Venezuela sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 303 tỷ thùng, chiếm gần 17% tổng trữ lượng toàn cầu và vượt cả Saudi Arabia – đứng thứ hai với khoảng 267 tỷ thùng. Dữ liệu này được Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) tổng hợp cho thấy vị thế của Venezuela về mặt tài nguyên dầu mỏ.
Khu vực trọng điểm là vành đai dầu Orinoco ở miền trung, nơi chứa phần lớn trữ lượng siêu nặng (heavy and extra-heavy crude) – loại dầu có độ nhớt cao, chứa lưu huỳnh và tạp chất nặng, đòi hỏi công nghệ pha loãng và nâng cấp phức tạp để phù hợp với các nhà máy lọc dầu hiện đại, theo BloombergNEF.
Từ “đế chế dầu mỏ” tới sản xuất sụt giảm
Trong quá khứ, ngành dầu mỏ từng là xương sống của nền kinh tế Venezuela. Thập niên 1970, nước này sản xuất tới 3,5 triệu thùng/ngày, chiếm khoảng 7 % sản lượng toàn cầu, và là một trong những nhà xuất khẩu dầu hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, đến đầu năm 2025, sản lượng thực tế chỉ còn khoảng 0,8–1,1 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 1 % tổng sản lượng toàn cầu hiện nay.
Tình trạng sản xuất sụt giảm sâu là kết quả của nhiều yếu tố: hạ tầng ngành dầu xuống cấp sau nhiều năm thiếu đầu tư, công nghệ lạc hậu, trừng phạt quốc tế và quản trị kém. Theo báo cáo của Financial Times , cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Venezuela đang “đổ nát”, với bể chứa rỉ sét, đường ống hỏng và các nhà máy lọc hoạt động kém hiệu quả khiến năng lực khai thác không thể đạt mức tiềm năng.
Nguyên nhân từ chính quyền Mỹ cũng tác động quan trọng, trong đó có hạn chế khả năng tiếp cận vốn quốc tế, công nghệ tiên tiến, khiến PDVSA – tập đoàn dầu khí quốc doanh – không thể duy trì sản xuất hiệu quả. Reuters cho biết, Venezuela từng là quốc gia sở hữu trữ lượng lớn nhất thế giới nhưng sản lượng dầu đã rơi tự do do những thách thức này.
Giá trị kinh tế và khó khăn tài khóa
Với giá dầu trung bình 60 USD/thùng, trữ lượng 303 tỷ thùng của Venezuela được ước tính mang lại khoảng 18 nghìn tỷ USD tài sản ngầm – một con số khổng lồ so với quy mô nền kinh tế, tương đương gần 60 % GDP của Mỹ trong một năm. Tuy nhiên, phần lớn giá trị này chưa được biến thành tiền do sản lượng thấp, dầu siêu nặng bán với mức giá thấp hơn đáng kể so với dầu nhẹ như WTI hay Brent, trong khi chi phí khai thác và nâng cấp sản phẩm cao hơn nhiều.
Sự sụp đổ của sản xuất dầu đã kéo theo suy giảm kinh tế nghiêm trọng cho Venezuela. Dầu mỏ từng đóng góp đến 80 % doanh thu xuất khẩu và hơn một phần ba GDP, khiến nền kinh tế phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu. Khi sản lượng sụt giảm, nguồn thu ngoại tệ sụt theo, khiến chính phủ khó cân đối ngân sách và chi cho các dịch vụ công. Financial Times đưa tin rằng Venezuela, dù sở hữu nguồn tài nguyên khổng lồ, vẫn chỉ đóng góp rất ít vào nguồn thu xuất khẩu so với các nước xuất khẩu dầu lớn khác do sản lượng thấp..
Sự phụ thuộc vào dầu khiến Venezuela dễ bị tổn thương bởi biến động giá năng lượng. Khi giá dầu cao, nền tài chính quốc gia từng miễn cưỡng chi tiêu cho các chương trình công cộng; ngược lại, khi sản lượng và giá giảm, tình trạng khủng hoảng kinh tế chồng chất. Mặc dù trữ lượng dầu lớn, xuất khẩu dầu thô của Venezuela trong năm 2023 chỉ đạt hơn 4 tỷ USD, thấp hơn rất nhiều so với các nước sản xuất hàng đầu như Saudi Arabia hay Nga. Điều này dẫn tới thâm hụt ngân sách, lạm phát, tỷ lệ nghèo tăng cao và thiếu hụt ngoại tệ để nhập khẩu hàng hóa thiết yếu.
Venezuela là một ẩn số kinh tế toàn cầu – sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới nhưng vẫn không tận dụng được nguồn tài nguyên này để tạo ra tăng trưởng bền vững. Sự nghịch lý giữa tiềm năng tài nguyên và hiệu quả kinh tế hiện tại phản ánh một bài học sâu sắc về quản trị tài nguyên, ảnh hưởng xã hội và vai trò của chính sách trong phát triển kinh tế.
