phí bảo hiểm; số tiền bảo hiểm; đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục bồi thường.
Dù vậy, Bộ Tài chính thừa nhận thực tế tại VN, theo thống kê số lượng xe máy tham gia bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới năm 2025 chỉ khoảng 17% số lượng xe lưu hành trong khi tổng số xe máy ở VN đạt khoảng 72 triệu chiếc và tỷ lệ tai nạn từ mô tô, xe gắn máy lên đến 63,48%. Nhiều chủ xe máy chưa hiểu được mức độ quan trọng và nhân văn của sản phẩm bảo hiểm TNDS mang lại khi không may gây thiệt hại đối với người thứ ba về tài sản, sức khỏe, tính mạng nên chỉ mua bảo hiểm TNDS với mục đích đối phó sự kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.
Làm thế nào để người dân đồng thuận?
Trả lời PV Thanh Niên về vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, phân tích: Về lý thuyết, chính sách này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Mục tiêu của nó là bảo vệ quyền lợi cho người thứ ba - tức là những người bị thiệt hại về sức khỏe, tính mạng và tài sản do chiếc xe cơ giới gây ra. Chỉ với mức phí rất thấp, từ 55.000 đồng đối với xe máy điện và xe dưới 50 phân khối, và 60.000 đồng đối với xe trên 50 phân khối, trách nhiệm bồi thường của công ty bảo hiểm có thể lên đến 150 triệu đồng/người/vụ đối với thiệt hại về sức khỏe, tính mạng và 50 triệu đồng/vụ đối với thiệt hại tài sản.
Nhiều lợi ích khi mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự đối với xe máy
ẢNH: Q.T
Tuy nhiên, thực tế hiện nay quy định này lại chưa nhận được nhiều sự ủng hộ của người dân, nguyên nhân cốt lõi là tỷ lệ bồi thường của bảo hiểm xe máy bắt buộc hiện nay quá thấp, khiến chính sách gần như không phát huy tác dụng thực tế. Đối với những vụ va chạm, tai nạn giao thông xe máy ít nghiêm trọng, người dân thường có xu hướng tự hòa giải và thỏa thuận bồi thường cho nhau một cách rất nhanh chóng. Tiền thiệt hại trong các vụ việc này thường không nhiều, nhưng để được doanh nghiệp bảo hiểm giải quyết thanh toán thì quy trình, thủ tục lại vô cùng rườm rà và phức tạp. Chính sự khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ đã khiến rất ít nạn nhân nhận được tiền bồi thường kịp thời ngay trong quá trình điều trị hoặc khi sự việc mới xảy ra. Điều này vô hình trung làm mất đi tính kịp thời và ý nghĩa nhân đạo cốt lõi của loại hình bảo hiểm này. Chính từ sự bất cập đó, người mua không thấy được hiệu quả thiết thực của bảo hiểm, dẫn đến sự lãng phí tiền bạc vô ích. Do đó, việc cử tri đề nghị làm rõ sự cần thiết của chính sách và kiến nghị bãi bỏ, chuyển sang hình thức tự nguyện là một đòi hỏi hoàn toàn chính đáng.
Một thành viên Hiệp hội Ô tô, xe máy, xe đạp VN thông tin: Phần lớn các quốc gia phát triển như Đức, Anh hay Hà Lan vẫn duy trì bảo hiểm TNDS bắt buộc đối với xe máy và ô tô. Họ không bỏ loại bảo hiểm này vì mục tiêu của nó không phải là bảo vệ chiếc xe, mà là bảo vệ nạn nhân và giảm gánh nặng tài chính cho người gây tai nạn. Điểm khác biệt nằm ở cách vận hành. Ở nhiều nước, khi xảy ra tai nạn, người dân chỉ cần thông báo cho công ty bảo hiểm, cung cấp hình ảnh hiện trường và các giấy tờ cần thiết. Doanh nghiệp bảo hiểm sẽ chủ động giám định, làm việc với các bên liên quan và chi trả bồi thường trong thời gian được quy định rõ. Thậm chí tại Anh, nếu người gây tai nạn không có bảo hiểm hoặc bỏ trốn, nạn nhân vẫn có thể được bồi thường thông qua một quỹ chung của ngành bảo hiểm. Chính vì cơ chế minh bạch và hiệu quả nên người dân xem bảo hiểm là một tấm lưới an toàn tài chính, chứ không phải một tờ giấy để đối phó. "Theo tôi, vấn đề hiện nay ở VN không phải là có nên bỏ bảo hiểm xe máy bắt buộc hay không. Điều quan trọng hơn là phải làm sao để người dân thực sự được hưởng quyền lợi khi gặp rủi ro. Nếu thủ tục bồi thường đơn giản, thời gian giải quyết nhanh, doanh nghiệp bảo hiểm chủ động hỗ trợ và toàn bộ số liệu thu - chi được công khai minh bạch, chắc chắn niềm tin của người dân sẽ khác", vị đại diện này nhận định.
Để giải quyết vướng mắc này, luật sư Nguyễn Văn Hậu đồng tình với quan điểm nên xem xét chuyển đổi bảo hiểm TNDS đối với mô tô, xe máy từ hình thức "bắt buộc" sang hình thức "tự nguyện" nhằm tạo động lực cạnh tranh để các hãng bảo hiểm phải tự cải thiện dịch vụ của mình nhằm thu hút khách hàng. "Trong trường hợp vẫn giữ quy định bắt buộc, Bộ Tài chính và các bộ ngành liên quan cần khẩn trương nghiên cứu lộ trình sửa đổi, bổ sung Nghị định 67/2023 với các giải pháp trọng tâm là tiếp tục đơn giản hóa tối đa thủ tục, hồ sơ bồi thường bảo hiểm, rà soát lại mức trách nhiệm bồi thường và hoàn thiện quy định cung cấp sản phẩm.
Theo quy định pháp luật hiện hành, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm chủ động thu thập các tài liệu từ cơ quan công an và biên bản giám định tổn thất để thực hiện thủ tục bồi thường. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn có xu hướng đùn đẩy trách nhiệm này cho người tham gia bảo hiểm. Bộ Tài chính cần tăng cường công tác thanh tra, giám sát, bắt buộc các doanh nghiệp bảo hiểm phải tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào bồi thường, chủ động phối hợp thu thập chứng cứ thay vì làm khó người dân.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM
